Bialystok Jewish community

דער ביאַליסטאַקער יזכור בוך ONY‏ מיר גיבן איצט איבער צו אונזערע לאַנדסלײט און פריינט, איז OVI TIN‏ אויף שטענדיק PIN‏ זיין אַ ווירדיקע מצבה IN]‏ דער אַמאָליקער וואונדערלעכער גרויסער NMP‏ מיט די דאַרטיקע פאַרצווייגטע טעטיקייטן אויף אַלע געביטן. דער ספר נעמט PON‏ אַ גרויסן טייל וועגן די ליידן פון די TPN‏ בעת דער מלחמה, וי אויך WYN‏ דעם העלדישן װידערשטאַנד. ווייטער PIN OWN‏ דערצילט Wy‏ דעם פּרואוו ווידעראויפצובויען אַ אידיש לעבן PR‏ ביאַליסטאַק נאָך דער מלחמה, PN OND‏ ניט געלונגען, PIN PNR ONT MUN‏ געווען PR‏ אַנדערע TOD PR WOW‏ ...

ענדלעך, נאָך לאַנגע דערװאַרטונגען און באַמיאונגען, האָבן מיר דערגרייכט אונזער הײיליקן ציל. מיט שטאָלץ ברענגען מיר צו די ביאַליסטאַקער לאַנדסלײט TN‏ פריינט דעם גרויסן ספר, OND‏ פאַראייביקט די אַמאָליקע לעבעדיקע און שפּרודלדיקע אידישע ביאַלי- סטאָק, וי אויך די ליידן PX‏ חורבן, אומקום און װידערשטאַנד בעת די גרויזאַמע היטלער-אָרן. ONT‏ דערגרייכן אַרױסצוגעבן דעם איצטיקן ביאַליסטאַקער יזכור בוך, PNR‏ אַ רעזולטאַט פון גרויסע אָנשטרענגונגען PR‏ פאַרלויף TD‏ בלויז אַ קורצער צייט, צוליב פאַרשיידענע סיבות, “DIN ONT PN‏ געבן אַ ביאַליסטאַקער יזכור בוך ניט פאַרווירק- לעכט TANYA‏ פריער, ON‏ דאָס PX‏ געווען "NOB‏ נירט, נאָך ביים ערשטן וועלט-צוזאַמענפאָר TID‏ ביאַליסטאַָקער אידן, PN OND‏ פאָרגעקומען DN‏ מדינת ישראל PR‏ 1970, איז באַשלאָסן געװאָרן אַרױסצוגעבן AVDA ON‏ אַ IDO,‏ ביאַליסטאָק", PR‏ פאַרלויף פון אַן ערך זיבן יאָר TANT‏ מיר כסדר געפירט שמועסן, פאַרהאַנדלונגען TIN‏ קאָרעס.- פּאַנדענץ מיט אונזערע לאַנדסלײט PR‏ ישראל, וועגן אַרױסגעבן געמיינזאַם דעם HO‏ ליידער, האָט ONT‏ אַלץ ניט געבראַכט די נויטיקע רעזול- טאַטן, דער ביאַליסטאָקער צענטער ...

TDN האָבן‎ TU פאַרלויף פון הונדערטער‎ PRX “IVT ביאַליסטאַק געצויגן אַ לאַנגן און‎ Pr פאַרוואַרצלטע קהילה‎ YOON הויבענעם יחוס. די‎ PR האָט אַריינגעשריבן אַ וואונדערלעכן קאַפּיטל‎ דער געשיכטע פון דעם אַמאַליקן באַרימטן‎ מזרח-אײיראָפּע‎ PR פּױלישן אידנטום, און ביי אידן‎ בכלל. אידן אין ביאַליסטאָק האָבן אין אַלע צייטן‎ WTR שעפערישן‎ TX געפירט אַ פאַרצווייגטע‎ האָט שטענדיק אַרױסגערופן באַוואונ-‎ OND לעבן,‎ TANT דערונג ביי אַלעמען. ביאַליסטאָקער אידן‎ איצט -- געהאָלפן‎ PIN ONT שטענדיק -- אַזױ איז‎ אָפּהיטן אַ אידיש לעבן‎ TN שטאַרקן, פאַרפעסטיקן‎ “MAN PN מען‎ IND געביטן אומעטום,‎ YON APN מען האָט‎ INT טיילן וועלט,‎ YOR PR געקומען,‎ אויפגעבויט די נייע היימען.‎

ביאַליסטאָק האָט איצט 268 “ION VIPW‏ וואוינער, מיט בלויז זיבן TPN‏ די גרויסע היסטאָ- רישע באַדייטונג פון דעם אַמאָליקן דאָרטיקן אידישן לעבן, PN‏ געקומען צו אַ טראַגישן AIO‏ PR ONT‏ די YR IAW‏ וירקלעכקיט, דער וואונדערלעכער אַמאָל PN‏ איצט בלויז נאָך אַ קאַפּיטל אין דער געשיכטע פון אונזער פאָלק, ...

