Miriam Ulinower

דער יידישער פּאָעט האָט אין זיין שעפערישן גאַנג דער- גרייכט א ברייטע טראַיעקטאָריע. װוי טיילן פון זייער לעבנס- נעשיכטע איז פארבונדן די שעפערישקייט פון די לאָדזשער פּעאָעטן און דערציילערס וי עס זענען געװען יצחק קאַצע- נעלסאָן, מרים אולינאָווער, ישראל ראַבאָן, שלמה בערלינסקי, חיים קרול, הערש ?. זשיטניצקי, יצחק בערלינער און אנדערע, יינגערע און מיטליאָריקע. און ס'זענען חיים ליב פוקס, ישעיהו שפּיגל. ...

מרים אולינאָווער, די זינגעוודיקע ניי-צייטיקע שרה בת- טובים, האָט נישט אַנדערש וי זי האָט געמוזט על פּי איר צניאותדיקייט זיך פארהוילן אין א וינק? פון דער שטורעמ- דיקער גרוױיסשטאָט. און אזוי נישט לאָרזשעריש, עפּעס נישט- דאָיק, נייערט פאָלקיש-יידישלעך איז געווען איר געזאנג פון זיידעשי און דער באָבעשי, פון שבת-קודש און פון די לויטערע בענקשאפטן װאָס שמעקן פיטן צאינה וראינה און שבת- אויבסט. זי האָט געזונגען פאר זיך אין נוסח פון מאַמעשן פרומען טייטש-חומש, אויך פון היימישע דאנות און חלומות, װאָס װאָלטן מסתמא אין ערנעץ נישט דערגרייכט, ווען נישט דער נס װאָס איז נעקומען אוימנעריכט פארן אוצר פון דער יירישער פּאָעזיע. נאָר א נס איז געווען װאָס דער באַרימטער יידיש:העברעישער דיכטער און עסייאיסט דוד פרישמאַן, אנב ...

... מרים אולינאווער ...

ליטערארישן לאָדזש. װי א . בינט? קאָנדענסירטע תמי- -. מות האָט זי געהויערט ערגעץ נישט-דאָ, לגמרי אָפּנעזונ- . דערט פונעם גרױסשטאָטישן . . כאַאָס. נו, דאָס אינדזעלע האָט טאַקע געטראָנן דעם חותם פון דעם, ואָס האָט באַדינט די דאָזיקע באַזונ- דערקייט. כאָטש געווינט אין צענטער פון לאָרזש אויף . נאַרוטאָװיטש גאַס, װאָס האָט (; געהערט צו דער האַלב-ארים- === טאָקראַטישער געגנט פון רייך-געװאָרענעם בירגערטום, אין אפילו די דירה פון מרים (און װאָלף) אולינאָווער, געווען כאילו א יידישלעכע אידיליע אין סמיטן דעם משונע פארצאַפּלטן, טרייפענעם כרך. אַריינגעקומען צו מרים אולינאָווער אין הויז האָט מען מיט א מאָל זיך געפונען אין אַן אַנדערער, אויס- טערלישער אומשטאָטישער ועלְט. ס'קליינע, פרומע יידישע שטעט? איז װוי א פארבלאַנדזשעטער זונשטראל אין מידיקייט אריינגעפאלן אהער אויף אֶפּרו פון ברענענדיקן גיהנום, װאָס איז ארומגעמויערט מיט אייז-בעטאָן און פארטשאדעט פון דורכדרינגענדיקן קאָפּעטש וװאָס עס דעכען אויס די פאברי- קישע מחבלים.

... דאָס ניי זיך קונה שם געווען מיטן אריינברענגען מרים אולי- נאָווער, די טאַכטער פון קליינשטעטל, אין היכ? פון יידישן פּאָעטישן ליד. מרים אולאנאָווער איז ביז דעמאָלט, די אָנהייב צװאַנציקער יאָרן, געווען אין נאַנצן אַן אומבאַקאַנטער נאָמען, אויך אין שרייבערישן לאָדזש, װוּהין איר משפּחה איז ארי" בערגעפאָרן,. פרישמאַן האָט זי ארויסגעבראכט אין ממשות מיט א ואַרעמען פאָרװאָרט צו איר ערשטער און ליידער איינציקער) לידער-זאַמלונג ,דער באָבעס אוצר", ארויסנעגעבן מיט הידור פון פאַרלאַג לעוין-עפּשטײן אין ווארשע, איז זי, מרים אולינאָווער נעבליבן די געזאַלבטע מחברטע פון וייטערדיקע היים און שבתלידער, באַהויכטע מיטן גייסט פון יידישער טראַדיציע און בטחון. ...

