Sholem Aleichem

... ס׳איז אויך ביי דער "עבריה" געעפנט געווארן א ביבליאטעק און ס׳איז געגרינדעט געווארן א דראמאטישערקרייז, וועלכער האט אויסגעפירט א ריי איינאקטערס פון שלום עליכם׳ שלום אש א״א. אויסער דעם זענען אפט פארגעקומען רעציטאציעס׃ און ווײַזונגען וואס ס׳זענען רעציטירט געווארן די שאפונגען פץ פארשידענע העברעאישע דיכטער. ...

... גאנץ הארט פאר דער וועלט מלחמה האט, אויס * זיין וועג קיין אויסלאנד, באזוכט בענדי דער בארימטער יידישער שרייבער שלום עליכם. דער רושם פון זיין באזוך אין אונזער שטאט איז געווען א קאלאטאלער. ביי דער באךסטאציע האבן שלום עליכמען אפגעווארט הונדערטער מענטשען. שבת נאכמיטאג איז ביי א פולגעפאקטן זאל פארגעקומען דער עפנטלעכער פארטראג. דאס טעאטער "קרטא" האט נישט געקענט ארייננעמען אלע מענטשן און א סך זענען דעריבער אוועק אן בילעטן. שלום עליכם האט געלייענט זיי "לך לך" (א נייע מעשה פון טוביה דעם מילכיקן), "א דאקטאר", "קאטרילעווקער פייער־ לעשער" און "א זעקם און זעכציק". דאס פובליקום איז געווען באגייטטערט און אנטציקט. ביים ארויסגאנג פון טעאטער האט דאס פובליקום געמאכט זיין באליבטן שרייבער שטורמישע אוואציעם. אויך אין סאסנאוויץ איז דער פארטראג אדורך מיט א ן אויטערגעוויינלעכן דערפאלג. ...

... אין יאר 1909 ארגאניזירט זיך אויפסניי א דראמאטישע סעקציע ביים דעמלסטיקן "הזמיר", וועלכע פירט אויף צווישן אנדערע: "מזל טוב", "נאר א דאקטאר", "צעזייט און צעשפרייט" פון שלום עליכם, ווי אויך גארדינס "דער יידישער קעניג ליד", "די אמתע קראפט" און שלום אש׳ם "מיטן שטראם". ...

זאנגען און א סצענישע אויפפירונג "מזל־טוב" פון שלום עליכם. דער דערפאלג פונם קאנצערט און פון דער פארשטעלונג האט איבער * געשטיגן יעדע דערווארטונג. ...

... אין יענער צייט האט אויך די דראמאטישע סעקציע אנגעהויבן אן אינטענסיווע טעטיקייט. די סעקציע, וואס איז דאן באשטאנען פון די שוועסטערען: רחל, איטע און נאדזשע פערשטענפעלד, פרי־ מעט לוסטיק, אסתר אסט, הערשל שטראכליץ, הערשל שטאטלער, וואלף רעכניץ, מאיר צימבערקנאפ, ל. גאלדשטיין, פסח בארענבלאט, דוד פינקוס א״אנד. האט אויסגעפירט א ריי פיעסעס ווי: "צעזייט אץ צעשפרייט" פון שלום עליכם, "מיטן שטראם" פון שלום אש, "קעניג

... נאענט פאר דער וועלט־מלחמה איז אויך שלום־עליכם — בעת זיין רייזע קיין אמעריקע — געווען דער גאסט פון "הזמיר". דער באליבטער שריפטשטעלער האט דאן געלייענט פארשידענע פראג־ מענטן פון זיינע ווערק און דערקוויקט די הונדערטער צוהערער מיט זיין שפרודלדיקן הומאר.

"שיסעלע" מים א ווייכן "למד" פון וואם דער שרייבער שלום עליכם האט זיך אנטציקט זייענדיק אין בענדין) . ...

... גרויסע יידישע גייטער האבן באזוכט בענדין: שלום עליכם, ...

... * עבוירן1889 אינם קליינעם שטעטל פראשניץ, פלאצקער גובערניע, 1* פוילן, ווו איר פאטער ר׳ יששכר בעריש גרויבארט איז געווען רב. גישט קרקענדיק אויף דער טראדיציאנעלער דערציאונג אין רבנישן הויז, באזוכט ראזעא רוסישע שול אין שעדלעץ, און שפעטער ווען די גאנצע פאמיליע גייט איבער אין יאר1893 ווויגען קיין בענדין, ווו אייר פאטער ווערט רב, באזוכט זי אויך די פוילישע שול. ביי איר לערער יעקב בער ז איאנ ץ, ביי וועמען זי האט געלערנט העברעאיש, קומט ראזע יאקד באוויטש אין בארירונג מיט דער משכילישער יוגענט פון שטאט, הויבט אן לעזן יידישע ביכער. באקענט זיך מיט די יידישע קלאסיקער, מענדעלע, פרץ, שלום עליכם. ספעציעל האט פרץ, וואס האט אויפגעלעבט אין זייבע באוועלן די ראמאגטישע שייבקייט פון דעם פערגאנגענעם יידישן לעבן, געווירקט און באאייבפלוסט די יונגע יידישע דיכטערן. פרץ האט באשריבן א וועלט אין וועלכער זי האט געלעבט. ...

... במסעותיו מגיע פרץ לבנדין, בחורף 1913, לפי הזמנת "הזמיר", האגודה הבלתי־מפלגתית היחידה בשנים ההן בעירנו להפצת תרבות ומדע, מוסיקה ושירה. עירנו היתה ברובה דתית, אך היו בה חוגים משכילים, שנתפסו לתחיה הלאומית. פרץ בא במיוחד לפתיחת הספריה על שם "שלום עליכם" (השם ניתן אחרי מות הסופר), שהיתה קיימת בבנדין עד בוא השואה ונחשבה כאחת החשובות ביותר בעיר.

... תירגם לפולנית מיצירות שלום־עליכם, אפרים קגנובסקי, ...

דער מצב האט זיך נארמאליזירט, און די ארבעט גייט יעצט אן רעגעלמעסיק. מיר זענען טעטיק אתפץ סאציאלן־און קולטורעלן־ געביט. אונזער פארבאנד האט איינגעארדענט אן אנדענק־אווענט געווידמעט דעם בענדינער אומגעקומענעם שרייבער, דוד מיצען־ מאכער, אן פייערלעכן אוונט דעם בענדינער קינסטלער אברהם גאלדקארן, צום ערשינען פון זיין קינסטלעריש ברך, תאם נעמט ארום פיל בילדער וועגען אלט־שפאניען! אן אוונט לזכר דעם גרויסן שרייבער שלום עליכם. חנוכה את פורים ארדענען מיר איין היימישע אוונטן פאר אונזערע חברים מיט זייערע בני־בית. ...

... הסופר שלום עליכם בבנדין ...