אַרומיקער סביבה. AN’ PR‏ 1765 זיינען שוין דאָרט געווען 5 אידן. פּונקט וי די שטאָט האָט PT‏ גענומען בויען PR‏ אַלגעמײן מיט אַ שנעלקייט, אַזױ PR PAX‏ דאָרט געװואָקסן די ONY‏ אידן. PN 1800 WW PR‏ שוין אויפגעשטעלט "YX‏ TNT‏ דער באַקאַנטער ,נייער בית המדרש" אויפץן שול- הויף, PR‏ יענער PNR OMY‏ ביאַליסטאָק געװאָרן אַ “POA‏ שטאָט ONT‏ האָט PIR‏ אַרומגענומען די שטעטלעך: כאָראָשטש, האָראָדאָק, יאַנאָװע, יאַשנאָװקע, קנישין, אָדעלסק, סאַקאַלע, זאַבלודאָווע TN‏ װאַשליקאָװוע. PVP‏ PR ,DY TON‏ 1804, איז PR‏ ביאַליסטאָק געעפנט געװאָרן די ערשטע דרוקעריי דורך ר' אהרן הלוי הורוויץ. אין דריי יאָר שפּעטער )1807( האָט ביאַליסטאָק PW‏ פאַרמאָגט זעקס טויזנט איינוואוינער, און TWH‏ זיי זיינען געווען פיר טויזנט אידן. PNR‏ יאָר 1808 PNR‏ ביאַליסטאָק דערקלערט געװאָרן ...

ביי די אידן PR‏ ביאַליסטאָק PIN ONT‏ שטענדיק, אין די אַלטע צייטן, געברויזט מיט DX AXP‏ רעװאָלוציאַנערע שטימונגען. די אידישע ביאַליטטאָק PR ONT‏ די TID TOPS‏ THON‏ צאַרישן רוסלאַנד געשפּילט אַ גרויסע ראָלע אין דער אידישער אַרבעטער באַוועגונג און PR‏ אויפשטייג פון דער רעװאָלוציאַנערער באַוועגונג. אויך PR‏ דעם “ON‏ אָפּהענגיקן פּױילן, WI‏ דער ערשטער וועלט-מלחמה, DPR‏ ביאַליסטאַק געווען PR‏ פאַרבליבן NX‏ באַדײטנדיקער אַרבעטער צענטער. אידישע אונטערנעמער, אַרבעטער, סוחרים, פאַרקויפער, ואָיאַזשאָרן און אַנדערע, TWIT‏ געווען אַ גרויסער טייל פון דער באַפעלקערונג. אין דער געשיכטע פון דער אידישער ביאַליסטאָק פאַרנעמען אַ וויכטיקן PROD‏ די אַמאָליקע אַרבעטער:בירזשעס PIN‏ סוראזער גאָס TIN‏ אויף ראָג גומיענער, IND‏ עס האָט “YON‏ מאָל גערוישט מיט דיסקוסיעס, דעבּאַטעס TN‏ וויכוחים צווישן בונדיסטן, פּועלי-:ציוניסטן, אַנאַרכיסטן, עס-ערן, “OY‏ עס:ניקעס, TIN‏ אַנדערע. מען ONT‏ געשטרעבט צו א נייער שיינער וועלט פון יושר און גערעכטיקייט, װאָס PN‏ ליידער ניט געקומען.

די אידישע ביאַליסטאָק PN‏ שטענדיק געווען גוט "NID‏ קאַנט איבער גאַנץ רוסלאַנד, ליטע, TA‏ און אַנדערע ערטער, NX OPK‏ שטאָט פון אידישער קולטור, געזעל- שאַפטלעכע אַקטיװויטעטן YON PIN‏ געביטן, צדקה TN‏ ענלעכעס. אין דער געשיכטע פון דעם אײראָפּעאישן “IPN‏ PN OW‏ גוט באַקאַנט, אַז די אידישע ביאַליסטאָק PN‏ יעדעס מאָל געווען פון די ערשטע, PT ONT OND‏ אָפּגערופן מיט װאַרעמקײט OM DX‏ אַ ברייטער האַנט אויף אַלע אידישע נויטן. מען דאַרף געדענקען, אַז אין ביאַליסטאָק איז געווען ONT‏ וויגעלע פון דער ,חובבי “TPS‏ באַװועגונג. TID JON‏ ביאַליסטאָק האָבן PIN‏ געגרינדעט די YOON‏ באַרימטע קאַלאָניץ AND‏ תקוה PR‏ ארץ:ישראל, PR‏ יאָר 1882, און שפּעטער PIR‏ אויפגעבויט פיל וויכטיקע אונטערנעמונגען, וואוינונגס-הייזער PNR‏ קולטור TIN‏ געזעלשאַפטלעכע צענטערס PNR‏ דעם אידישן היימלאַנד, ...

