Synagogue

... מאחר ואנו מקבלים שיהדות לוקוב היתה קײמת כבר במאה ה־15, הרי שיש להםיק שזכויותיהם באו להם מן המושלים ובמםגרת הזכוױת השתדלו לקײם חײ קהילה— רב, בית כנסת, בית קברות, צדקה, תלמוד תורה ועוד.

פון דעם ערשטן מארק האט זיך אװעקגעצויגן די צענטראלע גאס, כענטשינסקיעגא. רעכטם— די מעזריטשער גאם, דעם רבס געםל, די שיל־גאם. אין אט די גאםן האט געװױנט די ארעמקײט פון שטעטל און בלויזא קלײנער טײל פון די בעםער םיטואירטע (אויף כענטשינסקיעגא). פון איץ דיט פונעם בהמה־מארק זענען געװען דאם ״גרויסע בית־מדרש״ און דאס ״חוק־בית־מדרש״, די שיל, דאם קליינע בית־מדרזןול, די מקווה, וװ עס האט געקיניגט מרדכילע בעדער, אוןא ביםל װײטער— דער אלטער בית־עולם מיטן האלב־פארזונקענעם שטיץ. ארום אט דעם שטײן האט זיך געװעבטא לעגענדע װעגןא חתן מיטא כלד״ װאם זענען דארט געװארן אײנגעזונקען... ...

... אזױ זענען אלע, ױגגע און אלטע׳ קינד און קײט, געגאנגען אין שיל. די שיל און דאם בית־מדרש זענען געװען פול געפאקט׳ קימ פום האט מען שוין נישט געקאנט ארײנשטעלן. טויזגטער זענען פארבליבן אויפן הויף. ...

... דאם ערשטע האבן ז*י דעמאלירט די שול און חרוב געמאכט דאם בית־מדרש. אין בית־המדרש האבן זײ ארויםגעריםן די פאדלאגעם׳ פארברענט די םפרים און פאר־ װאנדלט דאם בית־מדרש איןא פערדשטאל. דאן זענען זײ אװעק אין דער גמינע און געפאדערט בײם פרעזעם משה אהרון וױינטרויב, אז ער זאל זײ געבן מענטשן צו דער ארבעט. די מענטשן האבן זיך געדארפט צושטעלן אויפן קאשטשאל־פלאץ30ל אין דער פרי. מיליטערלײט מיט נאגײקעם אין די הענט האבז געטריבן די ײדן און געשלאגן מכת רצח. שפעטער האבן זײ זיך ארויסגעלאזט איבער דער שטאט און געכאפט װער עם איז זײ געקומען אונטער דער האנט. גלײכצײטיק האבן זײ אנגעהויבן רויבן די ײדישע שטובן און קראמען. אויך פח מײן געװעלב האבן זײ ארויםגענומען די גאנצע םחורה פון איחן און פאפיר־מאטעריאלן.

... אין לוקאװ האבן דאן זיך געםונען ססס.3 הײמלאזע פון די שטעט ם.־װאלק׳ םעראצק און נאשעלםק. דער ױדענראט האט געדארפט באזארגן די מענטשן מיט עםן׳ מלבושים און מיטא דאך איבערן קאפ. די הײמלאזע האט מען ארױםגעטריבן פון דער װארשעװער גאם צו די גאםן לעבן דער שול און מארק— אויף מעזריטשער גאם׳ יאטקע־גאם/ פאםטערניק.א טײל פון די הײמלאזע האט מען אײנגעארדנט בײ ארטיקע פאמיליעם און פאר די איבערגעבליבענע האט מען אויפגעקלאפט טאפטשאנעם פון רויע ברעטער׳ אװעקגעשטעלט זײ אין שול און אין בית־מדרש׳ און דארט זענען די הײמלאזע געשלאפן. ...

פון אײן זײט בית־מדרש איז געװעןא הויכער פלויט׳ װאם האט פארשטעלט דעם בהמה־מארק. אין דער זײט פון שול און אלטן בית־מדרש איז געשטאנען דאם נײע בית־מדרש. דארט האט זיך געפונען ד-־ ישיבה. די טאנגעבער אין נײעם בית־ מדרש איז געװען די ״אגודה״ מיט ר׳ משה אהרון בראש. הינטער דער שול איז געװען די לוקאװער מקװה מיט דער באד. די אלע בנינים האבן געשאפןא מין שלאם ארום דעם שולהויף.