איר אומנעקינצלטע פּשטות, כאָטש אויסערלעך איז זי, מעשה-דאמע, אויך געווען סאָדערן אָנגנעטאָן, אין מרים אולינאָווער געווען די עכטע יידישע טאַכטער, אֶפּנעהיט ס'יידישקייט, געצונדן שבת-ליכט. און האָט זי אין שטוב גע- רעדט מיט איר ניישער דינסט פּױליש, האָט איר װאָרט אויסגעקלונגען יידישלעך, ואָרעם. אזוי איז זי געווען אייגנ- אַרטיק אין איר דיכטונג, געטריי דעם פאָלקסטימלעכן, טיף-יידישן מאָטיוו, ...

... אין דער יידישער פּאָעזיע איז מרים אולינאָווער געבליבן -- וי דערמאַנט -- אחד במינה. א פּרעכטיקער יידישער מענטש און אַן אַריגנינעלע, יידישע דיכטערין. ...

אין הונגער און אין דורכויסיקער אָרעמקייט האָט ישראל רובין געשטעלט שפּעטער זיינע ערנסטע שרייבערישע טריט. זיך באַװוּסט פון זיין אינעװייניקסטן כוח האָט ער אין גיכן גענומען אין לאָדזש אָרנאַניזירן פּעריאָדישע ליטערארישע אויסנאבעס, אין וועלכע ער האָט באַלד נעהאט אן אֶנפירן- דיקע ראָל, כאָטש א חיים לייב פוקס, א פייוו? גאַרפינקעל זענען פון פריער געווען באַקאַנט װוי שרייבערס מיט א רוטין, עס אין געווען נישט פאַנג נאָך דער וועלט-שחיטה פון 4 -1918. ארום ישראל רובין און דעם זשורנאַל ,ס'פעלך" האָבן זיך געזאמלט די דיכטערס דוד זיטמאַן, חיים קרול, י. ה. ראַדאָשיצקי, יצחק בערלינער, ישעיהו שפּינל, מרים אולינאָווער, שרה בוים, ראָזע יאקובאָװויטש; די מיינסטע זענען געקומען פון אומבאַקאַנטע שטעטלעך, אָבער צו זיי זענען צונעשטאַנען די עלטערע תושבים, די אָנערקענטע יצחק קאַ- צענעלסאָן משה בראָדערזאָן, י. מ. ניימאן, הערשעלע. ס'פעלד" האָט נעטראָנן דעם חותם פון יונגשרייבערישע פּרוּוון, אָבער אויך בולטע צייכנס פון טאַלאַנט. אויסנעווינט זיך אין , ס'פעלד" פאר א צייט, איז דערנאָך אויפגעקומען דער זשורנא? , שוועלן", װו ישרא?ל רובין האָט זיך מערער ארויסגעהויבן מיט זיין אייננאַרט, כאָטש דאָ איז צו דער רעדאקציע צונעשטאַנען אויך ח. ?. פוקס. אין , שוועלן" ווייזט זיך ישראל רובין שוין מיט אַן אינטעלעקטועלער רייפקייט, ער שרייבט שוין טאַלענטירטע עסייען וועגן ליטעראטור, ער ברעננט אויך זיינע ליטערארישפּאָלעמישע נאָטיצן, אָבער ער איז נאָך אלץ נישט ישראל ראַבאָ, װאָס אונטער דעם פּען- נאָמען קומט ער שוין אין בולטער צייטיקייט. אנב איז ראַבאָן נישט געווען דער איינציקער פּסעװודנים דעם אַמאָליקן סרול- קעס פון דער פעפער - נאָס. ישרא ...

... געשאַפן האָבן זיי די ווערק אָפט הונגעריקע און פאַר- שטייפטע פון קעלט, זיי אלע האָבן געמוזט שווער ארבעטן און אָפט אױיסגעשטאַנען רדיפות פון די גראָב-:הויטיקע אוים- זעערס. די אממיינסטנס באַקאַנטע שרייבער פון יענער צייט זענען; י. שפּינעל, ר. קװװיאַטקאָװוסקאַ, י. ברוקס, ח. ראָזענ- פאַרב, י. זעליקאָװויטש, מרים אולינאָווער, אלתר שנור-איצינ- גער, האָפּמאַן, יאָאַכימאָויטש א"א.

... דאָס נעמלעכע איז מיטן הבדלה-וויין. פ'פאָלק האָט עס אָפט איבערנעחזרט, מרים אולינאַָווער האָט דעם מאָטיוו גע- געבן א חנעוװודיקן פּאָעטישן תיקון: ...