Chaim Gatesfeld

... ערס אויף צו באהאלטן זיך אין אן עת־צרה. אויף דעם געביט זענען מיד שוין געווען דערפארענע מומחים, ווייל די מלאכה האבּן מיד געהאט געלערנט צוערשט אין סקאלע און נאכדעם אין בארשטשעווער געטא. אונדזער דערפארונג איז שנעל צוגעפאסט געווארן צו די וואלד־אומשטענדן און די בונקערס, וואס מיד האבּן אויפגעבויט, זענען יעדעד איינער, געווען גרויס גענוג פאר 6 ביז סו מענטשן. זיי האבּן געהאט פארשטעלטע ווענטילאציע־לעכער, קליינע פייער־לעכער אויף צו קאכן ביינאכט, און דער עיקר, זיי זענען געווען אזוי גוט פארמאסקירט מיט ביימער, בלעטער און צווייגן, אז ס׳איז שווער געווען זיי צו באמערקן. דאס בויען פון באהעלטענישן און אונטערערדישע בונקערס אין פארשידענע טיילן פון וואלד, איז געווען כמעט א שטענדיקע באשעפטיקונג פון אונדזער גרופע, ווייל אונדזערע פירער, חיים גאטעספעלד און יבל״א נחמיה שטאק זענען געווען זייער פארזיכטיק און האבּן פארשטאנען, אז ס׳איז געפערלעך צו בלייבן א לאנגע צייט אויף דעם זעלבן ארט. יעדע עטליכע וואכן פלעגן מיר דערפאר איבערוואנדערן פון איין עק וואלד צום צווייטן און פון איין באהעלטעניש צום צווייטן. מיד פלעגן זיך אויך היטן פון מאכן פייער אין די פלעצער אין וועלכע מיד האבּן זיך אויסבאהאלטן, ווייל דער שטייגנדיקער רויך האט געקענט באמערקט ווערן פון דערווייטנס. אפטמאל, ווען מיד האבּן געהאט אנגעזאמלט וואלד־שוואמען אדער געקראגן אביסל קוקורודז־

די שיסערייען אין דער וואלד־אקציע האבן געדויערט א גאנצן טאג און ביז די נאכט איז צוגעפאלן און ס׳איז אינגאנצן שטיל געווארן, האבן מיד זיך נישט געטרויעט ארויסצוגיין פון די בונקערס. אונדזער גרופע האט געהאט צוויי בונקערס: איינעם אין א שוץ־גרוב פון דער ערשטער וועלט־מלחמה און א צווייטן עטלעכע הונדערט מעטער ווייטער אין א געדיכטן וועלדל פון יונגע סאסנע ביימער. מיט מיד אין ערשטן בונקער זענען געווען מלכה שטאק, יוסף בלוטשטיין מיט זיין פדוי, שרה און זייער 4־יעריק מיידעלע, און חיים גאטעספעלד מיט זיין פדוי בלימע און זייער צוויי און א האלב יעריק מיידעלע ביילע. ווי די קינדער וואלטן באנומען די גרויסע סכנה, האבן זיי זיך די גאנצע צייט פארהאלטן שטיל און זענען כמעט דעם גאנצן טאג געשלאפן. אין צווייטן בונקער האבן זיך אויסבאהאלטן און זענען דעמאלט ניצול געווארן אברהם און שרה פרענקעל, פרידא פרענקעל און אירע טעכטער ריטא און מירא, משה דונאיער, די פדוי שרענצעל מיט איר טעכטערל און נחמיה שטאק. אחוץ אין די בונקערס זענען דעמאלט פון אונדזער גרופע אויך, עלפינס, ניצול געווארן פיניע פרענקעל און יבל״א ריווע שווארצבאך מיט אירע קינדער סוזיע, דוד, און א זויגלינג. אנדערע, וואס האבן נישט באוויזן אריינצולויפן אין די בונקערס, זענען דורך די דייטשן דערשאסן געווארן. ס׳האט געדויערט עטליכע טעג נאך דעם פאגראם ביז מיד האבן אין די געדיכטענישן פון וואלד געפונען אונדזערע הרוגים און זיי מקבר געווען צווישן יונגע סאסנעס. קודם האבן מיד געפונען די קערפערס פון שלמה בלוטשטיין(באקאנט מיטן צונאמען אדמע קאפעלער) און מוניע שר ...

