Argentina

. . . "בשנות נעורי, עוד לפני עזבי את מולדתי בשביל להגר לארגנטינה, נזדמן לי לבקר לפרקים בכמה עיירות שבפלך גרודנר,, כמו בערים: אדלסק, דוברובה, זבלו ־ דובה, לונה, סוקולקה, סקידל, קוז׳ניצה, קריניק. ועוד יותר בקרתי בסוקולקה, שבה ראיתי כמעט בכל בית יהודי ארון־ספרים במרכז הדירה, שממנו נצנצו ש״סי גמרות בכתבות־זהב על שירי עור. בבתים רבים אף מצאתי אצטבאות מלאות ספרים בעברית ואידית ואף בשפות זרות שנושאיהם לא נסבו על עניני אמונה ומוסר אלא על ספרות ומדע. אף היו כמה בתים שליד האצטב ־ אות עם הגמרות היו מצויים גם "עמודים" שנתנו לבית צורה של בית־מדרש קטן. ...

... כך כתב על סוקולקה אחד התיירים היהודים, שזכרה עלה במוחו במרחקי ארגנטינה ודבריו יכולים להירשם כדברי-יזכור לסוקולקה שהיתה ואיננה. ...

... ד י יידיש ע באפעלקערונ ג אי ן ד י לעצט ע יאר ן פא ר דע ר צווייטע ר וועלט־מלחמ ה אי ז זייע ר פארארעמט. ס׳אי ז קיי ן ווונדע ר ניש ט דעריבער, ווא ס פו ן סאקאלק ע ה א ט זי ך אנטוויקל ט אי ן ד י דאזיק ע יאר ן א שטארק ע עמיגראנציע. ניש ט נא ר יוגנטלעכע, נא ר גאנצ ע מש - פחו ת האב ן עמיגרירט, איבערהויפ ט קיי ן ארץ־ישראל, אבע ר אוי ך קיי ן ארגענטיגע, קוב א א. א. וו. א ס ך האב ן זי ך איבערגעצויג ן אי ן אנדער ע שטע ט אי ן פוילן, וו י ביאליסטאק, ווארשע, ווילנ ע או ן אי ן פי ל נאענט־ ליגנדיק ע קלענער ע שטעטלעך, פונק ט פארקער ט וו י דא ס אי ז געווע ן פא ר דע ר ערשטע ר וועלט־מלחמה. דא ן אי ז אי ן סאקאלק ע געווע ן דע ר וווילשטאנ ד גרעסע ר וו י אי ן אנדער ע שטעטלע ך ארומ, צולי ב ד י גארבע־ רייען. דעמאל ט אי ז פו ן ד י ארומיק ע שטעטלע ך גע ־ גאנגע ן א גרעסער ע עמיגראנצי ע קיי ן אמריקע. אבע ר

... ווען אין מיינע יינגלשע יארן פאר מיין ארויספארן אהער קיין ארגענטינא, איז מיר ביי פארשידענע גע־ לעגנהייטן אויסגעקומען צו באזוכן אייניקע פון די דאזיקע שטעטלעך, ווי: אדעלסק, דובראווע, זאבלו־ דאווע, לונע, סאקאלקע, סקידעל, קוזניצע, קריניק, האב איך דארט אין כמעט יעדער שטוב געזען שטיין אויבן אן א ספרים־שראנק, פון וועלכן ס׳האט ארויס־ געבליאסקעט א ש״ם גמרות מיט די גילדערנע אויפ־ שריפטן אויף די געבלימלטע לעדערנע רוקנס. אין א סך שטיבער האב איך אויך אנגעטראפן אנגעפולטע פאליצעס מיט העברעאישע און יידישע ביכער און אפילו פרעמדשפראכיקע, וואס זייער אינהאלט האט קיין שייכות נישט געהאט מיט אמונה און מוסר, נאר מיט ליטעראטור און וויסנשאפט. ...

... 20 ווען די פאליאקן האבן איבערגענומען די מאכט און דער ביטער־ רער גורל האט א וועקגעטראגן פון אונז אונזער אלע־ מעןס בעליבטער העניען ז״ל מיין ברודער פייוויל אויד אוועק פאר מורא פאר די פאליאקן, א ציטער גייט א דורך דערמאנען זיד ווען די כוליגאנעס האבן דערשאסן אן א פארוואס אייניגע חשוב׳ע יידן פון סאקאלקע... ביי דער געדריקטער שטימונג האבן מיר פערלאזן סא־ קאלקע איך מיט דער מאמע ז״ל. מיט אייניגע יאהרן שפעטער בין איד צוריקגעקומען אין סאקאלקע געארבעט א געוויסע צייט ביי פיישע אבראמאוויטשן, און אין דעצעמבער 1931 געפערן ספעציעל זיד געזעגענען מיט מיינע טייערע אונפערגעסליכע מומע און פעטוער ז״ל מיט חברים און חברות און גוט פריינד. דעם לעצטן מאהל געכאפט א קוק אויף מיין אומפערגעסליכע סא־ קאלקע... פאר מיין אפפארן קיין ארגענטינע ווו מיין ברודער פייוויל האט אויסגעוואנדערט, און אזוי נאד איבער דריי צענדליג יאהר (פון געוויסע מאמענטן פון גייסטיגע ראנגלישן...) געקומען אין דער אלט־נייער היים פון יענע יאהרן אויסגעחלומט... און איינט א ווירקליכקייט אין ישראל לאנד.