די PR TPN‏ ביאַליסטאָק, פון סאַמע אָנהױב TIN‏ אַזױ אין פאַרלויף פון לאַנגע דורות, האָבן שטענדיק אַרײינגעשריבן — און לאָזן איבער פאַר דער צוקונפט -- וואונדערלעכע קאַפּיטלען PR‏ דער געשיכטע פון זייער אייגענער “AND‏ װאָרצלטער קהילה, PANN‏ אין די גייסטיק-רייכע בלעטער פון דעם מזרח-אײראָפּעאישן אידנטום בכלל,. דער "NW‏ גישער גורל פון דער AVANDIA‏ היטלער-:צייט, ONT‏ האָט געטראָפן ONT‏ אַמאָליקע וואונדערלעכע אידנטום PR‏ מזרח- אײיראָפּע, האָט WI PIN‏ אויסגעמיטן דעם אַלטן, “IND‏ װאַָרצלטן און שעפערישן אידישן PN TW?‏ ביאַליסטאָק. עס PN‏ אונטערגעגאַנגען, אָפּגעוװישט TIN‏ פולשטענדיק “AND‏ ניכטעט געװאָרן, פון די נאַצישע רוצחים PIN‏ זייערע “DTN‏ העלפערס, YOON IN‏ טייערע דערהויבענע קהילה, OND‏ טאָר קיינמאָל ניט פאַרגעסן ווערן. שטענדיק TN‏ אומעטום װועלן ביאַליסטאָקער אידן, YA PIN‏ קינדער “OTP PR‏ קינדער, געדענקען און טרויערן IRI‏ דער אידישער “POD‏ סטאָק, ...

אויסזיכטן אַז די ביאַליסטאַקער טעקסטיל-אינדוסטריע DOIN‏ כסדר װאַקסן. האָבן זיי אויף הייזער געגעבן הלוואות ביז 0 פּראָצענט פון We‏ ווערט. דער צינזפוס איז געווען אַ נידעריקער -- 5 פּראָצענט צוזאַמען מיט דער אַמאָרטי זאַציע. מען האָט געגעבן הלוואות אויף 28 אאָר. NIN‏ גינסטיקע סיטואַציע אויף צו בויען PN‏ געווען אַ גריס געווינס AND‏ ביאַליסטאָק, | ...

ביאַליסטאָק NDIA‏ האָט שטענדיק געהאַט “AND‏ שטענדעניש IND‏ די באַדערפענישן און נויטן TD‏ אַנדערע קהילות. די גרייטקייט פון ביאַליסטאָק TPT‏ אָפּצורופן IN PR‏ ny‏ צרה פון WAR IX‏ קהילה PN‏ באמת צו באַוואונדערן. עס PN‏ גענוג צו דערמאַנען די גרויסע הילף OND‏ ביאַלי- סטאָק האָט געגעבן ביי די גרויסע שרפות אין בריסק, קאָברין, גראָדנע, װאָלקאַװיסק, װאַשליקאַװוע א"א. ווען מען האָט געדאַרפט, האָבן חשוב'ע בעלי-בתים yows TX‏ האַרציקע פאָלקס-מענטשן Pr‏ תיכף אינגעשפּאַנט צו קלייבן און צו מאָנען OD‏ עולם די נויטיקע הילף. און דער ביאַליסטאָקער ONT OMY‏ געוויינטלעך זיך אָפּגערופן מיט אַ ברייטקייט TIN‏ פרייגעביקייט ONT‏ קען N PT‏ שטאָלץ IND‏ די ביאַליסטאָקער, וואו MT‏ זאָלן PT‏ ניט געפינען. 999“ סטאָק האָט PIN‏ געפילט די גרויסמוטיקייט TD‏ אַנדערע קהילות TX‏ פון YOON‏ אַנשטאַלטן און יחידים, WN‏ אונזער ...

... די אידישע ביאַליסטאָק ONT‏ געשפּילט אַ וויכטיקע ראָלע

באַרימטע בראָשורע ,אױטאָמאַנסעפּאַציע" (זעלבסט. באַפרייאונג), פאַרשטייט PT‏ אונטער דעם איינפלוס און צער TD‏ די פּאָגראָמען. דער רוף INT ONT‏ דערגרייכט YOR PR‏ אידישע קיבוצים, PX‏ הרב שמואל מאָהליווער, שוין דאַן אַכט און פופציק יאָר אַלט, אַן עלטער, וואו אַנדערע ציען זיך שוין צוריק פון געזעלשאַפטלעכער אַרבעט, האָט זיך אַרײנגעװאָרפן מיטץ גאַנצן ברען PTD‏ יונגער נשמה, ניט קוקנדיק אויף די יאָרן פון דער אַרבעט פון MDW‏ ציון. ער גרינדעט INT‏ דעם ערשטן חובבי-ציון פאַראיין אין װאַרשע. אַ יאָר שפּעטער ווערט עֶר איינגעלאַדן פון דער קהלה PN‏ ביאַליסטאָק אַלס PN‏ , מורה דרך" און גייסטיקער פירער, ביאַליסטאַק, װאָס INT PW PX‏ געווען אַן ON VY‏ בישראל מיט WR‏ אידישן באַוואוסטזיין, בני תורה און אידישע אינטעליגענץ געפעלט דער פרומער רב, װאָס האָט דאַן זיך עפנטלעך דערקלערט פאַר אַ אידישן הײימלאַנד YIN PR‏ ישראל PNR PNR OND‏ יענער צייט געווען דער געוואגסטער שריט פון אַ פרומען איד און נאָך אַ רב דערצו. פרומע אידן האָבן דאַן געהאַלטן דעם ציוניזם און דעם געדאַנק POON TD‏ צוריקקערן PIN PP‏ ישראל פאַר אַ זינד, און דער קאַמף צווישן די פאַנאַטיקער TIN‏ די OND‏ האָבן געװאָלט “JPN‏ ברענגען אַ נייע אידייע PR‏ אידישן לעבן PN‏ געווען זייער שאַרף. ביאַליסטאַָקער אידן OND‏ האָבן INT PW‏ געפירט גרויסע מסחרים PR‏ מרחקים TIN‏ געווען גוט באַקאַנט מיט דער גרויסער וועלט, האָט NIN‏ רב גראָד געפעלן JIN‏ זי האָבן DN‏ מיט גרויס כבוד געבראַכט PP‏ ביאַליסטאָק,

