Pig Market

... דארסן קומען. װען מיר האבן זיך אויסגעטאן, האבן זײ זיך באװיזן און צוגענומען אונדזערע מלבושים. מיר זענען אים נאכגעלאפן מיט געװיץ אה אים פארזיכערט, אז מער װעלן מיר נישט שפילן בײ אים אויםן פעלד. פון דעמאלט אן האכן מיר געשפילט אויפן חזיר־מארק• ...

... האב איך דערזען, אז אלע װעגן זענען אפגעשלאםן דורך דײטשן און אוקראונער. אלע ײה פמ שטאט האט מען געטריבן צום חזיר־מארק. דארט האב איך אויך געטראםן מײן פרוי מיט די קינדער. די אלע ײדן האט מען בײ נאכט אפגעפירט צו דער באן, ארײנגעטריבן זײ אין די פארגרײטע װאגאנען און אװעקגעשיקט קײן טרעבלי נקע. ...

... נאך3 חדשים פארהעלטנישמעםיקער רויקײט האט אונח ארומגערינגלט געםטאפא און אלע ײדן׳ װאם האבן געארבעט אין דער געגנט׳ אפגעפירט אויפן חזיר־מארק. דארט האב איך געטראםן מימ ברודער גאדל גרײצער און מיר האבן זיך אפגערעדט צו שפרינגען פון צוג. אויפן מארק האב איך געזען װי עם האט זיך געםמט איטשע קאראםיק. מען האט מיר דערצײלט׳ אז אויך האלבערג, טיקולםקים אײדעם׳ האט אפגע־ םמט זײן משפחה און זיך גופא. ...

אחרי3 חדשים של שקט יחםי עלתה עלינו הגםטפו וכל היהודים שעבדו באזור׳ הועברו לשוק החזירים. שם פגשתי את אחי גודל גריצר׳ וםכמנו לקפוץ מהרכבת. בשוק ראיתי איך שאיטשה קרםיק מרעיל עצמו. םפרו לי שגם הולברג׳ חתנו של טנקולםקי׳ הרעיל את משפחתו ואת עצמו. משוק החזירים העבירו אותנו לרכבת וגרשנו לצריפים. שם הײנו צריכים לחכות לרכבת למזריטש׳ שהיתה צריכה להובילנו לטרבלינקה. לי ולאחי גודל לא היתה הםבלנות לחכות לרכבת וברחנו מהצריפים. עמנו ברח גם דוד פרידמן (בנו של מנדל לנדר). בחוזרנו ללוקוב׳ הםתתרנו בביתי׳ במרתף. שכנתי הפולניה׳ בשם טצ׳ולקובםקי׳ הביאה לנו אוכל וחדשות מן העיר. אחרי מםפר ימים םפרה לנו השכנד״ שיצרו גיטו יהודי. עזבנו את המרתף ועברנו לגיטו. ...

צו מארגנס האט זיך אנגעהויבן די ״אקציע״ אמ מען האט גענומען טדײבן די ײדן פמ די שטובן. דער מיעכאװער רבי איז נישט געגאנגען. ער איז געשטאנען אין זימ טלית און אין קיטל׳ אמ אזוי האבן אים די דײטשן דערשאםן אויפן ארט. מיר, אלע ײדן, זענען אנגעקומען צום פלאץ אויפן חזיר־מארק. ...

... מיט צוקער און געהײםן אים ארײגגײן אין טויער פון יחיאל פון האלץ. צוזאמען מיט אים איז אויך געװען פםח טשוכערםא ײנגעלע, יאנקעלע• און מיר אלע זענען אװעק׳ און די קינדער זענען דארט געבליבן. מיר האבן געמײנט, אזא גוי װעט אפשר אויף זײ רחמנות האבן און זײ נעמען צו זיך. אויפן װעג צום חזיר־מארק האב איך זיך מײשב געװען און כ׳בין אריץ צו װאצעקן אין קלאזעט און כ׳בין דארט אפגעזעםןא פאר שעה. שפעטער איז געקומען אדאם און האט מיך פון דארט ארויםגעטריבן. בין איך געגאנגען אויפן חזיר־מארק. דארט האט מען אפגעטײלט די ױנגע פץ די אלטע, פרויען און קינדער און איבער די יונגע האט מען געשטעלט די שטארקםטע װאך. ...

... פינףא זײגער פאר טאג האט די אקציע זיך אנגעהויבן. די שוידערלעכע געשיכטע װי אזוי מען האט צונויפגעטריבן די ײדן אויפן חזיר־מארק׳ װי אזוי מען האט דער־ מארדעט לענדערן און לעדערמאנען— איז שוין דערצײלט געװארן דורך מענטשן׳ װאס האבן אליק בײגעוװינט די געשעעניש.

... אין לוקאװער געטא האט זיד געשאפןא גרופע פון 5—6 ױגנטלעכע. זײ האבן באקומען עטלעכע רעװאלװערן און געפהװט ארגאניזירןא װידערשטאנד־אקציע. מען האט זײ אבער שנעל אנטדעקט און זײ האבן נישט געקעגט באװייזן זיד אין געטא. צו דער גרופע האבן געהערט בערל פעפערמאן׳ לײבעלע בארענשטיץ (מען האט אים גערופן דאם קרומע מארדעלע)׳ פרימעטם פון מאגיםטראטא זון און נאד עטלערע׳ װעמענם נעמען איד געדענק נישט. זײ זענען ארײן צו םקלאדקאװםקין אויף װיאװסקע נעבן חזיר־מארק און דערשאםןא באן־פאליציאנט. מען האט זײ שפעטער אלעמען געכאפט און דערשאםן׳ אבער זײ זענען געפאלן װי העלח׳

... איך האב זיך גענומען צוא פערד־אח־װאגן, װי אײנער װאם װיל אנטײלנעמען אין דער ״גוטער״ ארבעט. די מענטשן האבן מיר דערצײלט, אז מ׳האט אװעקגעפירט א 7—8 טויזנט יידן צו די װאגאנעם. 6—7 הונדערט דערשאםענע זענען געבליבן אין די שטובן, אין די גאםן את בעיקר אויפן חזיר־מארק. צוזאמען מיט זײ בין איך אװעק־ געפארן צו דער ארבעט, ...

... אונדז האט מען אפגעפירט צום זאמלפונקט אויפן חזיר־מארק. דארט האבן שוין געװארטא םך מענטשן און מ׳האט געהאלטן אין אײן ברענגען פרישע גרופעס ײח— פון טארטאק, פץ לאפיגוז א״א. ...

... 9 יאר בין איך אלט געװען װען די מלחמה איז אויםגעבראכן. מײנע עלטערן האבן נאד געלעבט ביץ יאר 1942. איך געדענק, אז בעת דער ערשטער ״אקציע״׳ װען מײנע עלטערן האבן זיך באהאלטן אויפן בוידעם, האט מען אנגעהויבן רעח, אז עס זענען אנגעקומען קיץ לוקאװ אוקראינער און זײ װעלן זיך פארנעמען מיטן רודפן די ײדן. מי? קינדערישע פאנטאזיע האט דעמאלט נישט געקענט תופם זײן װאם אזוינם עם זענען אוקראינער. ערשט שפעטער, װען מען האט אונדז אלע געכאפט און געשלעפט צום חזיר־מארק, האב איך דערזען די אוקראדנישע מערדער ביי זײער ״ארבעט״. זײ האבן אונדז צעזעצט אין גרופעס אויף דער ערד און אונדז געהיטן. פארן מינדםטן פרװו צו אנטלויפן, האבן זײ דערשאםן. ...