Germans

... דעם גאנצן זונטאגדיקן טאג איז געװען שטיל. דער עולים איז געלעגן לעבן די גריבער און מען האט געשמועסט. זונטאג פארנאכט האט זיך פונדאסניי אנגעהויבן די שיםעריי, װעלכע האט אונז צוריק ארײנגעטריבן אין אונזערע לעכער. אזוי האבן מיר אפגעלעבט אין שרעק און אין פחד ביז מאנטאג פרי, װען עס איז אינגאנצן שטיל געװארן. ארויםקריכנדיק אויף דער פרײער לופט איז צװישן עולם געװארן א פרײד און א גערודער. מען האט דערזען די ערשטע פאר דײטשן ארײנקומען אין שטאט. דאם האט געהײסן, אז דער קאמף ארום דראהיטשין איז שוין געענדיקט. די שמחה מיט די דײטשן איז געװען אזוי גרויס, אז אייגיקע יידן האבן געכאפט קושן די דײטשן.. .

... דע ם צװײט ן װינטער, אי ן 1917, הא ט זי ך ד י ארבע ט פארשטארקט. ד י דײטש ן זײנע ן װא ס װײטע ר גע־ װאר ן נערװעזע ר או ן ז ײ האב ן אונד ז מע ר פארפאלגט. אײנ־ מא ל האב ן ז ײ אונד ז אלעמע ן ארויסגעטריב ן יאג ן האזן. א קאלטע ר פראסט־טא ג אי ז דא ן געװע ן או ן דע ר שנ ײ הא ט טי ף באדעק ט ד י ערד. מי ר או ן ד י דײטש ן זײנע ן אויסגע־ שטעל ט געװאר ן אי ן א צע פ או ן מי ר זײנע ן אזו י געגאנגע ן יאגנדי ק ד י האזן ׳ אבע ר אוי ף צ ו להכעי ס האב ן זי ך ד י האז ן פארבאהאלט ן או ן מי ר האב ן אומזיס ט א גאנצ ן טא ג זי ך ארומ־ געשלעפ ט איבער ן װאל ד זינקענדי ק אי ן ד י גריבע ר מי ט שנײ. פארנאכט, װע ן מי ר האב ן זי ך אומגעקער ט צ ו ד י װאגנ ס װא ס האב ן אוי ף אונד ז געװארט, האב ן מי ר נא ך אויסגעהער ט זיד־ לערײע ן פו ן ריטמייסטע ר: — ״א ך פארפלוכט ע באנדע״, אי ר

ד י דײטש ן זײנע ן געלאפ ן מי ט שטעקנ ס פו ן הוי ז צ ו הוי ז או ן מי ט א װילדע ר סאדיסטישע ר הנא ה געטריב ן ד י ײד ן פו ן ד י הײזע ר אויפ ן מיט ן גאס . ז ײ האב ן קײנע ם ני ט געשאנעװעט . אוי ך דע ר אלטע ר כאלאזשינע ר הא ט זי ך געפונע ן אויפ ן מיט ן גאס . ד י דײטש ן האב ן פארנאנדערגעטײל ט ד י מענע ר אי ן גרופע ס או ן געטריב ן צ ו דע ר ארבע ט אי ן פעלד . אי ך בי ן געװע ן אי ן דע ר גרופע , װא ס הא ט באדארפ ט גײ ן קאסע ן הײ . װע ן מי ר זײנע ן געקומע ן הינטער ן דאר ף הא ט אונד ז דע ד װאכמײסטע ר באפויל ן מי ר זאל ן אנפאנגע ן קאסען . מי ר האב ן אי ם גלײ ך דערקלערט , א ז מי ר האב ן ני ט געארבע ט בי ז איצ ט אי ן שב ת או ן מי ר װעל ן װײטע ר ני ט ארבעטן . אי ז דע ר דײט ש ארײנגעפאל ן אי ן א גרימצאר ן או ן מי ט א פײכט ן רו ט מי ר א שמי ץ געטא ן .איבער ן פנים . אבע ר צ ו להכעי ס דע ט װאכמײסטע ר הא ט באל ד אנגעפאנגע ן רעגענע ן או ן מי ר זײנע ן אװע ק אהײם . געװע ן באשער ט מי ר זאל ן ניש ט מחל ל שב ת זײן . ...

... יד. דײטשן פארלאזן דראהיטשין און ם׳קומען אוקראינער ...

