House of study

... צוליב די צװיי שוועסטער סרעברניק. זייער פאטער איז געװען ן) םרומער ײד׳א חסיד. װען זײ פלעגן געהײמערהײט קומען אויף אונחערע אסיפות׳ האבן מיר אװעקגעשטעלט אין דרויםןא םפעציעלע שמירה.א 2—3 חברים זענען געשטאנען אויף דער װאו פארן קן, אויףא באשטימטער דיסטאנץ אײנער פון צוױיטן. װען מען האט דעתען גיץ דעם פאטער םרעברניק, האט מען אנגעהויבן פייפן אדער געבן אנדערע סימנים, און די מיידלעך זענען געשפרונגען פון פענצטער. דער זעלבער סרעברניק האט גערוסן אן אםיפה אין בית־מדרש אץ געהאלטןא פײערדיקע רעדע װעגן די מיידלעך און יינגלעך, וואס זיצן צוזאמען, רחמנא לצלז׳ איז יי יייילע קעם אמ מען עסמ טרפות. ער האט געפאדערט, אז מען זאל ארײנלײגן אין חרם די עלטערן פון די קינדער, װאם געפינען זיך אין ״השומר הצעיר״.

... איך האב באשלאסן צו גיץא הײם אלײן. איך האב אנגעטראפן אויףא זשאנדאר־ מעריע־פאטראל׳ באגריםט זײ מיטא ברײטן ״חשען דאברי״ און דרײסט זיך געםרעגט װו ס׳איז דער װעג קײן לוקאװ. זײ האבן געפרעגט װער איך בין און געפאדערט בײ מיר א דאקומענט. איך האב זײ דערצײלטא מעשר״ אז די באלשעװיקעס האבן מיך געכאפט אויף טרײבן בהמות און פארשלעפט קײן שעדלעץ. גענעכטיקט האב איך אין בית־מדרש. דער פאטראל איז אװעק אין בית־מדרש, ארויםגענומען פון דארט אלעמען אץ אונדז אפגעפירט אין דער פאליציי.

... געטאן אין טיש אמ איך האב אװעקגעלייגט פאר די לוקאווער ארבעטערא פלאמיקע רעדע. תיכף נאך דעם מיטינג האבן די חברים מיד ארויםגענומען פון בית־מדרש׳ מיד אװעקגעפירט צו דער באן, און איך בין בשלום ארויסגעפארן פון לוקאװ. ...

— און דא ליגט דער ״נםתר״ ר׳ בער,— האט ר׳ בערל אנװײזידיק אויףא דריטן קבר געזאגט— ער איז אלע דינע יארן געװעןא פרוש. גערופן האט מען אים ר׳ בעו תם, וױיל ער האט פמ קיץ צורת מטבע נישט געוװםט. טאג און נאכט, זײן גאנץ לעבן, איז ער אפגעזעםן אין בית־מדרש איןא װינקעלע נעבן אויװן. אין פארנאכטן פלעגט ער אויפשטײן, ארויםגיין אין מארק, צוזאמעננעמען קינדערלעך, זײ ארײנפירן אין פאליש, אויסשטעלןא ראד, זיך אריינשטעלן אין מיטן, און מיט די אויפן הויכן קול קריאת שמע לײענען.— ר׳ בערל האט זיך פארטראכט, װי אײנער, װאס װיל זיך אין עפעם דערמאנען, און וױיטער גערעדט־— מיץ טאטע ע״ה האט מיר דערצײלט, אלע נאכט נאך תצות פלעגט צו אים קומען ר׳ בער אין דער בעקעריי מיט אים תורה לערנען. יעה צוױיטן טאג איבעחזזח װאם מען האט נעכטן געלערנט, און וױיטער לערנען. נאר אײן מאל איז געשען, װי ר׳ בער איז נישט געקומען. דער טאטע האט געװארט און גע־ װארט, און ר׳ בער איז אלץ נישט געקומען, ער איז אויפגעשטאנען, אװעק אין בית־מדרש זען װאס עם איז געשען. װי דער טאטע איז ארײנגעקומען אין בית־מדרש, האט ער דער־ הערטא קול. דאם קול איז געװען װיא טיפער, שטילער קרעכץ פון אן אינעוױיניקםטן יאמער, װעןא מענטש האלט אט־אט בײם אויםגײן. דער טאטע איז מיט אן אימפעט צוגעלאפן. ר׳ בערם אויגן האבן װי בלאנדזשענדיק עפעס געזוכט. ...

... דאם ערשטע האבן ז*י דעמאלירט די שול און חרוב געמאכט דאם בית־מדרש. אין בית־המדרש האבן זײ ארויםגעריםן די פאדלאגעם׳ פארברענט די םפרים און פאר־ װאנדלט דאם בית־מדרש איןא פערדשטאל. דאן זענען זײ אװעק אין דער גמינע און געפאדערט בײם פרעזעם משה אהרון וױינטרויב, אז ער זאל זײ געבן מענטשן צו דער ארבעט. די מענטשן האבן זיך געדארפט צושטעלן אויפן קאשטשאל־פלאץ30ל אין דער פרי. מיליטערלײט מיט נאגײקעם אין די הענט האבז געטריבן די ײדן און געשלאגן מכת רצח. שפעטער האבן זײ זיך ארויסגעלאזט איבער דער שטאט און געכאפט װער עם איז זײ געקומען אונטער דער האנט. גלײכצײטיק האבן זײ אנגעהויבן רויבן די ײדישע שטובן און קראמען. אויך פח מײן געװעלב האבן זײ ארויםגענומען די גאנצע םחורה פון איחן און פאפיר־מאטעריאלן.

... די ײדישע איבערגעלאזטע פארמעגנם זענען געװארן מאגאזינירט אין שול און אין בית־מדרש אץ זײ זענען געהיטן געװארן דורך ײדישע און פוילישע פאליצײ און אויד דורך די פײערלעשער. ...