Salomon Gutman

... אינם טראגיש ן יאר 1916, אין דער ציי ט ווען די וועלט־מלחמה האט געבושעוועט מיט איר גאנצער טייוולאנישער קראפ ט און האט צעטרייסלט די יסודות פון דער אלטער וועלט, האט זיך אין אונזער שטאט פארזאמלט א קליינע גרופע אידעאליסטן, א מין "עשרה בטלנים", וואס איז באשטאנען פון פאלגנדיקע פערזאנען: בעריש פרעגער, ישעיה הענדלערליך, סאלאמאן גוטמאן, משה שיין, מ. אראנאוויטש, אלעזר רובינליכט, יצחק וויגאדזקי, משה קלמן ערליך, מאיר פאטאש, אינזש. שמעון זשמודזקי, משה גרונדמאן א״אנה, וועלכע האבן נאך אן אלזייטיקער באטראכטונג באשלאסן צו שאפן אין בענדי ן א יידיש־נאציאנאלע גימנאזיע.

מיט באנייטע כהונה טרעטן צו דער אויפזיכט־ראט צו סאנירן די פארהעלטענישן, און צו דעם צועק באשטייטערן זיך קוד ם כל אל ע זיינע מיטגלידער מיט גרעסערע סומעס, באזונדערס האבן זיך אויס־ געצייכנט: דער פארזיצער סאלאמאן גוטמאן און די "ברידער שיין" גוטמאן האט זיך מתחייב געווען צו צאלן דריי טויזנט גילדן יערלעך, אחוץ דעם, אויסצוהאלטן מיט שכר למוד 10 שילער, און די ברידער: חיים און יצחק שיין האבן, אויסער אפטע גרויסע שפענדונגען, זיך פארפליכטעט אויסצוהאלטן עטליכע שילער. ביי די אימפרעזעם, וועל־ כע זענען פארגעקומען לטובת דער שול 2 מאל יערלעך, האבן זיך באזונדערס אויסגעצייכנט מיט זייער מסירת נפשדיקער מיטארבעט ...

נאדאסך באמיונונגען און אינטערווענצן ביי דער דעמאלסטיקער אקופאציע־מאכט, איז געלונגען צו באקומען אן אנטשפרעכנדיקע קאנצעסיע צו עפענען א גימנאזיע אונטערן היטטארישן נאמען "יבנה". די גרינדער האבן צווישן זיך געשאפן א גרויסע געלט־סומע און שוין אץ נאענטסטן יאר 1917 ווערן געעפנט אויף דער קאלאנטאי־גאס נר. 45 דריי פארברייטערונגס און צוויי נארמאלע קלאסן, מיטן רעכט כסדר צו עפענען יאר־יערלעך ווייטערדיקע קלאסן ביז צו דער אכטער איינשליסלעך. ס׳איז געשאפן געווארן אן אויפזיכט־ראט פון די אויבן דערמאנטע פערזאנען מיט סאלאמאן גוטמאן אלס פארזיצער און ס׳זענען אויך צוקאאפטירט געווארן נייע מיטגלידער מיט ישעיה ראטנער אלס וויצע־פארזיצער און משה קראנענטאל. אלס דירעקטאר פון דער גימנאזיע איז אנגאזשירט געווארן ד״ר נחבדאון (איצט דאצענט אויפן ירושלימער אוניווערזיטעט). אין די ערשטע יארן גייט די לערנאנשטאלט אדורכ א שווער מארטירער־וועג צוליב דער קליינער צאל שילער. דאס איז געשען אלס פועל יוצא פון דער איגנאראנץ צו דער גימנאזיע מצד די רייכע אסימילירטע שיכטן, וועלכע האבן זייערע קינדער געשיקט אין די נישט־יידישע שולן, וואס האבן געהאט עפנטלעכע רעכט.

צודעם צוועק ווערן אויסגעארבעט די סטאטוטן פארן פאריין, וועלכע ווערן אונטערגעשריבן דורך סאלאמאן גוטמאן, ד״ר ווא־ סערצווייג, איזידאר סערצאזש און אליעזר רובינליכט. אבער די סטא־ טוטן זענען אפגעווארפן געווארן דורכן פיעטריקאווער גובערנאטאר. ערשט מיט דער הילף פון א פיעטריקאווער "מאכער" און א ביטל שוחד, ווערט דער "הכה" לעגאליזירט דורך דער רוסישער מאכט דעם 7־טן מאי 1914. ...

... נאכן ערשטן קאנצערט (1909) זענען אנטשטאנען פארשידענע סכסוכים צווישן דער פארוואלטונג — אין וועמנס שפיץ ס׳איז דעמאלט געשטאנען סאלאמאן גוטמאן — און דעם דיריגענט קלע- באינסקי, וועלכער איז ווירקלען־געווען מער מומחה אויפן אינ- סטרומענטאלן געביט ווי אויפן וואקאלן. אחוץ דעם איז דעם די- ריגענט מיטן "צאריש־מיליטערישן" אוניפארם נישט געלונגען צו געווונען די סימפאטיע פון די כאר און ארקעסטער־מיטגלידער. אלס פועל יוצא, איז קלעבאינסקי אפגעזאגט געווארן פון זיין פאסטן און אויף זיין ארט איז אנגאזשירט געווארן א יונגער פעיקער מוזיקער לעאן קאפף, וועלכער האט דאן נאד וואס געהאט געענדיקט זיין מוזיקאלישע סטודיע אין אויסלאנד. ...

די טעטיקייטן פון סוחרים פאריין זענען לעגאליזירט געווארן דורך דער רוסישער מאכט אין יוני 1913. אלס גרינדער האבן פיגורירט: טאלאמאן גוטמאן, שלמה אבראמסאן און ל. רובינליכט. אין סעפטעמבער פון זעלבן יאר איז פארגעקומען די גרינדונג־פארזאמלונג, אויף וועלכע ס׳איז אויסגעוועלט געווארן די ערשטע פארוואלטונג, פת פאלגנדיקן צוזאמענשטעל: ח. ד. ראזענבלום (פארזיצער), ל. ר בינליכט (וויצע פארזיצער), נחום צוקערמאן, שלמה אבראמסאן, י. וויינריב, ד"ר ווינציהער א״אנד. היות ד״ר ווינציהער האט נישט אנגענומען דעם מאנדאט, איז אויף זיין ארט אריין אין דער פאר־ וואלטונג מענדל בלומענפרוכט. אין די ערשטע זיצונגען האבן אויך גענומען א לעבהאפטיקן אנטייל: סאלאמאן גוטמאן, י. גאלדפעלד, ישעיה הענדל ערליך, מ. קראנענטאל, ש. ראטנער א״אנד. ...