Poles

יעדער אײנער פון די פאליאקן רעאגירט אויף זײן שטײגער אויף די מעשים פון די אויסװורפן. פאראן א םד׳ װאם פאראורטײלן די דײטשע רציחות אץ ע ם עקל ט זײ דעדפון; פאראן אזעלכע, װאם פאלן פשוט ארי ץ אי ן יאו ש װען זײ קוקן זיד צו צו די דײטשע מעשים. פאראו איי ד אזעלכע פאליאקן װאם זאגן: ״אמת, ם׳איז שרעקלעד אמ אומאנגענעם, אבער די דײטשן טוען אונז דאד א גרויסע טובה — זײ לימען פאר אונדז די ײדן־פראגע׳. אונדזער ״ענדעציע״, מיט אלע אירע פיליעס, קען זיץ שטאלץ מיט די קערנער, װאם זי האט פארזײט. ...

... עם איז צוגעפאלן די נאכט . דורך דער שפארע אין אונדזער באהעלטעניש האט מען געקענט זען אזא בילד : ביי ברענענדיקע שטורקאצן האבן אויפן מארק זיך צונויפ־ גענומען דײטשן ׳ אוקראינער און אפילו פאליאקן ׳ און זיי האבן זיך געפרײט װאם לוקאװ איז געװארן ״ױדענרײן״ . זײ האבן כםד ר געזונגען ײדנפרעםערישע לידער און מיר זענען געזעסן צונויפגעטוליעטע און דערע־ראקענע . מיר האבן אפילו נישט געפילט ׳ אז מיר האבן נישט געגעסן . קײנער פון אונדז האט נישט באװיזן מיטצונעמען מיט זיך עפעס צו עסן און צטדינקען . אין דער מהומה האט יעדער אײנער געװאלט ראטעװען נאר דאם לעבן .

... רער. דא ס אי ז געשע ן סו ף 1943 אי ן דע ם זעלב ן דארף . די פאליאק ן האב ן ד י דערהרגעט .

איך בין געװען ״כשר״. איך האב געהאט ״ארישע״ פאפירן, דאם הײסט — א געפעלשטע מעטריקע, א מעלדונג־צעטל, און אויף דעם סמך — א ״קענקארטע״ מיט א פאטאגראפיע. איך בין הײםט עס געװען כשר וישר. איך האב אבער נישט געטארט פארגעסן, אז אויב נישט אויסן פנים, בין איך אנדערש אויף אן אנדער ארט. דערפאר ד׳אב איך געמוזט פארשטעלן זיך פאר א פרומען, פאר אזא װאס שעמט זיך צו גיװן מיט מײדלעך (איך בין דאך שוין אלט געװען 19 יאר:). פאר מיװ באלעבאסטע בין איך געװען א פאליאק, װעמען די דײטשן האבן פארטריבן פון פאמאזשע צװאמעז מיט אנדערע פאליאקן. אזא בין איך געװען פאר די גוײם, אבער װאס האט זיך געטאן אין מיװ מוח און אין ...

איך געדענק די װערטער פון ח׳ דובאװ און אגגעד׳ויבן אגיטירן װעגן גיוץ אויפטאן עפעס װיכטיקם. דאם איז אבער שװער אנגעקומען. אזוי האט געדויערט ביזן 15טן פעברואר׳, װען עס האבן זיך צו מיר פאראײניקט גאך 6 יונג ע פארטיזאנער. מיר האבן מיטגענומען אויםרײם־מאטעריאל און אװעק אין דער געגנט פון נאװאיעלנע־לידע צו דער באן־ליגיע. צו אונז האט מען צוגעטײלט א פאליאק פון א נאעגטן דארף׳, װעלכער האט גוט געקענט אלע װעגן אין די װעלדער. מיר זענען מיט אים אװעק איצמאל׳ א צװײט מאל און עס האט זיך גארנישט אײנגעגעבן אויפצוטאן. מײנע חברים האבן שוין אנגעוװירן דעם מוט. נאך א געװיםן װערטער־אויםטױש זענען מיר װידער אװעק. מיר האבן געמוזט אכטונג געבן׳ אז די היטלעראװצעם זאלן אונז נישט באמערקן׳, װײל אויף יעדן באן־קילאמעטאר האט זיך געפונען א בונקער מיט װאך־זעלנער. מיר האבן דעריבער געמוזט אפװארטן א מאמענט׳ װען די װאך װעט זיך דערװײטערן. װען אוגדזער אויםשפירער׳ אן עלטערער ײד פון א דארף נעבן נאװאגרודעק׳ האט אונז געמאלדן׳ אז די װאך איז שוין אריבער — זעען מיר ארויף אויף דער באן־ליניע און אװעקגעלײגט דארטן אוגדזער ״מתנה״׳ װאם איז באשטאנען פון א גרויסער לאדוע אויפרײם־מאטעריאל. מיר האבן נישט באװיזן צו ענדיקן אונדזער ארבעט׳ װי עס עפנט זיך דער םעמאפאר פון דער םטאציע און א צוג פארט ארוים אין אונדזער ריכטונג. אײלנדיק ד׳אב ן מיר פארלאז ן די ליגי ע או ן געד׳אלט ן גרײ ט דא ם געלאדעג ע געװע ...