מ׳הא ט געקער ט ד י װעל ט בי ז מע ן הא ט זי ך פארשריב ן צ ו זײ ן אי ן פארט ײ ״א״ . מיהא ט געדארפ ט האב ן פראטעק ־ ציע . אײע ר זון , שבתיל , אי ז געװע ן צופריד ן װא ם ע ר אי ז אי ן ״א״ . מע ן הא ט געארבע ט פארשידענ ע שװער ע ארבע ט או ן אייע ר שבתי ל אויך . או ן ד י ניט־ארבעטע ר זײנע ן געגאנ ־ גע ן אוי ף שװארצ ע ארבעט . ם׳אי ז געװע ן חורבן . או ן דערנא ך אי ז ארוי ס א גזר ה א ז קײ ן ײ ד טא ר ני ט גײ ן אויפ ן טדא ־ טוא ר ״םוידװאק״ . אל ע ײדן , פו ן קלײ ן בי ז גרוים , מוז ן גײ ן אי ן גראבן . או ן נאכדע ם אי ז ארוי ם א גזר ה א ז ד י ״ב ״ געט א װע ט מע ן ארויספיר ן אוי ף ארבעט . או ן אזו י אי ז טאק ע גע ־ װען . שב ת נחמ ו בײנאכ ט האב ן ד י דײטש ן ארומגערינגל ט ד י שטאט , געכאפ ט 1700 מענטש ן או ן אװעקגעפיר ט זי י הינ ־ טע ר בערעז ע או ן דארט ן זײנע ן געװע ן אויסגעגראב ן גריבע ר או ן מע ן הא ט ז ײ געװארפ ן לעבעדיק ע אי ן ד י גריבע ר או ן מי ט מיתו ת משונו ת ז ײ געטויטעט . אי ך אלײ ן בי ן אנטלאפ ן פו ן גרו ב א נאקעטער , װײ ל מע ן הא ט אלעמע ן אויסגעטא ן נא ־ קעט . אי ך ■הא ב ני ט געקענ ט צוקוק ן װ י מענטש ן לעבעדיק ע װארפ ן זי ך אי ן גרוב . ד י דײטש ן האב ן אוי ף מי ר געשאס ן 12 מא ל או ן ני ט געטראפן . ...

אי ך קו ם אײנמא ל נא ך דע ר ארבע ט אי ן געטא , ע ס אי ז א געװאלדיקע ר טומ ל או ן בהלה , אל ע לויפ ן זי ך באהאלט ן אי ן ד י קעלערן . מי ך הא ט מע ן ניש ט גערופן , הא ב אי ך זי ך אפגעשטעל ט אי ן שטו ב מי ט ד י קלײנ ע קינדער . אי ך הא ב באל ד אויםגעפונע ן ד י םיב ה פו ן דע ר בהלה . עטלעכ ע דײטש ן פו ן דע ר ם . ד . האב ן באלאגער ט ראשק ע װאםערמאנ ס הויז , ו װ ע ם זײנע ן געװע ן 15 ײדיש ע מענער , פרויע ן או ן קינדע ר או ן אלעמע ן אויםגעשאםן . אזו י זײנע ן אומגעקומע ן : ראשק ע װאסערמא ן מי ט אי ר זון , שײנ ע סאפיר׳ ס מי ט דע ר פאמיליע , שפרה׳ ס דר ײ קינדע ר (ראשקע ס טאכטער) , יענטע ל סידארא װ (ראשקע ם טאכטער ) מי ט א מײדעלע , םאפיר׳ ס שנו ר מי ט א ײנגל ; רחל , חײ ם קאברינסקי ם פרו י או ן זעלי ק דע ר פאר ־ צעװע ר מי ט דע ר פרו י או ן צװ ײ קינדער . ע ס הא ט זי ך נא ר אפגעשטעל ט שפר ה מי ט א מיידעל ע או ן שײנק ע םאפיר׳ ם א ײנגעלע , װעלכ ע האב ן נא ך באװיז ן ארײנצולויפ ן אי ן קעלער . שרעקלע ך אי ז געװע ן דא ס ביל ד װ י אל ע זײנע ן געלעג ן אי ן טײכ ן בלוט.. .

... װארן א גרויסע שיסערײ. די םאוועטן האבן געהאגלט מיט פעך און שװעבל, עס האט זיך פשוט געקערט הימל און ערד... זעענדיק אז עס איז שלעכט, האב איך אנגעהויבן קריכן אויף אלע פיר, און דערקראכן צו א בונקער. איך קום ארײן אין בונקער — עס איז פול מיט דײטשן... װאם טו איך דאז גײן צוריק האב איך שוין נישט געקענט, האב איך זיך פאררוקט אין א װינקל און געקלערט צו זיך, מילא, װאם ג־ט װעט געבן דאס װעט זײן. שטײענדיק אזוי אין װינקל, הער איך װי מעגטשן שעפטשען אין דער שטיל ״שמע ישראל״. עס איז מיר געװארן אזוי נאענט צום הארצן. איך האב אויסגעפונען, אז דאס. זײנען געװען אונגארישע ײדן, װעלכע זײנען גע־ פארן מיטן דײטשן אבאז. נאר דאך בין איך געװען אין אײנע שרעק, איך זאל נישט דערקענט װערן פון די דײטשן...

איז די צװײטע געטא ארויסגעפירט געװארן צו דער הינריכ־ שונג. די דײטשן האבן זײ צוגעפירט צו די לאעע גריבעד, װאס ײדן פון געטא א׳ האבן אויסגעגראבן... (יעדן פרימארגן זײנען אװעק ארבעטער און פארנאכט האבן די דײטשן צע־ שאסן די גרעבער.״) די דײטשן האבן יעדן אײנעם געהײסן זיך אויסטאן נאקעט, און יעדער אײנער האט געדארפט צעלײגן זײנע קלײדער באזונדער: די שיך, די העמדער, װעלכע די מערדער האבן דאס אפגעשיקט אין א באזונדער פלאץ, און נאכדעם האבן די רוצחים זײ באהאגלט מיט קוילן פון זײערע מאשין־ביקסן און זײ ארײנגעװארפן אין די גריבער... בערך א 3000 ײדן זײנען דאן אויסגע׳הרג׳עט געװארן. דערנאך האבן די מערדער אנגעקלאפט א ברעט און אנגעשריבֿן מיט גרויסע װערטער: ״דראהיטשין איז ױדענרײן״. ...