Minsk

... װען די רויטע ארמײ דערנענטערט זיך אין1939 יאר צו לוקאװ װערן אלע ײדן פון װענגראװער לאגער באפחיט. די ײדישע באפעלקערונג לעבט װידער אויף אץ נעמט זיך צוריק צו דער טאג־טעגלעכער ארבעט. אבער די פרײד דויערט נישט לאנג. די רויטע ארמײ ציט זיך צוריק ביץ טײך בוג אץ פארלאזט אזוי ארום לוקאװ.א באדײ־ טנדיקער טײל אקאװער ײדן פארט אריבער דעם בוג און ארדנט זיך איץ אין מינסק.

... אין קאמף קעגן די דײטשן אין מינםקער געטא און אין די װײסרוםישע װעלדער זענען געפאלן: ראובן לאנדםבערג, אברהם סעגאל, פײװל פארביאזש, משה גרינבערג, אברהם הערש װײסמאן, שלמה נאטורמאן, די שװעםטער מרים, מינדל און טאבטשע שפארבער, מינדל שפארבערם זון האט ארויםגעפירט פון מינםקער געטא צענדליקער ײדן אין װאלד אריץ, זײ איבערגעגעבן איןא פארטיזאנער־אפטיילונג. ער איז אומגעקומעו אין קאמף קעגן די דײטשן, ...

... װעו די רויטע ארמײ האט זיד צוריקגעצויגן פון לוקאװ איבערן בוג און די דײטשישע הארדעם האבן געלאזט צו.ײק פארנעמען אונדזער שטאט, האבןא געװיםער טײל ײח, מערםטנם דער רעװאלוציאנער־פארגעשריטענער, זיך עװאקוירט אויף דער טעריטאריע םװ ראטנפארבאנד.א גרױסע גרופע לוקאװער האבן זיך דעמלט באזעצט אין מינםק און זיד דארט אײנגעאדדנט.

אונחער גרופע האט באשלאסן אויפרײסן די ליניע מינסק־מאלאדעטשנע.12 בײנאכט, װען מיר זענען צוגעקומען צום ערשטן קילאמעטער פאר מינסק האבן מיר באמערקט װיא דייטשישע וואך שפאנט אד,ין צוריק. גראד איז געוועןא שײנע לבנה־נאכט. אונדזער פלאן האט געקאנט אדורכפאלן. פון דעסטװעגן האבן מיר באשלאסן צו װארטן, אפשר װעטא כמארע פארדעקן די לבנה. מיר האבן לאנג און עקשנותדיק געװארט ביז ס׳האט זיך ענדלעך אנגערוקטא װאלקן און האט פארשטעלט די לבנה אויףא געװיסעד צײט, מיר האבן אין איילעניש אונטערגעלײגטא מינע אויפן ערשטן קילאמעטער הינטער מינסק, הארט בײם געטא. מיר האבן זיך אװעקגעלײגט װארטן 200 מעטער פון דער באן־ליניע ביז עס איז אנגעקומעןא צוג. עס האט זיך דערהערט א מוראדיקער אויפרײס.40 װאגאנען מיט קריגס־מכשירים און150 דײטשן זענען אױף שטיקער צעריסן געװארן. די געפײניקטע ײדן אין מינסקער געטא האבן פאד זײער אומקום כאטש עטלעכע מינוט געפילט דעם טעם פון נקמה. ...

... מעבל־םאברייןן. נאכן איבערפאל פװ די דייטשן אויפן ראטן־פארבאנד, און זייער פאר־ געמען מינםק, װערט ראובן הײבלום אײנער פון די ארגאניזאטאח אין דער אונטער־ ערדישער באװעגונג פון מינםקער געטא. מיט זיץ הילף װערן איבערגעשיקט מעדיקא־ מענטן צו די פארטיזאנער־אטריאדן. ...

... װען די רויטע ארמיי איז אין יאר1939 צײטוױיליק ארײן קײן לוקאוו, איז נחום צװישן די אקטױוםטן אין די רעװאלוציאנערע קרײזן. ער פארלאזט לוקאװ צוזאמען מיט דער רויטער ארמײ און צחאמען מיט זיץ פאמיליע באזעצט ער זיך אין מינםק, וװ ער ארבעט איןא גרויםער שוך־פאבריק. ...

