Red Army

אין דער זעלבער צייט ווען די היטלעריסטן זיינען אָפּגעטראָטן פון ביאַליסטאָק, PN DPT ONT‏ דער שטאָט אויף דער PA‏ געשאַפן אַ סעפּציעלער קאָמיטעט TIN TPN TD‏ ניט-אידן, ONT OND‏ גענומען גרייטן פייערונגען OV‏ אַזױ אויפצונעמען די אַנקומענדע סאַוועטישע אַרמײ. וועגן דעם ONT‏ דער אָרגאַניזיר-קאָמיטעט DIN PT‏ געשטעלט PNR‏ פאַרבינדונג מיט די סאָוועטישע מיליטער-טיילן TINT OND‏ מאַרשירט אויף ביאַליסטאָק. נאָכדעם וי דער קאָמיטעט האָט באַקומען YON‏ נויטיקע איינצלהייטן PR‏ געמאָלדן גע- װאָרן דער באַפעלקערונג, אַז דעם זעלבן טאָג נאָכמיטיק, ONT‏ מיינט פרייטיק ערב OY‏ כיפּור, "TON‏ סאַװעטן-אַרמײ אָנקומען PN‏ שטאָט, PNR‏ די מערסטע אָרגאַניזאַציעס זיינען אויף דער PA‏ געמאַכט געװואָרן פיבערהאַפטע צוגריי- טונגען, מיט פענער און בלומען, פּאַסיקע אויפשריפטן און ענלעכעס, ON OTD‏ פּאַסיק אויפצונעמען די רויט-אַרמײער, PN POX ONT‏ געווען פאַרשטענדלעך, ווייל oT‏ קורצע צייט פון דער אָנװועזנהייט פון די נאַצישע סאָלדאַטן PR‏ ביאַלי- סטאָק האָט באַוויזן זייער פּרצוף. מען ONT‏ קלאָר “DIAN‏ געפילט ONT)‏ עס INP‏ קומען שפּעטער, MT DIN‏ וועלן “AND‏ בלייבן VEN‏ אָרט. עס איז PR‏ יענער צייט באַרעכנט “YX‏ IN TAN‏ די איינע INN‏ פון די היטלעריסטן PR‏ ביאַלי- סטאָק TIN‏ אין דער אַרומיקער געגנט, ONT‏ מיט PT‏ אויך “YX‏ בראַכט עטלעכע הונדערט אידישע קרבנות. גלייכצייטיק האָבן די נאַצישע מערדער PR‏ דער קורצער TIN VOY‏ געהאַט IVD‏ צו רויבן און צונעמען האָב PN‏ גוטס TID‏ הונדערטער אידישע געשעפטן און הייזער, וי אויך ONO‏ אַזױ ביי מענטשן וועמען MT‏ האָבן אָנגעטראַפן, כאָטש די היטלעריסטן זיינען דאָסמאָל געווען בלויז ...

... י PR‏ די שוהלן NI PR‏ מדרשים, DPT JANN‏ אַרומגעכאַפּט מיט די רויטע אַרמײער OND‏ האָבן PIN‏ אַרױסגעוויזן גרויס פריינטשאַפט. די "NO‏ וועטישע סאָלדאַטן A TDN‏ האָבן גלייך דערציילט AVN‏ דעם לעבנס-שטייגער PR‏ זייער פאַטערלאַנד TN‏ דערביי אונטערגעשטראָכן, ANI IN‏ אין ראַטן-פאַרבאַנד קאַנען YON‏ זיך אויסלעבן װוי פרייע מענטשן, ON‏ אַזױ שילדערט דעם אַרײנקום TID‏ די סאָוועטישער אַרמײ קיין ביאַליסטאָק, פרייטיק דעם 22טן סעפּטעמבער 9, רפאל רייזנער, אין אָנהױיב פון PT‏ בוך , דער אומקום פון ביאַליסטאָקער אידנטום 1945-1929". וועגן אָנהויב TID‏ דער סאָוועטישער הערשאַפט PR‏ ביאַליסטאָק וי PIN‏ וועגן דעם PN OND‏ געווען אַביסל שפּעטער, OWN‏ דערציילט PR AVN‏ דעם זעלבן בוך. באַלד צומאָרגנס, נאָכ'ן אַרײנקומען TD‏ דער רויטער אַרמײ PP‏ ביאַליסטאָק, האָט דער אָרטיקער סאָוועטישער קאַָמענדאַנט אַרױסגעגעבן אַ פאַראַרדענונג אָפּצושאַפן דעם אויסנאַם:צושטאַנד PN ON)‏ געווען די גאַנצע צייט TID‏ זינט דעם אָנהויב פון דער מלחמה. אַ דאַנק דעם PR‏ די שטאָט TWIKI WD‏ געװאָרן, נאָך אַרום דריי JIN‏ פינצטער- ניש. די באַװעגונג פון מענטשן PR‏ שטאָט PN‏ געװואָרן “ANI‏ מאַל, PIN‏ די ביאַליסטאָקער אידן JANA‏ צוליב דעם אַלעם פריי אָפּגעאָטעמט. YON‏ אַרײינקומען פון די נייע “YYINO‏ טישע הערשערס PP‏ ביאַליסטאָק PT ONT‏ אויך, DPN ONTO‏ געווען PR‏ יענער ,WY‏ איינגעשטעלט אַ נײע “OPV‏

... צוליב'ן װידערשטאַנד, OND‏ אַ גרופּע רויט-אַרמײער האָט געשטעלט אויף נאַדזשעטשנע גאַס, FANT‏ די “OMNI‏ רוצחים באַװאַרפן YON‏ הייזער PN‏ דער גאַס מיט “ANI TPR‏ PR Oyo‏ אַ IND‏ שעה אַרום TD PN‏ דער געסל צוזאַמען yon‏ פּולקאַװאָיעם בית-:מדרש און דער געועזענער מאַנישעוויטש'עס באָד געווען אַ באַרג אַשׁ. פון דער ריזיקער שריפה זיינען אַרומגעכאַפּט געװאָרן די פּאָסט TIN‏ די געווע- זענע רעאַל-גימנאַזיע. ...

