Berish Freger

... דורך די ציוניסטן איז געגרינדעט געווארן די אזוי גערופעג* "דייטשע שול", ביי וועלכער ס׳האט זיך אויך געפונען א ביבליאטעק. דארט זענען געהאלטן געווארן פארשידענע רעפעראטן, מייסטנם דורך בעריש פרעגער. ...

... אין ד י צאריש ע צייט ן הא ט ניש ט עקזיסטיר ט קיי ן לעגאל ע צי ד גיסטישע ארגאניזאציע . ד י גאנצ ע טעטיקיי ט אי ז דע ר עיק ר באשטאנע ן אין זאמלע ן געל ט פאר ן נאציאנאל־פאנ ד או ן פאר ן "אדעסע ר קאמי ־ טעט". בי י דע ר דאזיקע ר ארבע ט זענע ן געווע ן טעטי ק אויסע ר ד י דערמאנטע ציוניסטן , אוי ך ד י מזרחיסטן : בערי ש פרעגער , שלו ם קליינער או ן ישעי ה הענד ל ערליך . ...

אין זיין ווערק "עלי חלדי" שרייבט דער באקאנטער "מזרחי"־עסקן חרב יצחק ניסנבוים, אז ווען ר'איז אין ווינטער 1899 געקומען קיין בענדער, האט אים אויפן באן־סטאציע אפגעווארט א לאנג־געקליידעטער איד פון א יאר פערציק, אין א אידיש היטל און גלאנציקע שטיוול, וועלכער האט זיך פארגעשטעלט אלס בעריש פרעגער. דער מחבר דערציילט ווייטער, אז ווען ר'האט געגעסן ביי בעריש פרעגער האט ער באמערקט׳ אז זיין פדו און טאכטער זיצן נישט צוזאמען מיט די מענער. נאר אין א באזונדער חדר. ס׳איז פאר אים אויך מאדנע געווען די פראגע פון בעריש פרעגער, ווי אזוי א רב, א תלמיד חכם, דערלויבט זיך צו דאווענען אן גארטל. ...

צו די אנגעזעענסטע "מזרחי״־טוער האבן דעמאלט געהערט: בעריש פרעגער, ישעי הענדלערליך, בנימין יצחק שפירא, שלום קליינער, לייביש דימאנט, איסר הירשזאן, יעקב ניימארק, יחיאל נאפארטטעק און שלמה ראפאפארט. ...

... אינם טראגיש ן יאר 1916, אין דער ציי ט ווען די וועלט־מלחמה האט געבושעוועט מיט איר גאנצער טייוולאנישער קראפ ט און האט צעטרייסלט די יסודות פון דער אלטער וועלט, האט זיך אין אונזער שטאט פארזאמלט א קליינע גרופע אידעאליסטן, א מין "עשרה בטלנים", וואס איז באשטאנען פון פאלגנדיקע פערזאנען: בעריש פרעגער, ישעיה הענדלערליך, סאלאמאן גוטמאן, משה שיין, מ. אראנאוויטש, אלעזר רובינליכט, יצחק וויגאדזקי, משה קלמן ערליך, מאיר פאטאש, אינזש. שמעון זשמודזקי, משה גרונדמאן א״אנה, וועלכע האבן נאך אן אלזייטיקער באטראכטונג באשלאסן צו שאפן אין בענדי ן א יידיש־נאציאנאלע גימנאזיע.

... ווען ס׳זענען פארגעקומען די ערשטע סיים־וואלן, האט זאגלעמביע געקענט אויסוויילן א יידישן דעפוטאט, בתנאי׳ אז אלע אידן אין גאנצן קרייז זאלן שטימען אויף איין וואל־ליסטע. די איינציקע פערזאן וועלכע האט געקענט פאראייניגן אדום זיך אלע פארטייען, איז געווען ד״ר וויינציהער, און ער איז טאקע אויסגעוויילט געווארן אלס סיים־דעפוטאט. דאס האט אויף אים געמאכט א געוואלדיגן רושם. אין ווען דער שרייבער פון די שורות איז צומארגנס נאך די וואלן געגאנגען מיטן באקאנטן מזרחי פירער בעריש פרעגער, אים באגריסן און ווינטשן אין נאמען פון דער ציוניסטישער באוועגונג צו זיין דערוויילט ווערן אלס סיים־דעטוטאט, האט מען געפילט פון זיין ענטפער, אז איצט איז ער נישט בלויז א בענדינער עסקן, נאר א שליח פון גאנצן פוילישן יידנטום, גרייט צו פארטיידיקן זיינע אינטערעסן פארן פוילישן סיים.