... גאך דעם אנפאל פון היטלער־דײטשלאנד אויף פוילן, קומט דער ח׳ קאראםיק קײן ראטנפארבאנד. ער באזעצט זיך אין מינםק און ארבעט אין דער דארטיקער שוך־ פאבריק נ. פון ערנםט טעלמאן. ...

... מיט יראת הכבוד דערמאן איד מײנע טײערע: מיץ ברודער ראובן, געפאלן אין די פארטיזאנער הינטער מינסק, זײן פרוי בלימע און די קינדער, ...

ח׳ םמאליאר האט דעמאלט געארבעט אין מינםקער ײדישן שפיטאל אונטערן נאמען סטאלארעװיטש. אײן מאל עפנט זיך די טיר אוןא ױנג ײדיש ײנגל קומט אריץ אײנגעהילט איןא פעלץ מיטא רעװאלװער אין קעשענע. ער גיט איבער די ״האסלע״, דעדלאנגט םמאליארן די האנט און זאגט: ״איך קום צו אײך אלם שליח פון װאלד. איך קום אײך זאגן, אז מיר װײסן אלץ, װאם עם טוט זיך אין געטא. מיר באקומען כםדר באריכטן וױ עס גיסט זיך ײדיש בלוט. נאר זארגט נישט— מיר זענען זיך אן זײ נוקם. מיר באצאלן זײ צו ביםלעך, די דײטשישע מערדער. פיר טעג האבן מיר לעצטנס מיט זײ געקעמפט אוןא היפש ביםל פון זײ אװעקגעלײגט. מיר נעמען נקמה פאר דעם ײדיש אומשולדיק פארגאסענעם בלוט. מיר שלאגן זיך מיט זײ טאגטעגלעך. יעדעס מאל האבן זײ גרויםע פארלוםטן. עם איז נויטיק געװעד. װאס מער געװער און מערער מענטשן.״

שלאכטאװיטש אברהם־משה (דער זון פון יצחק אשר םלאמקאזש), אדער וױ מען פלעגט אים רופן ״דער געלער משה״, שטאמט פוןא חםידישער פאמיליע. פון זיץ פריםטער ױגנט אן װידמעט ער זיד דער ארבעטער־באװעגונג. בײ דער סאנאציע־ רעגירונג זיצט ער אפט אין תפיםה. די מלחמה באפרײט אים פון טורמע. ער פארלאזט לוקאװ צוזאמען מיט דער רויטער ארמיי, באזעצט זיד אין בריםק און בעת דעם איבערפאל פון דײטשלאנד אויף דעם ראטן־פארבאנד, טרעט ער ארײן אין דער רויטער ארמײ און קעמפט אויפן פראנט קעגן די היטלעריםטישע פארכאפער. ער פאלט ארײן אין געפאנגענשאפט צו די דײטשן, אנטלויפט גלייד און קומט צוריק קײן מינםק. דא װערט ער די נשמה פון דער אונטערערדישער ארגאניזאציע און װערבירט קעמפער פאר די פארטיזאנער־אטריאדן אין די וױיםרוםישע װעלדער. די דײטשע באנדיטן קומען אויף זײנע שפורן און ער מיט זײנע נאענטע חברים, צװישן זײ אייד לוקאװער, מחן פארלאזן מינםק און זיד ראטעװען בײ די פארטיזאנער, דא װערט ער דער אנפירער פוןא פארטיזאנער־אטריאד און פארשאפט פיל כבוד דעם ײדישן פאלק. ער ראטעװעט אויד אפא גרויםע צאל קלײנע ײדישע קינדער, װעלכע זענעןא דאנק זיץ שוץ געבליבן לעבן ביז נאד דער מלחמה. פאר זײנע פארדינםטן װערט ער אײניקע מאל אויםגעצײכנט פון דער םאװיעטישער רעגירונג אמ אויד פון דער פוילישער מלוכה. שלאכטאװיטש אי־ געשטארבן אין װארשע אין יאר 1956.