Fishel Fish

... פישל פיש, סטופקי(אויסגעקויפט 1942, געשטארבן אין ניו־יארק) ...

... משה זאלצמען (געשטארבן אין ניו־יארק) פישל פיש (געשטארבן אין ניו־יארק) ...

מיטאמאלא האפן מיד דערזען ווי פון דער גאס פונעם "דאם פאלסקי" קומט אן א דייטשער טאנק אריינדרייענדיק זיך אויפן הויפט־גאס אין דער ריכטונג פון דער אלטער שטאט. נישט פארלירנדיק קיץ איבעריקע מינוט זענען מיד ביידע געלאפן. קומענדיק ביז דעם בית המדרש האט זיך חיים גאטעספעלד א פארמאטערטער אוועקגעזעצט אויפ׳ן צעמענט ביים בית המדרש, און ער האט ווייטער נישט געקענט גיץ. איך האב געוואלט אים העלפן אדפשטיין, האט ער נאד געזאגט: גיי ראטעווע דיך, מיד וועט שוץ גארנישט העלפן(ער איז טאקע דעמאלט דערשאסן געווארן). איך בין געלאפן צו דער שול; פון דארט צוזאמען מיט רוסישע סאלדאטן, וואס זענען ארויס פון דער שטאט, און זיך צוריק געצויגן. אויפן וועג איז מיר נאך געלונגען מיטצונעמען דעם נישט לאנג פארשטארבענעם פישל פיש. דער ערשטער אפשטעל איז געווען לאסיאטש, 2 ו קילאמעטע ר פון סקאלע. דארט האב איך געטראפן די משפחה העשעלעס און נחמיה שטאק. דארט בין איך אויך געוואויר געווארן דאס גרויסע אומגליק וואס האט געטראפן מיין אנקל דוד טאבאק. ער איז געווען פון די געציילטע, וועמען עס איז געלונגען זיך צו ראטעווען מיט זיין משפחה (א פרוי און צוויי קליינע מיידעלעך). אנטלויפנדיק מיט א רוסישן לאסט־אויטא, איז דאס יינגערע מיידעלע דערשאסן געווארן ביי דער מוטער אויף די הענט. אזוי איז צוגעקומען נאך א קרבן שוץ נאך דער באפרייאונג... אזוי צעווייטאגטע איז מען ווייטער געלאפן. צוערשט צופוס און שפעטער האט מען זיך איינגעבעט ביי רוסישע אפיצערן וואס האבן אונדז מיטגענומען און געבראכט קיץ קאפיטשיניץ. אנגעקומען קיין קאפיטשיניץ האבן מיר זיך דערפרעגט צו אידן(די עטליכע אידן האבן זיך אויפגעהאלטן ביים דענטיסט יוסף טייג). ווען מיר האבן זיי איבערגעגעבן אלע נייעס, האבן זיי זיך פץ אונדז אויסגעלאכט. עס האט זיך אבער שפעטער ארויסגעוויזן אז מיר זענען געווע ...

צוזאמען מיט די קאפיטשיניצער פארלאזט די שטאט און אנגעקומען קיין כאראסטקאוו. דארט האב ןמיד זיך אויפגעהאלטן עטליכע טעג, און ווען מערערע יידן זענע ןאנגעקומען אהין זענע ןמיר ווייטער געלאפן ביז פאדוואלאטשיסק. דארט האב ןמיר געהערט, אז די דייטשן האב ןצוריקגענומען סקאלע. נישט האבנדי ק קיין געל ט צו קויפן שפייז האב ןמיר ביידע, פישל פיש און איך, געארבעט אין א מיליטערישער בעקעריי און אויף אזא אופן זיך אויסגעהאלטן. אפזייענדיק דארט עטלעכע וואכן, האב ןמיר אנגעהויבן צוריקגיין מיט דעם זעלבן מארשרוט קיין סקאלע און אנגעקומען אין א פרייטיק נאכמיטאג אהיים. מחמת מיר זענע ןגעווען הונגעריקע און אפגעריסענע, האב ןאונדזערע יידישע בני עיר אין אונזערע אויגן אויסגעזען ווי "גראפן", ריין אנגעטאן, פארזארגט מיט וואדנונגען און ארבעט און אוו. מיד, דאקעגן, האב ןזיך ארויסגעזען מיט אונזער געפאלנקייט. נאדעס האט נישט לאנג געדויערט און איך האב דורך דאדא זאנדבערג געלאזט וויסן גדליה לאבמאן וואו איך געפין זיך און וועגן מיין מצב. אינגיכן האט דאדא געבראכט וועש, מלבושים, שטיוול און אנדערע זאכן פון גדליה׳ן. שבת אינדערפרי בין איך אוועק אין באד אריין, לאזנדיק דארט מיין "שיינע" הלבשה מיטן שמוץ און ארויסגעקומען אין די פרישע בגדים א מענטש. שוין דעם זעלבן שבת בין איך גערופן געווארן צו די רוסישע זיכערהייטס־ארגאנען, וואו דער הויפט, דאכט זיך, גאלוביעוו, האט מיט מ ...

... 5 . פיש ל פי ש ...