Międzyrzec

... דאם גרינדן די ארגאניזאציע השומר־הצעיר אין לוקאװ איז געוועןא נײעם נישט בלויז פאר דער ױגנט און עלטערע אין לוקאװן דאם איז געװעןא נײעם אויד םאר די גרינדער זעלבםט. מיר האבן פשוט נישט געוװםט װי צוצוגיץ צום ענין. מיר האבן נישט געהאט די מינדםטע אנונג װי אזוי אנצוהײבן, כדי צו שאפן דעם ערשטן קערן םון השומר־הצעיר, נישט קוקנדיק װאם אין אלע ארומיקע שטעט איז השומר־הצעיר שוין געװען אין פולן טעמפא פון דער ארבעט, װי למשל אין שעדלעץ, ראדזין, מעזריטש, ביאלע און אפילו אין קאצק און אין אנדעדע שטעטלעך. ...

... כמו ביאלה־פודולסק׳ מזריטש וכן לוקוב. לעירנו באו יהודים חסרי בית עם מעט ...

... אלא גם חידוש למיםדים עצמם• אנחנו םשוט לא ידענו איך לגשת לענין. לא היה לנו מושג ולו הקטן ביותר איך להתחיל ביצירת גרעין ראשון של השומר הצעיר, למרות שבכל הערים בםביבה היה כבר השומר הצעיר במלוא הפעילות, כמו למשל בשדלץ, רדזין, מזריטש׳ ביאלע ואםילו בקוצק ובעײרות אחרות. ...

ביםלעכװיק איז די ײדישע מאנשאפט געװארן װיא שותף צום םפארט־פלאץ. די פאליאקן האבן געקריגן דרך־ארץ פאר די יידישע פוטבאליםטן׳ װעלכע האבן געװאגט צו־ קעמפן קעגן פיזיש שטארקערע פון זיך מאנשאפטן, און דערבײ צו באזיגן זײ, װי די זעלנערישע פוטבאל־גרופע פון לאפיגוז, פון דער גימנאזיע, םון די שטעט מעזריטש, שעדלעץ, ראדזין א״א. איןא רײ שטעט, וװ די לוקאװער האבן געדארפט קומען שפילן, איז גלײכצײטיק געװעןא ױם־טוב אוןא שרעק— צו פארשפילן. װען עם פלעגט ...

עד מחצית1941 חיו היהודים פחות או יותר רגיל. הצרות היהודיות האמיתיות החלו עם ההתנפלות של הגרמנים על רוםיה. הדבר החל בהוראה, שכל היהודים בגילים 17—50 יתיצבו בחצר השוק, משם העבירו אותם בקבוצות לעבודת כפיה. מקום עבודה אחד היה בלפוקם: במחנות, מקום עבודת כפיה אחר נמצא ברוגוז׳ניצה ליד מזריטש. ברוגוז׳ניצה הייתי עד להריגת מספר יהודים, ליבל קרפנקוב, יעקב פלישהקר ושמואל לײזרוביץ׳ (הקצב). בראותי מה שקורה, ברחתי מהמחנה וחזרתי ללוקוב. צריך לציץ שבזכות אברהם ויםבוים נצלו הרבה יהודים במחנה רוגוז׳ניצה. מאוחר יותר, בחורף, שחררו את כולם והחזירום ללוקוב. ...

... שנינו ישבנו אז על עץ רם במתבן ליד תחנת החזירים ליד דרך מזריטש. ראינו איך רודםים יהודים ואז נשבעת, שחי לא תתמםר. ששה שבועות הםתרתי אותך במתבן בכםר. חםכתי מקצת האוכל שקבלתי, גנבתי והבאתי למחבוא במתבן. כמה טוב היה לי אז, שאול! ...

... צו דעם אװנט זענען אייד געקומען ײדן פון שכנותדיקע שטעט און שטעטלעד ארום לוקאוו. אזוי זענען געקומען ײדן פון ביאלע־פאדלאםק, פון מעזריטש, שעדלעץ, פאר־ טשעװ און אנד. ...