... היטלעריסטישע מערדערס, ONT‏ די רויטע אַרמײ DIDNT‏ ביאַליסטאָק. חורבן TX‏ פאַרוויסטונג, טרויער PR‏ אומעט, האָט אַרױסגעקוקט פון אומעטום, ...

... צוריקגעקומענע בּיאַליסטאָקער פּאַרטיזאַנען PR‏ רויטע אַרמײער PX‏ בּיאַליסטאָק, PR‏ 1946.

ווען איך דערמאָן זיך דעם יום-כיפּור PN‏ ביאַליסטאָק TID‏ 4 יאָר, ווען TWH‏ זעכציק טויזנט TT TANT TPR‏ קוים אויפגעקליבן 20 TPN‏ און נאָך אַ 10 צוגעקומענע TID‏ דער PURI‏ מוז PT PN‏ אָפּשטעלן PIN‏ דעם טאָג ספץ- ציעל, מיט דער OND YAN‏ האָט אונז דענסמאָל געבראַכט PN‏ שוהל, נישט UN‏ אונז, וי אידישע אָפיצירן TD‏ דער רויטער אַרמײ, וועלכע זאָלן שטיין מיט אַ סידור אין האַנט TN‏ דאַװונען; אידישע אַפיצירן פון דער נייער WAH‏ אַרמײ, װאָס ONT IND TANT‏ זעלבע TN‏ נאָך מער, אַ איד מיט אַ צלם אויפץ האַרצן PNR OND‏ געקומען PUY‏ צו אידן, ניט קענענדיק פעסטשטעלן, װאָס האָט ער PR INVA‏ שוהל von‏ צלם, און צו וועמען ער האָט געדאַוונט, די נאַטור PNR PT ONT‏ אייגענעם גאַנג, װוי מיט טויזנ- PAW? WV‏ צוריק TN‏ עס גייט PN‏ ניט אָן, װאָס עס קומט AN AND‏ דער ערד פון די מענטשן, און די ענדערונגען OX‏ די מענטשן פירן PR TNT‏ זייער לעבן YEN‏ עקאָ- ...

... נאָך דעם זיג פון דער רויטער אַרמײ, PMB TN‏ איז באַפרײיט געװאָרן TD‏ די נאַציס, ONT‏ אָנגעהױיבן “DIAN‏ שפּאַצירן אַ שװואַכינקער, פאַרדאַרטער, PR‏ װאָלט געזאָגט אַ ראַכיטישער, אידנטום, | ...

... We entered a converted synagogue. Inside stood a table facing eastward upon which candles burned. Jews, mostly men and some six women, filled the room. They all wept, their faces unshaven, wearing old and tattered clothes. They were between twenty-five and forty-five, among them soldiers from the Red and Polish armies, some sporting medals and others who were invalids. The person leading the services could barely be heard; his voice was drowned out by uncontrollable sobbing. The worshipers had no taleisim or the customary white robes for Yom Kippur. But everyone carried the wounds of war, choked up, eyes swollen, glancing about in different directions. 1 watched a senior Russian officer crying, a siddur clutched to his chest, which bore war medals. I couldn’t believe that he was praying to God. But one thing was clear — the rough edges of reality had shattered reliance upon man’s reason and compassion. The fighting at the front apparently had so affected this soldier that he needed to vent his emotions in shui. ...

... On July 27, 1944, we heard people singing Russian songs and we realized that our liberators had arrived. We left the forest and were treated to a friendly recep- tion by the Red Army, which provided us with clothing, food and later took us back to Bialystok. For the first time in a long while, I breathed easier, once again feel- ...

... That is how the arrival of the Red Army in Bialy- stok on Friday, September 22, 1939, was described by ...

... עד IND‏ די אויפשריפטן TD‏ די לעצטע ביאַליסטאָקער PR‏ ביאַליסטאָק, OND)‏ האָט PT‏ געפונען INI‏ געציילטע טעג, אונטער דער הערשאַפט פון די נאַציס. דעם 27טן יולי, 1944, זענען PP PUN‏ ביאַליסטאַק די ערשטע אָפּטײלן פון דער רויטער PAIN‏ צוזאַמען מיט פּאַרטיזאַנער-אָפּטײלן, צווישן זי אויך ניט IPI‏ אידן. 5 מינוט AND‏ זייער סוף PR)‏ ביאַליסטאָק) TANT‏ די רוצחים נאָך באַוויזן אויסצוקוילן די לעצטע אידן, װאָס PT TANT‏ געפונען אונטער זייער שמירה, אָבער די צוואות פון די קרבנות זענען פאַרבליבן. שטום און אומבאַוועגלעך זענען מיר געשטאַנען פאַר די היליקע אותיות פאַראייביקט אויף די ווענט פון דער MOON‏