Rabbi of Raków

בײם באקומען דעם װאכיקן געהאלט האט זיך טוביה איבערצײגט, אז זײנע באמיאונגען האבן נישט קײן שום װערט. ער באקומט דעם זעלבן געהאלט װאם פריער אלס מורה־ הוראה און נישט ווי א רב. עס האט זיך אנגעהױבן א קריגעריי. א גרויםער טײל חםידים און צװישן זײ דער קהילה־פרעזעם האבן געהאלטן׳ אז אזא שטאט װי כמיעלניק דארף האבן א גרעםערן למדן װי עס איז טוביה. זײ האבן פארגעלײגט דעם ראקאװער רב, װעלכער האט די זעלבע רעכט אויף דעם כםא־ רבנות װי טוביה — װײל דעם ראקאװער רבס א זײדע איז געווען רב אין כמיעלניק פאר טוביהס פאטער און צוליב געװיסע םיבות האט ער געמוזט אפטרעטן דאם כסא־רבנות פאר טוביהס פאטער. נאך דער פטירה פון טוביהס פאטער איז דער ראקאװער רב נישט קײן קלענערער ױרש װי טוביד״ — האבן פיל געהאלטן. ...

יאםל׳ דער שטאט־שמש איז באלאסטעט געװארן מיט פיל ארבעט. אן אויפהער האט ער געדארפט ארומלױפן איבער די כמיעלניקער גאסן צונויפצורופן די חםידים אויף אםיפות, ישיבות און אנהאלטן א קאנטאקט צװישן ראקאװער רב מיט דער קהילה און אנדערע פערזענלעכקײטן אין דער שטאט׳ װי אויך מיטגײן מיטן רב אױף חתונות׳ ברית־מילה אד״גל.

אין עטלעכע טעג ארום האט משה מעלמאן צװויסן געגעבן אהרן שלמה םרידנזאן און בנימין זאנשײן׳ אז ער האט גערעדט מיט טוביד״ און אז א משלחת פון שידלעװער רבין װיל מיט אים רעדן און באשטימט די טרעפונג אויף א באשטימטער שעה. װעגן װאס די דעלעגאציע קומט צו אים׳ האט ער נישט דערצײלט. טוביה האט אויפגעגומען די שידלאװער חסידים בײ זיך אין װוינונג. מען האט גערעדט װעגן פארשידענע זאכן׳ נאר װען עם איז געקומען צום פונקט רבנות׳ זענען די שידלעװער חסידים אװעק אנטוישטע׳ נישט האבנדיק קײן שום האפענוגג אויף וױיטערדיקע אונטערהאנדלונגען. נאך טוביהם אפװארפן דעם פארשלאג פון שידלעװער רבין, האט דער ראקאװער רב באקומען פיל מער אנהענגער װי די ראדאמם־ קער און שידלעװער חםידים. גאך גרעםער איז געװען טוביהם פארלוסט, װען די צוױי קהילה־פארשטײערם, זײן הויפט־ױעץ משה מעלמאן און גתן שור זענען אריבערגעגאנגען צום צד פון ראקאװער רב. די גײ־געשאפענע לאגע האט געגעבן א מעגלעכקײט דעם פרעזעם פון דער קהילה צו שטעלן צו אפשטימונג די קאנדידאטור פון ראקאװער רב אלס רב אין ...

... ביז שפעט בײנאכט איז די װױנונג פון ראקאװער רב געװען פול מיט חםידים. װען די חסידים זענען זיך פונאנדערגעגאנגען און יאסל שמש האט פארלאשן די שםארקע ליכט פון די פעגצטערם, װעלכע זענען ארויסגעגאנגען אויפן מארק, איז געװען א סימן, אז עס איז שוין גאנץ שפעט און די שפאצירנ־ דיקע ױגנט האט אנגעהויבן אײנציקװית גײן יעדער אין זיץ הײם.