אין די אלטע בונקערס נעבן די "מאזורן", אין וועלכע מיר האבן זיך צייטווייליק באהאלטן נאכן אנטלויפן פון די סאסנעס, האבן מיר אבער לאנג נישט געקענט בלייבן. ערשטנס, ווייל זיי זענען געווען קליין און טיילווייז איינגעפאלן. צווייטנס, ווייל זיי זענען געווען צו נאענט צו די "מאזורן" און האבן זיך געפונען צווישן שיטערע הראבינע בוימער, נאקעטע אין ווינטער: און דריטנס, האבן מיר פארדעכטיקט, אז די בונקערס זענען שוין דורך עמיצן אנטדעקט געווארן. מיר האבן דעריבער באשלאסן נאר צייטווייליק צו פארבלייבן אין די בונקערס און זוכן אינצווישן א פאסיקן פלאץ אויף צו בויען נייע. די דאזיקע אויפגאבע האבן גענומען אויף זיך חיים גאטעספעלד, פיני פרענקעל, יוסף בלוטשטיין און יבדל ו לחיים נחמיה שטאק און די ברידער שטאכל־שמואל און מוניע. נאך שעה׳ן וואנדערן אין וואלד אין די נעכט, האבן זיי געפונען א פאסיקן פלאץ טיף אין וואלד און האבן זיך אינמיטן ווינטער גענומען בויען נייע בונקערס. באקאנטע פויערים פון די "מאזורן" האבן אונדז אויסגעבארגט העק, biges און ריסקאלעס און אזוי אין משך פון א וואך צייט האבן די אויבן־דערמאנטע מענער מיט איבערמענטשלעכע כוחות דערגרייכט דאס אוממעגלעכע. אין די פינצטערע נעכט אין וואלד, אין גרויסע פרעסת און שניי־שטורעמס, אן א ביסל ווארעמס, פארשמאכט און פארפרוירענע, האבן זיי געהאקט די ביימער, געגראבן די פארפרויערנע ערד און ממש מיט די לעצטע כוחות אויפגעבויט נייע אונטערערדישע באהעלטענישן. ס׳איז אוממעגלעך זיך איצט פארצושטעלן און צו שילדערן די איבערמענטשלעכע אנשטרענגונגען און דעם אויסדויער פון אונדזערע בונקער־בויער יענעם ווינטער אין וואלד. ווען זיי פלעגן אין די גרויע ווינטערדיקע פרימאגנס צוריקקומען פון א גאנצער נאכט ארב ...

מיטאמאלא האפן מיד דערזען ווי פון דער גאס פונעם "דאם פאלסקי" קומט אן א דייטשער טאנק אריינדרייענדיק זיך אויפן הויפט־גאס אין דער ריכטונג פון דער אלטער שטאט. נישט פארלירנדיק קיץ איבעריקע מינוט זענען מיד ביידע געלאפן. קומענדיק ביז דעם בית המדרש האט זיך חיים גאטעספעלד א פארמאטערטער אוועקגעזעצט אויפ׳ן צעמענט ביים בית המדרש, און ער האט ווייטער נישט געקענט גיץ. איך האב געוואלט אים העלפן אדפשטיין, האט ער נאד געזאגט: גיי ראטעווע דיך, מיד וועט שוץ גארנישט העלפן(ער איז טאקע דעמאלט דערשאסן געווארן). איך בין געלאפן צו דער שול; פון דארט צוזאמען מיט רוסישע סאלדאטן, וואס זענען ארויס פון דער שטאט, און זיך צוריק געצויגן. אויפן וועג איז מיר נאך געלונגען מיטצונעמען דעם נישט לאנג פארשטארבענעם פישל פיש. דער ערשטער אפשטעל איז געווען לאסיאטש, 2 ו קילאמעטע ר פון סקאלע. דארט האב איך געטראפן די משפחה העשעלעס און נחמיה שטאק. דארט בין איך אויך געוואויר געווארן דאס גרויסע אומגליק וואס האט געטראפן מיין אנקל דוד טאבאק. ער איז געווען פון די געציילטע, וועמען עס איז געלונגען זיך צו ראטעווען מיט זיין משפחה (א פרוי און צוויי קליינע מיידעלעך). אנטלויפנדיק מיט א רוסישן לאסט־אויטא, איז דאס יינגערע מיידעלע דערשאסן געווארן ביי דער מוטער אויף די הענט. אזוי איז צוגעקומען נאך א קרבן שוץ נאך דער ...

... וויסנדיק וואויל, אז זיי גיבן זיך איבער אין זייערע "הענט". זיי זענען געווען אפגעשוואכט, נישט־מסוגל צו לויפן, האבן זיי פשוט קיץ אנדערע ברירה נישט געהאט. געציילטע יחידים (איך בתוכם) זענען אוועק מיט די אפטרעטנדיקע סאוויעטן. עס געדענקט זיך א פאל פון דעם בלוטיקן מיטוואך: איך בין געשטאנען בעת דער בהלה פון אנטלויפן, נעבן פרענקל׳ס הויז און געקלערט וואס צו טאן: איז צוגעקומען צו מיר חיים גאטעספעלד. האבן מיר ביידע געטראכט און זיך געישובט וואס צו טאן: לויפן מיט די סאוויעטן, אדער זיך ערגיץ באהאלטן אין שטאט?

... מאטי וויידבערג, חיים וויידבערג, משה וויידבערג, משה וויינרדב, אברהם באסיק, חיים גאטעספעלד און איך. עס זענען דארט אויך געווען ביידע לערערס פון דער שול: מ.א. טענענבלאט און ב.צ. שיוועק. מיד האבן באהאנדלט פארשידענע פראיעקטן, ווי אזוי צו באקומען א ביסל געלט פאר דער שולע. מ׳האט באשלאסן אנצונעמען מיין פארשלאג וועגן ארגאניזירן א טעאטער־פארשטעלונג. ...

... 16 . חיי ם גאטעספעל ד ...

... דאבע, זיי ן פרו י־חיי ם גאטעספעלד ; ...