Synagogue

... ביי אונדז אין סקאלה האט פאר דער ערשטער וועלט־מלחמה "רעגירט" א לאנגע צייט אץ דער געמיינדע א יידישער פאליציאנט. משה יונה האט ער געהייסן. ער איז געווען א פרומער, ער פלעגט טראגן א לאנגע בארד מיט פיאות; ער פלעגט יעדן שבת אין דער פרי גיץ אין מקווה אריץ און זיך צעלאזן די גאנצע בארד מיט די פיאות, ווייל א גאנצע וואך איז ער געגאנגען מיט אן אונטערגעבונדענער בארד, און פארבויגענע פיאות, פארשפיליעט מיט הארנאדלען, אץ שבת פלעגט ער גיץ מיט א לאנגן שווארצן קאפאטע, דאווענען אין שול אריין. אין דער וואכן פלעגט ער גיין אין אן אלטן אפגעטראגענעם מונדיר פון א זשאנדארם און אויך אין אן אלטן זשאנדארמסקע היטל. ער פלעגט געוויינלעך גיץ מיט א שטעקן. אז א זשאנדארם האט געדארפט גיץ מאכן א רעוויזיע, פלעגט משה יונה מיטגיין; אזוי אויך, אז מ׳האט עמעצן געדארפט פארהאלטן, איז ער מיטגעגאנגען מיטן זשאנדארם. ער פלעגט גיין רופן, אז מ׳האט עמעצן געדארפט, אין דער געמיינדע אריץ. ער פלעגט אויך צעטראגן אדפפאדערונגען פון דער באצירקס־הויפטמאנשאפט. ...

מיטאמאלא האפן מיד דערזען ווי פון דער גאס פונעם "דאם פאלסקי" קומט אן א דייטשער טאנק אריינדרייענדיק זיך אויפן הויפט־גאס אין דער ריכטונג פון דער אלטער שטאט. נישט פארלירנדיק קיץ איבעריקע מינוט זענען מיד ביידע געלאפן. קומענדיק ביז דעם בית המדרש האט זיך חיים גאטעספעלד א פארמאטערטער אוועקגעזעצט אויפ׳ן צעמענט ביים בית המדרש, און ער האט ווייטער נישט געקענט גיץ. איך האב געוואלט אים העלפן אדפשטיין, האט ער נאד געזאגט: גיי ראטעווע דיך, מיד וועט שוץ גארנישט העלפן(ער איז טאקע דעמאלט דערשאסן געווארן). איך בין געלאפן צו דער שול; פון דארט צוזאמען מיט רוסישע סאלדאטן, וואס זענען ארויס פון דער שטאט, און זיך צוריק געצויגן. אויפן וועג איז מיר נאך געלונגען מיטצונעמען דעם נישט לאנג פארשטארבענעם פישל פיש. דער ערשטער אפשטעל איז געווען לאסיאטש, 2 ו קילאמעטע ר פון סקאלע. דארט האב איך געטראפן די משפחה העשעלעס און נחמיה שטאק. דארט בין איך אויך געוואויר געווארן דאס גרויסע אומגליק וואס האט געטראפן מיין אנקל דוד טאבאק. ער איז געווען פון די געציילטע, וועמען עס איז געלונגען זיך צו ראטעווען מיט זיין משפחה (א פרוי און צוויי קליינע מיידעלעך). אנטלויפנדיק מיט א רוסישן לאסט־אויטא, איז דאס יינגערע מיידעלע דערשאסן געווארן ביי דער מוטער אויף די הענט. אזוי איז צוגעקומען נאך א קרבן שוץ נאך דער באפרייאונג... אזוי צעווייטאגטע איז מען ווייטער געלאפן. צוערשט צופוס און שפעטער האט מען זיך איינגעבעט ביי רוסישע אפיצערן וואס האבן אונדז מיטגענומען און געבראכט קיץ קאפיטשיניץ. אנגעקומען קיין קאפיטשיניץ האבן מיר זיך דערפרעגט צו אידן(די עטליכע אידן האבן ז ...

... רק דבר אחד בעולם מסוגל היה להרגיז אותו, דהיינו, אם מישהו הושיט לו נדבה גדולה מהמקובל ־מ״קרייצר". הוא דחה את הנדבה והטיח בפני הנותן שהנו מחוצף, וטען בהיגויו המשובש; "בישט אליין א קפצין" (הנך בעצמך קבצן). הוא ידע להתפלל וגם הצטרף לתפילות בבית הכנסת, אולם ספק אם ידע מתי ומה מתפללים. ...

... נחמן ברטלר, יהודי תמיר, צנום, עטוף מעיל כהה ארוך, נכנס לבית הכנסת, כששפתותיו כבר ממלמלות ראשית התפילה. בנימין גוטסמן, שפניו עגולים, זקנקנו אדמוני וגם כרסו מובלטת במקצת, פוסע עקב בצד אגודל, רק מדי פעם מחיש הוא את צעדיו מתוך הרגשת חשיבותה של המשימה הקדושה אליה הוא אץ. הנה ירחמיאל קסירר, הסיטונאי העשיר, המספק סחורה ומצרכי מכולת כמעט לכל קמעונאי העיירה. כבר תוך כדי ריצה נעות שפתיו, הוא מדלג מעל הסף, נושק למזוזה ונעלם בפרוזדור האפל. ממש בעקבותיו מחיש צעדיו אחד מלקוחותיו, חסקל־שמעון,

נמוך קומה ונחבא אל הכלים, נכנס בחפזון לבית הכנסת. מתפלל הוא בדבקות רבה. בוודאי מבקש הוא מבורא העולם שיזמן זיווגים מתאימים לשתי בנותיו, פסיה ושיינדל. שתיהן אף הן נמוכות קומה, מוכשרות וחרוצות עד מאד, חברות טובות לרוב בנות העיירה. כמעט בריצה, כדי לא לאחר, עוברים את הכביש שני "מלכי" המסחר בברזל ומוצרי מתכת אחרים, הרש ל וינטראוב הזקן, יהודי נמוך,רחב־גרם וזריז,וחתנו מנדל ברנדס, יהודי מיושב בדעתו, בעל גון פנים נסוך אודם וחוטם כחלחל. בעקבותיהם ממש מגיע אלי הרשר, שכנם ממול,נחתום טוב, שלטיב לחמו יצא שם בעיירה. ריח של לחם טרי נודף ממש ממנו. בכוונה רבה ובהתלהבות מתפלל הרש ל אדלשטיין, יהודי פדאנטי, מסודר תמיד. מובנת תפילתו המשתפכת מלבו ־ שהרי גם לו יש בנות... לאט־לאט, נשען על מקל נכים, צולע ברוך משה וידנפלד, יהודי נמוך מאוד, כמעט גמד, בעל סבר פנים אינטליגנטי. מכובד הוא בעיירה, סגולות של חכמה ושאר רוח לו. פייבוש ויזנטל, סגלגל, בעל קול צלול ונעים, מרוצה תמיד מעצמו ־ גם הוא בין הנוהרים לבית המדרש. לא ימנע את עצמו מלהתפאר בפני שכניו בהישגי בנו שלמה ־ ...