... ציאנט מיט די שװערע, כאמעטענע שטיװל און ברייטע גאלף־הויזן מיטן געשטופלטן פרצוף װי א גערעדלטע מצה, איז געװען דער אפטער אײנגײער בײ די ראקאװיסטן. דערװײל האט ער בײ יעדן סוחר גענומען עפעס, עסנװארג׳ שוכװארג, און קלײדונג. דער טוביהאיסטישער פאליציאנט׳ מײדע׳ מיט דער פארשארצטער נאז איז געװען מער בקי אץ ײדישע ענינים. ער האט אויך מיטגעארבעט אין דער געהײמער פאליצײ און נישט אײן מאל פלעגן דורך אים ײדישע ױגנטלעכע ארײנ־ פאלן אין תפיסה צוליב זײער פאליטישער אנגעהעריקײט. מײדע׳ן פלעגט מען אפט טרעפן בײ טוביהם קוזין, לײבל סילמאן אין שענק שיכורן. אלם באלוינונג פאר דער משקה האט ער טוביה׳ן געהאלפן מאכן דעם ראקאװער רב פאר א פאליטישן פארברעכער. אין א שבתדיקן טאג, אין דער פרי איז אנגעקומען פאליצײ מיט א באפעל צו ארעסטירן דעם ראקאװער רב אונטער דער באשולדיקונג, אז ער איז א קאמוניסט. א געשלאסענער אין קײטן האט מען דעם ראקאװער רב אדורכגעפירט דורך דער שטאט און א װאגן און פערד איז אים נאכגעפארן. הינטער דער שטאט איז דער רב אויפגעזעםן און אין דער באגלײטונג פון פאליצײ אפגעפירט געװארן אין דער פינטשעװער תפיםה. נאך לאנגע באמיאונגען איז געלונגען צו באפרײען דעם רב פון דער תפיסה אויף קאאוציע.

בײ טוביה מיט זײנע אנהענגער איז נאך מער פארשטארקט געװארן די נקמה־געפילן און אין יעדער גאס, װו דער ראקאװער איז אדורכגעגאנגען האבן זיך געפונען טוביהס מענטשן און גלאט בעלנים, װעלכע האבן פוגע בכבוד געװען דעם ראקאװער רב. טוביה האט אויך אויםגערופן אין בית המדרש, אז ער אםרט די שחיטה פון ראקאװער רב און װער עם װעט עםן פון די שוחטים, װעלכע באקוקן דעם חלב בײם ראקאװער רב, איז אזוי גוט װי ער װאלט געגעםן טרפות, װײל לויטן פסק־דין פון די רבנים, װעלכע זענען געװען בײ דער לװיה פון זײן פאטער, איז דער ראקאװער נישט געזעצלעך רב אין כמיעלניק און ער האט גישט קײן רעכט צו כשרן קײן שום זאך. אין עטלעכע טעג ארום האט דער ראקאװער רב ווידער געאםרט טוביהם שחיטה — אזוי, אז א פרומען ערלעכן ייד איז נישט געבליבן קיין ברירה װי נישט צו עםן קײן פלײש. דאם זעלבע איז געװען מיט חופה וקידושין. װער עם האט גענומען חופה וקידושין בײ אײן רב האט לויטן פסק־ דין פון צװײטן געלעבט אומגעזעצלעך מיט זײו פרוי. אויך פםח האט אײנעד חמצדיק געמאכט דעם אוױון װעלכן דער צװײטער האט געכשרט. מען האט זיך נישט נאר באגנוגנט מיט װערטער, נאר עס איז אויך געקומען צו צוזאמענשטויםד. איין מאל װען דער ראקאװער רב איז נאך א דרשה ארוים צוזאמען מיט דוד יוםף זילבערבערג פון בית המדרש ...

אזױ האט זיך די מחלוקת געצויגן ביז דעם װעלט־קריג. אין 5־טן סעפטעמבער, 1939, װען די נאצים זענען ארײן קײן במיעלגיק, האבן זיך טוביה און דער ראקאװער רב אוים־ באהאלטן אין אנדערע שטעט. נאך א געװיםער צײט האבן זײ זיך צוריקגעקערט קײן כמיעלניק און זיך איבערגעבעטו. ביידע האבן שפעטער געטיילט דעם גורל פון דער כמיעלניקער קהילה.