... בעלי בתים פון ביאַליסטאָק, האָב PN‏ ערשט דערזען וי ליב TN‏ געאַכטעט דער זקן PNR‏ געווען PN‏ שטאָט בי YON‏ קלאַסן אידן. TANT YON‏ װועגן ON‏ דערציילט וואונדער וי פון אַ ,וואונדער רבי". אַלע האָבן עס גוט געוואוסט, אַז קומענדיק קיין ONT PROO MN]‏ ער מיטגעבראַכט פערציק טויזנט רובל, INT PN OND‏ געווען אַ פאַרמעגן, ONT TIN‏ עס אינגאַנצן פאַרטיילט IND‏ צדקה, ער ONT‏ בלויז געלעבט TID‏ די שכירות, OND‏ די קהלה האָט DON‏ געג עבן. ...

PN פון העטמאַן בראניצקי,‎ WS די‎ PR פריער,‎ IWAN עס געווען אַנדערש. די פּאַנעס האָבן געקאָמאַנדעװעט‎ איבער ביאַליסטאָק, ברענגענדיק שרעק און אומגליק אויף‎ TS ,זווערינעץ", װוי דער נאָמען ווייזט עס‎ TIN אידן. דער‎ PR (,זווער" מיינט‎ NPM געווען פול מיט ווילדע‎ INT PN רוסיש ,, חיה"). דאָ זיינען די פּאַנעס געגאַנגען אויף יאגד,‎ ,זוברעס", אַ מין חיה, װאָס‎ TIN געשאָסן בערן, וועלף, פוקסן‎ איז ענלעך צו דעם אַמעריקאַנישן באָפאַלאָ. אויף דעם‎ געפונען אַמאָל אינמיטן שטאָט,‎ PT ONT OND ,סטאַװו",‎ קליינע שיפלאַך,‎ PNR זיינען די פּאַנעס אַרומגעפאָרן‎ “YIIND VD געזונגען, געפירט ליבעס, געצונדן פייערווערק‎ TIN ניגן-וועגן. פון פאַרגעניגן-וועגן האָבן די פּאַנעס‎ געצונדן אידישע הייזער און כאַטקעס,‎

... ON‏ די אַלע YPN‏ פּלעצער IND‏ אידן, IND‏ אידישע דורות האָבן שטענדיק NOVA‏ תפילה DY‏ אַלמעכטיקן TIN‏ װאָס PNR ONT‏ געווען טייער ביי די JPN‏ אין ביאַליסטאָק, זיינען אָפּגעװישט TIN‏ פאַרניכטעט געװאָרן בעת דער “IIA‏ זאַמער צווייטער וועלט-מלחמה, פון די נאַצישע רוצחים. פון די אױבנדערמאַנטע גרויסע צאָל שוהלן, DWT ONT‏ און מנינים איז צו זען וי אַזױ די אידן PN‏ ביאַליסטאָק זיינען שטענדיק געוװוען -- צוגלייך VOD‏ אידישנאַציאַנאַלן TIN‏ וועלטלעכן Tay?‏ -- אויך באַגלײט מיט צוגעבונדנקייט צו אידישע רעליגיעזע TOW‏ ...

