Leibl Silman

דער ערשטער דראמאטישער קרײז איז געשאפן געװארן אויף דער איניציאטױו פון איטשע נײמאן. ער איז געװען באגאבט און באשאנקען מיט דראמאטישע פעאיקײטן, ליב געהאט טעאטער בלב ובנפש. די ערשטע זאד װאס ער האט אײנרעזשיםירט אין יאר 1917 איז געװען ״בר־כוכבא״. בײ דער ערשטער טעאטער־אויפפירונג האט איטשעלע נײמאן שװער און ביטער געארבעט ביז װאנען ס׳איז עפעם ארויםגע־ קומען. ם׳איז נישט געװען װער ם׳זאל שפילן די פרויען־ראלז• די כמיעלניקער מײדלעד האבן מורא געהאט זיך אײנצורײםן מיט די פרומע עלטערן. מ׳האט דעריבער צו דער ערשטער פארשטעלונג אראפגעברענגט א מײדל פון בוםק (בלומעלע, לײבל סילמאנס קוזינקע)׳ צו שפילן די ראל פון דינה• א צװײטע שװעריקײט איז געװען — קאסטױמען, ביז װאנען ס׳איז געלונגען אויםצובארגן אביסל קאםטױמען פון פוילישן טעאטער אין קעלץ. ״בר כוכבא״ איז געשפילט געװארן עטלעכע מאל בײ א פול־געפאקטן פײערלעשער־זאל. די ראל פון בר־כוכבא האט געשפילט : מרדכי גוטמאן ? פאפופ : לײביש אבל: אליעזר: איטשע נײמאן* כוהנים: דודל הענאכ׳ם און יהושע גוטמאן. עטלעכע יאר שפעטער האבן זיך פארשידענע פארשטעלונגען איבערגעחזרט און געשפילט געװארן דורך נײ אונטערגעװאקםענע אמאטארן•

אויך צװישן דער פאליצײ איז געװען א ראקאוױםט און א טוביהאיסט. באלטשיקאװםקי, דער הויכער פאליציאנט מיט די שװערע, כאמעטענע שטיװל און ברייטע גאלף־הויזן מיטן געשטופלטן פרצוף װי א גערעדלטע מצה, איז געװען דער אפטער אײנגײער בײ די ראקאװיסטן. דערװײל האט ער בײ יעדן סוחר גענומען עפעס, עסנװארג׳ שוכװארג, און קלײדונג. דער טוביהאיסטישער פאליציאנט׳ מײדע׳ מיט דער פארשארצטער נאז איז געװען מער בקי אץ ײדישע ענינים. ער האט אויך מיטגעארבעט אין דער געהײמער פאליצײ און נישט אײן מאל פלעגן דורך אים ײדישע ױגנטלעכע ארײנ־ פאלן אין תפיסה צוליב זײער פאליטישער אנגעהעריקײט. מײדע׳ן פלעגט מען אפט טרעפן בײ טוביהם קוזין, לײבל סילמאן אין שענק שיכורן. אלם באלוינונג פאר דער משקה האט ער טוביה׳ן געהאלפן מאכן דעם ראקאװער רב פאר א פאליטישן פארברעכער. אין א שבתדיקן טאג, אין דער פרי איז אנגעקומען פאליצײ מיט א באפעל צו ארעסטירן דעם ראקאװער רב אונטער דער באשולדיקונג, אז ער איז א קאמוניסט. א געשלאסענער אין קײטן האט מען דעם ראקאװער רב אדורכגעפירט דורך דער שטאט און א װאגן און פערד איז אים נאכגעפארן. הינטער דער שטאט איז דער רב אויפגעזעםן און אין דער באגלײטונג פון פאליצײ אפגעפירט געװארן אין דער פינטשעװער תפיםה. נאך לאנגע באמיאונגען איז געלונגען צו באפרײען דעם רב פון דער תפיסה אויף קאאוציע.

... משה מעלמאן מים דער משפחד״ מלאל מאליסעם משפחה, די םאכםער םון משה פאםםערגאק, לײבל סילמאן מיט דער משפחד״ ...

... העלטענישן. מען האט זײ ארעס־ טירט און אײנגעזעצט אין ״קאזע״. מען האט אײך געברענגט עלטערע מענטשן װעלכע האבן באשלאםן צו בלײבן און נישט גײן מיט דער אויסזידלונג. דוד דאלוס, דעם באקאנטן כמיעלגיקער שנײדער האט מען געפונען אין זײן שטוב מוימ, אנגעטאן אין זײנע ױם־טובדיקע מלבושים. ער האט ליבער געװאלט שטארבן בײ זיך אין דער הײם אײדער צו גײן מיט דער אײםזידלונג. עם זענען ארומגעגאנגען קלאנגען אז אלע ארעםטירטע װעלן דערשאםן װערן, װײל זײ זענען געבליבן אומלעגאל. נאכהער אבער האט מען זיי ארויםגעלאזט מיטן חשבון, אז סײ װי סײ װעלן זײ נישט האבן יװוהין צו אנטלויפן. נאך צװײ טעג האט מען אלע אריבערגעפידט אין משה פאםטערנאקם הויז אויף פורמאנסקע־גאס, װו עס איז געװעזן דער ײדישער געטא. דארט איז געשאפן געװארן א בשותפותדיקע קיך. דער קוכער איז געװארן לײבל סילמאן.