Rakow

... א נאכט פריער׳ אײדער די דײטשן זענען ארײן קײן כמיעלניק׳ בין איך מיט מײן ברודער, בצלאל און זײן משפהת אװעק קײן ראקעװ, זײענדיק זיכער׳ אז דארט װעט דאס דײטשע מיליטער נישט ארײנקומען. מיר זענען דארט געװעזן עטלעכע טעג ביז די לאגע האט זיך בארואיקט. װען מיר זענען צוריקגעקומען קײן כמיעלניק׳ האבן מיר שוין געטראפן דאס פארברענטע בית המדרש. די דײטשן האבן אנגעהויבן שלעפן צו צװאנגס־ארבעט. די ערשטע .ארבעטן זענען געװעזן בײם נישט פארענדיקטן בנין פון דער פאלקם־שילע, װעלכע מען האט אנגעהויבן בויען נאך פארן קריג, נישט װײט פון פםח קלײנהענדלערס הויז נעבן דער קאלײקע. בײ דער ארבעט ידאבן זײ געפלעגט פאטאגראפירן אלטע ײדן װי אזיי זײ שלעפן און הארעװען. נאך דער ארבעט האט מען געמוזט לארשירן אין מיליטערישע רײען און אויך זינגען.

... װיםנדיק פריער װעגן דער אקציע האט אונזער משפחה פארלאזט די שטאט און ארײן קײן ראקעװ. נאר איך מיט א ברודער און א שװעםטער זענען געבליבן אויםפארקײפן זאכן• ...

... מיר געמוזט פארלאזן דאם באהעלטעניש• די פראגע איז אבער געװען : וװהין י טאמער טרעפט מען אונדז׳ װערן מיר גלײך דערשאסן׳ װײל דער באפעל איז געװען׳ אז דער ײד׳ װאם װעט זיד נישט צושטעלן צו דער אויםזידלונג׳ װערט גלײד דערשאםן. קײן איין ײד׳ אויסער די 72 מאן׳ װאס די דײטשן האבן איבערגעלאזט אויפצורוימען די מתים און צוזאמעננעמען דאס האב און גוטס׳ איז נישט געװען אין שטאט. װאלטן די 72 ײדן געװעזן בײ זיך אין די װױגונגען׳ װאלטן זײ אפשר אונדז געקענט מיט עפעם העלפן׳ האט זיך אבער ארױסגעװיזן׳ אז מען האט זײ געהאט קאנצענטרירט אין הויז פון מאגיסטראט אונטער א װאך פון זשאנדארמעריע. מיר האבן קײן אנדער ברירה נישט געהאט װי צו אנטלויפן וװהין די אויגן װעלן טראגן. מיר האבן באשלאסן צו גײן קײן ראקאװ. דארט זענען נאד געװען ײדן׳ װאם מען האג זײ נאך נישט געהאט אויםגעזידלט.

געהאט באפרײט געװארן פון געפאנגנשאפט. זײערע גרוסן זענען געװען האלב־גוטע האלב־שלעכטע. זײ האבן דערצײלט, אז מ׳איז טאקע פרײ, ײדן זענען גלײכבארעכטיקט, װי אלע בירגער׳ אבער עםן איז נישטא צופיל און צו וװינען איז אויך נישטא• מען װאלגערט זיך אין גאס. פונדעסטװעגן האט יעדן טאג זיך אװעקגעלאזט א צװײטע גרופע, מערסטנס ױנגע מענטשן. מען איז געפארן מיט דער קאלײקע קײן ראקאװ אוז פון דארטן װו אײנער האט געקענט — צופיס אדער מיט פורן, װײל מיט דער באן איז געװען א םכנה צו פארן. א םך פלעגן זיך צוריקקערן פון מיטן װעג, װײל מען האט ראבירט, אדער מען האט געשלאגן. ם׳איז נישט געװען לײכט. ...