דער ביאַליסטאָקער , בונד" PR‏ געווען IN‏ אַלטער, IN‏ איינגעפונדעוועטער, WM‏ שטאַרקע YU TN‏ װאַרצלען PN‏ דער אידישער באַפעלקערונג. די אָרגאַניזאַציע “AND ONT‏ מאָגט TIX JOON IN‏ גרויסן יחוס-בריוו, אַמאָל, גאָר אַמאָל, ווען ONT THD‏ נאָך געהערט צו דער רוסישער אימפּעריע פון צאַר ניקאָלאַי דעם צווייטן, PN‏ ביאַליסטאָק YOON‏ אַ געוויסע צייט געווען דער זיץ-אָרט TD‏ צענטראַל-קאָמיטעט TD‏ אומלעגאַלן , בונד", PN‏ יענע לעגענדאַרע יאָרן PN PN‏ ביאַליסטאַק אָפּגעהאַלטן געװאָרן אַ צוזאַמענפאָר TID‏ , בונד" מיט דעלעגאַטן TD‏ גאַנץ רוסלאַנד, PNR‏ ביאַליסטאָק PN‏ פאָרגעקומען דער ערשטער גרויסער אַרעסט TD‏ בונדיסטן, דורכגעפירט דורך דער צאַרישער אַכראַנע TX‏ זשאַנדאַר- מעריע, און PR‏ ביאַליסטאַק זענען אויסגעבראַכן די ערשטע גרויסע מאַסן-שטרייקן פון די אידישע וועבער-אַרבעטער, אָנגעפירט ND‏ דעם , בונד". אויף די ווענט פון דער ביאַלי סטאָקער טורמע זענען געווען אויפשריפטן TD‏ אַ AND‏ דורות בונדיסטן און אויף די מויערן TN‏ בתי-מדר ...

בית מדרש — עדת ישורין. ס'איז געווען IN‏ אָרעמער און קליינער פּאַרטײ-לאָקאַל. AWN PIN‏ האָט PR DR‏ די TWINK‏ באַזוכט. די השפּעה פון די אידישע טרעיד-יוניאָנס פון ביאַליסטאָק PN‏ געלעגן פעסט PNR‏ די הענט פון די אידישע קאָמוניסטן. דער קליינער גרופּע בונדישע טוער אין ביאַליסטאָק, WN‏ וועלכע סהאָבן PT‏ געפונען שאול גאָלדמאַן, לייזער שאָפּפּיש, יחצקל אַנאַכאָװעטש, בנימין פלוימענבוים -- YOR‏ אומגעבראַכטע דורך די סאָוועטן בעת דער צווייטער וועלט-:מלחמה -- יעקב װאַקס, בּנימין טאַבאַטשינסקי, איז אויסגעקומען אָנצוהויבן בויען אַ בונדישע באַוועגונג ממש פון IN DWN‏ די דאָזיקע שווערע, שווערע, אויפבוי-אַרבעט NR PD‏ בונד" אין XN‏ פּױלישן ביאַליסטאָק PR‏ כסדר געשטערט געװאָרן דורך די קאַמוניסטן, OND‏ פלעגן Pr‏ נישט אָפּשטעלן AND‏ די מיאוס'יטע רכילות, AND‏ די שענדלעכסטע מיטלען, כדי אַראַפּרײסן דעם PNR “TID,‏ די אויגן TD‏ דער ביאַלי- סטאַקער אידישער אַרבעטערשאַפט. די קליינע גרופּע בונדישע אַקטיװױיסטן האָבן גענומען PIN‏ זייערע פּלײיצעס די שווערע לאַסט, אַ ריזיקע אויפגאַבע, וויסנדיק אויסגע- צייכנט, IN‏ זיי ריזיקירן נישט ANI‏ באַשמוצט און באַשפּיגן צו TAN‏ דורך די אידישע קאָמוניסט ...

רעפערענטן-שולע ביים יוגנט-בונד "צוקונפט" PR‏ בּיאַליסטאָק, אין 1931 ...

פאַרמאָגט מערהייטן פון זיינע אָנהענגער PR‏ די “IND‏ װאַלטונגען. דער פאָרזיצער פון אידישן טרעגער-פאַראיין PN‏ געווען דער בונדיסט זלמן ביאַליסטאָצקי. דער “AND‏ זיצ ער TIN‏ לאַנג-יאָריקער פירער פון גארבער-פאריין PR‏ געווען ה. פּסאַכיע, דער האַנדלס-אַנגעשטעלטער-פאַרײן PN‏ געפירט געװאָרן דורך אַזעלכע בונדיסטן וי לייזער שאָפּפיש, ה. קימכע און YOUN‏ אַנדערע. די גרעסטע TIN‏ וויכטיקסטע טרעיד-יוניאָן פון אידישע אַרבעטער PNR‏ ביאַליסטאָק -- דער טעקסטיל-פאַרײן -- צו וועלכן ס'האָבן געהערט די וועבער אַרבעטער פון די גרויסע טוך-פאַבריקן, PN‏ אַרױסגעריסן געװאָרן TD‏ די קאָמוניסטן און אַריבער צוריק צום , בונד". אין דער פאַרװאַלטונג פון דעם POUND‏ זענען אויסגעוויילט געװאָרן אַזעלכע בונדיסטן וי פּיניעץ פייגין, הערצקע לובעל, רובין כאַיאָט און JOR‏ אַנדערע. בלויז אַ פּאָר קליינע, נישט באַדייטנדיקע אידישע טרעיד- יוניאָנס זענען נאָר געבליבן באַהערשט דורך די קאָמוניסטן, ...

