Moshe Grundman

ס׳איז אויך אונטערגענומען געווארן אן אקציע לטובת דער גיט־ נאזיע ביים היגן שטאט־ראט און ביי דער קהלה, וועלכע איז געקרוינט געווארן מיט א געהעריקן דערפאלג. ס׳זענען אויך צוקאאפטירט גע־ ווארן נייע מיטגלידער צום אויפזיכט־ראט, צווישן וועלכע ס׳האבן זיך ספעציעל אויסגעצייכנט דער עסקנ שלמה פרענקל און דער ענערגישער כלל־טוער אברהם ליווער, ווי אויך לייביש בוכווייץ, א. לאכמאן, משה גרונדמאן, אברהם פטאשניק, וואלף רעכניץ א״אנד. עס האט זיך אויך פרייוויליק געמאלדן אלס אדמיניסטראטאר דער שול־טוער מאיר פאטאש. און אט פון דעם מאמענט הויבט זיך אן א נייע עפאכע פאר דער שול, די אנטוויקלונג מאכט ריזיקע שריט פאראויס און די פרעק־ ווענץ וואקסט כסדר. אסך מיטגעווירקט צו דעם האט דאס באקומען פון קאעדוקאציע־רעכט. אבער א גרויסע שטערונג צו דער ווייטער־ דיקער אנטוויקלונג פון דער גימנאזיע איז געווען דאס נישט באזיצן קיין עפנטלעכע־רעכט, צוליב וואס די שילער האבן צו די מאטורע־ עקזאמענס געמוזט אנקומען אין די נישט־יידישע שולן, און דער רעזולטאט איז געווען אזעלכער, אז פון 8 שילער, וועלכע זענען צוגעטרעטן צו די עקזאמענס האט קוים איינאיינציקער באקומען מאטורע. ס׳איז פארשטענדלעך, אז אזא מצב האט אונטערגעבראכן די ווייטערדיקע אנטוויקלונג פון דער שול און האט נישט געקענט לענגער געדולדיק ווערן.

... אינם טראגיש ן יאר 1916, אין דער ציי ט ווען די וועלט־מלחמה האט געבושעוועט מיט איר גאנצער טייוולאנישער קראפ ט און האט צעטרייסלט די יסודות פון דער אלטער וועלט, האט זיך אין אונזער שטאט פארזאמלט א קליינע גרופע אידעאליסטן, א מין "עשרה בטלנים", וואס איז באשטאנען פון פאלגנדיקע פערזאנען: בעריש פרעגער, ישעיה הענדלערליך, סאלאמאן גוטמאן, משה שיין, מ. אראנאוויטש, אלעזר רובינליכט, יצחק וויגאדזקי, משה קלמן ערליך, מאיר פאטאש, אינזש. שמעון זשמודזקי, משה גרונדמאן א״אנה, וועלכע האבן נאך אן אלזייטיקער באטראכטונג באשלאסן צו שאפן אין בענדי ן א יידיש־נאציאנאלע גימנאזיע.