וי געזאָגט PR‏ די אויסשטעלונג געווען אַ גרויסער מאַראַלישער דערפאַלג, אָבער זייער וייט TID‏ אַ מאַטע- ריעלן דערפאָלג. די גרויסע אידישע ביאַליסטאָק, מיט TIN‏ פיל רייכ אידן, UN‏ פיל פאַרמעגלעכע אינטעליגענטן, האָט געקויפט ביי דער אויסשטעלונג בלויז 24 בילדער. דאָס רוב פון די פאַרקויפטע שאַפונגען -- פון קלענערן DR‏ צוגענג- לעכן פּרייז,. פון בערלעווי -- 10, פון זיידענבייטל -- 6, לידענפעלד -- ג, אַדלער -- ג2, און מינקאָווסקי — 2, ...

... חיילות זיינען אָפּגעטראָטן TD‏ ביאַליסטאָק, “AND PNR‏ שוואונדן TD‏ ביאַליסטאָקער האָריזאָנט דער גאזעטשטשיק שעליעפסקי. DIN‏ סאיז DIN‏ מיט רוסישע צייטונגען -- האָט ער געהאַלטן -- ONT‏ ער דאָ מער ניט ONT‏ צו טאָן, ער INT oN‏ ניט גיין שרייבן קיין מזוזות TIN‏ תפילין.., ...

... די אידישע ביאַליסטאָק PT ONT‏ אָבער ניט אונטער- געגעבן דעם דרוק פון דער צייט, ניט אַרײנגעפאַלן TP PR‏ אַפּאַטיע, TN‏ געפונען אַ באַפרידיקונג PR‏ דער “AND‏ שטאַרקטער TN‏ אַקטיווער אידישער קולטור-טעטיקייט, װאָס מיט PR‏ האָט אָנגעפירט דער פאַראיין ,אידישע קונסט". ...

... שפּעטער האָבן די PR IPN‏ ביאַליסטאָק איבערגעלעבט נאָך אַ גרויסן פּאָגראָם, דעם טרױעריק-באַרימטן פּאָגראָם פון 1906, ONIN‏ האָט געדויערט PIT‏ שרעקלעכע טעג, TID‏ I!‏ ביזן 2טן יוני יענעם יאָר. ווידער PN‏ פאַרגאָסן געװואָרן פיל אידיש בלוט, ווידער זיינען אומגעקומען פיל אידישע קרבנות... ...

... די לעצטע קהילה PR‏ בּיאַליסטאָק ...

TD‏ די אַכציקער יאָרן PT TINT‏ אָנגעהויבן אויסבע- PNR Tayo‏ די אידישע פאַבריקן. ביסלעכווייז זיינען די פאַבריקן אַריבער TD‏ האַנט:אַרבעט אויף דאַמף-קראַפט, מ'האָט אָנגעהויבן אַריינפירן מעכאַנישע שטולן, און “AN‏ שטאָט האַנט-מאַשינען PR‏ די שפּינערײיען ONT‏ מען “YN‏ הויבן אַרײנשטעלן די שנעלע, גרויסע סעלפאקטאָרן. “AND‏ דינט דערפון האָבן AN]‏ די קריסטלעכע YW‏ דייטשע און רוסישע אַרבעטער, ווייל זיי האָבן געהאַלטן די "NOV‏ נישע אַרבעט אויסשליסלעך אַלס זייער מאָנאָפּאָל, און אידן PT TANT‏ באַנוגנט מיט האַנט-אַרבעט אויף די װעב-שטולן, ...

... ביאַליסטאָק פאַרמאָגט אַ באַפעלקערונג פון 91,325 נפשות, דערפון 39,165 אידן. די דריטע אָפיציעלע פאָלקס-ציילונג, ON‏ האָט געדאַרפט פאָרקומען PW PR ,1941 PR‏ צוליב דער מלחמה ניט דורכגעפירט געװאָרן. | ...

... “YX PT ONT ביאַליסטאָק‎ PR דער אידישער שפּיטאָל‎ 100-יאָריקן יובל,‎ PT פייערן‎ I 1944 AN? PR קליבן‎

די אידישע ספּאָרט-באַװועגונג PN‏ ביאַליסטאָק TT ONT‏ אָנגעהויבן צו אָרגאַניזירן נאָך PN‏ יאָר 1918, מיט דער גרינדונג פון ספּאָרט-קלוב ,מכבי", היות דער קלוב ONT‏ פונקציאָנירט אָן דער אָפיציעלער דערלױיבעניש פון דער מאַכט, PT PNR‏ טעטיקייט אָפּגעשטעלט געװאָרן, PR‏ 1920 האָבן פּנחס גינזבורג VN‏ שמחה PNY?‏ גענומען די אינציאַ- wy‏ צו באַקומען די אָפיציעלע לעגאַליזאַציע, וועלכע PN‏ ערשט PR‏ 1923 געגעבן געװאָרן, אָבער ניט VON‏ נאָמען ,מכבי", אַ סימבאָל פון אידישער העלדישקייט, נאָר אויפץ נאָמען , אידישער ספּאָרט-קלוב" (איסק). פאָרזיצער איז “YR‏ װאָרן יעקב בעקער: וויצע-פאַרזיצער, שמעון סאָקאָלסקי ...

... די דאָזיקע יונגע דאַקטױירים זיינען, צוזאַמען מיט זייערע עלטערע קאַלעגן, ביז צו דער לעצטער מינוט “YX‏ שטאַנען אויף זייער פּאָסטן TIN‏ דערהאַלטן TID TAY? ONT‏ די פאַר'חלש'טע TR‏ פאַרמאַטערטע מאַרטירער TID‏ דעם ביאַליסטאַקער אידישן קיבוץ.

די געשיכטע פון ביאַליסטאַקער שול-וועזן איז אין אַ גרויסער מאָס די געשיכטע ND‏ די ביאַליסטאַקער “YIN‏ טער TX‏ פאָלקס-מענטשן. ביאַליסטאָקער שול-וועזן DN PN‏ דעם זין געווען אַן אויסנאַם, זיינע טרעגער זיינען געווען אידישע אַרבעטער הױפּטזעכלעך, בונדיסטן און מיט NPT‏ דינער שיכט פון אידישער פאָלק-אינטעליגענץ. אָנגעהויבן האָט PT‏ די שול-באַוועגונג PR‏ די גאַסן TD‏ נויט, PN‏ די הייזער פון PIN PH‏ כאַנײיקעס, דאָרט, וואו עס DUNT‏ געלעבט די אידישע אָרימקײיט, וואו עס PNR‏ אַמאָל "YX‏ שטאַנען אלימלכ'ס ישיבה, אַ פּוסטע, אַ לידיקע, איז אין 2 געגרינדעט TANYA‏ די ערשטע קינדער-היים, וועלכע האָט געטראָגן דעם נאָמען , גן-ילדים". עס PNR‏ געווען אַ קאָמפּראָמיס מיט די דאַמאָלטדיקע מפיצי:השכלה-טוער, וועלכע TANT‏ געװואָלט גראד דאָרטן פאַראַנקערן אַ העברץ- TWN‏ נאָמען. אידיש PN‏ געווען נישט ONT ANI]‏ לשון פון די מענטשן TD‏ די דאָזיקע גאַסן, AND‏ זייער אינטימסטע “AND‏ בינדונג מיט דער וועלט, מיט דעם אידישן פאָלק-לעבן,

... אַרום די שולן ONT‏ זיך געפירט אַ גרויסער AND ANP‏ זייערע רעכט, פאַר A.‏ עקזיסטענץ. פּעטיציעס FID‏ צענד- ליקער טויזנטער אידישע פאָלק-מענטשן, PN‏ וועלכע עס PN‏ געפאָדערט געװאָרן רעכט AND‏ אידיש און פאַר דער “PN‏ שער שול, מאַסן:מיטינגען, קינדער-צוגן איבער די גאָסן TID‏ אונזער שטאָט, באַגלײיט מיט מוזיק TD‏ אַרקעסטערס. 12 הונדערט קינדער, צוזאַמען מיט עלטערן, לערערס TN‏ שול- טוערס האָבן מאַרשירט מיט אויפשריפטן , מיר פאָדערן רעכט IND‏ אונזער שול! מיר פאָדערן סובסידיעס פאַר “SIN‏ זערע שולן!" דער ביאַליסטאַקער שול:וועזן האָט געזוכט ...

PX‏ יענעם אויפװאַכנדיקן PNR TWD‏ ביי אַ גרופע ביאַליסטאָקער אידישע אינטעליגענטן, בראש מיטן שריפט- שטעלער פּסח קאַפּלאַן, אַנטשטאַנען דער געדאַנק וועגן אַ טעגלעכער ביאַליסטאַקער אידישער צייטונג. די שווערי- ...

אַלס שרייבער PN‏ ער איבערהויפּט געווען אַ פענאָ מען: ער האָט געקענט POUND‏ אין TON TID JW‏ אַרבעטס- טאָג אַנצושרייבן PT‏ טאָג-טעגלעכן לייט:-אַרטיקל, אַ פעליע- INO‏ אויף אַקטועלע ענינים, ONT OND‏ געאָטעמט מיט שפּרודלדיקן געזונטן הומאָר און אַמאָל נאָך אַ טעאַטער- WIN‏ אַ פילם-רעצענזיע. TIN‏ ווען ער ANI ONT‏ געהאַט אַ פרייע מינוט, פלעגט ער נאָך אַרײנכאַפּן PIN‏ אָנשרײבן IN‏ אַרטיקל וועגן דער געשיכטע TH‏ ביאַליסטאָק, אָדער בכלל וועגן דער געשיכטע פון מזרח-אײיראָפּעישן אידנטום, OND‏ PR‏ געווען PT‏ ליבסטע טעמע. ווען מענטשן פלעגן זיך וואונדערן, וי קען ONT‏ דער שװאַכער, דאַרינקער, שטענדיק:הוסטנדיקער NOD‏ קאַפּלאַן UND POX ONT‏ פלעגן לצים-שרייבער ONT‏ פאַרענטפערן PIN‏ אַזאַ PA‏ אופן: NOD APN,‏ קאַפּלאַנ'ען זאָלט PN‏ ניט פרעגן PP‏ שאלות; ביי PON TYP OX‏ געמאַלט זיין: מיט דער רעכטער האַנט קען ער שרייבן זיין לייט-אַרטיקל TN‏ מיט דער לינקער אַ פעליעטאָן". . . ...

די שרעקלעכע AND POH PN TT‏ די ביאַליסטאַקער TDN‏ אונטער דער גרויזאַמער היטלער-:הערשאפט DI PR‏ געקומען אומגעריכט, PIN PN ONT NOUN‏ געווען AND‏ די אידן PN‏ גאַנץ WOND JID‏ עס PR‏ געקומען ביסלעכווייז, פּאַמעלעך, האָט מען געפילט, TX‏ עס דערנענטערט NPT‏ שרעקלעכע צייט IND‏ אידן. קיינער INT DPT ONT‏ אָבער ניט פאָרגעשטעלט, IN‏ די אידישע ליידן און פּיין, דער אומקום TX‏ חורבן, TT VII‏ מיט NIN‏ גרויזאַמען פאַרנעם וי ONT‏ PN‏ געווען שפּעטער די טראַגישע ווירקלעכקייט. די “PIN‏ רואיקע שטימונגען ביי די אידן PR‏ ביאַליסטאָק, אַזױ ONT OV‏ איז אויך געווען PR‏ אַנדערע ערטער ביי אידן אין פּולן, PN‏ געווען באַזונדערס מיט טיפע AIO PR TART‏ זומער 1939 מען האָט געפילט קלאָר, ממש אָנצוטאַפּן PN ONT‏ דער לופט, אַז עס דערנענטערט Pr‏ עפּעס IN‏ אומגעוויינלעכע צייט, דער הימל PN‏ געווען פאַרצויגן מיט שווערע שװאַרצע װאָלקנס, OND‏ זאָגט IN‏ ניט PP‏ גוטס... . גלייך PT ONT‏ אַרױסגעװויזן, IN‏ די דאָזיקע “IN‏ רואיקייט איז אַ פולשטענדיקע באַרעכטיקטע. PR‏ דער זעל- בער ...

“PN‏ װואָלט JON‏ געװאָלט געבן בילדלעך, וי אַזױ ישיבה-בחורים און פרומע אידן בכלל NT TINT‏ אָפּגעלעבט ביי דער סאָװועטן-מאַכט, וי אַזױ זיי פילן TMNT PT‏ ביים טאָטן PN‏ װיינגאָרטן,. שוין לאַנג ONT‏ ביאַליסטאַק ניט “IN‏ געזען, AND‏ די פּאַָליאַקן, UN‏ פראַנק און פריי אַרומגײן WIN‏ די גאַסן, PR TPN‏ לאַנגע פּאות TN‏ קליינע היטעלעך, די דאָזיקע לייט PW PT TINT‏ ניט געקאַנט באַווייזן PR‏ די TOA‏ נישט ריזיקירנדיק אַרומגעפליקט צו PID TUN‏ עפּעס אַ כוליגאַן, אָדער צו כאַפּן מיט אַ שטיין אין קאָפּ. אַזעלכע PRS‏ זיינען געווען אַ טאָגיטעגלעכע דערשיינונג אין THAD‏ איצט PN VIN‏ טרעפן סצענקעס, NM‏ ישיבה-בחור שטייט ADIN‏ דער TX ONA‏ שמועסט געמיטלעך מיט אַ “ONT‏ אַרמײער וועלכער ווערט ניט נתפּעל פון TPT‏ משונה'דיקן הילוך. ...

... דער באַקאַנטער פאַרלעגער, שרייבער “DPR PR‏ זעצער TIP‏ װאַרשע, מאַרק ראַקאָווסקי, OPT PN‏ אָנהױיב פון דער מלחמה PIN‏ געווען אַ PR OVD‏ ביאַליסטאָק. VY ONT‏ PR‏ זיינס אַ IID‏ צו דער , ביאַליסטאַקער שטימע" PR‏ ניו PAN?‏ (אַפּריל 1941) אַזױ געשריבן וועגן רעליגיעזע אידן אין ביאַליסטאָק, אונטער דער סאָוועטישער הערשאַפט:

קודם דאַרף דערמאַנט ווערן די גרויסע הילף פון דער ביאַליסטאָקער אידישער קהילה, PIN ONT OND‏ די צענדלי- קער געעפנטע פאָלקס-קיכן, OND‏ האָבן בחינם “DIN‏ געגעבן מיטיקן YON AND‏ פּליטים TN‏ אַ ספּעציעלע הילף פאַר קליינע קינדער, האָט YOR PIN‏ לאָקאַלן (אפילו דעם גרויסן לאָקאַל פון דער קהילה (PON‏ אָפּגעגעבן PN‏ ביינאַכט צו DIX IX‏ פאַר שלאָפן פון הונדערטער אידן... עס מוזן PN‏ ספּעציעל דערמאָנט ווערן די אַלע שוהלן TN‏ בתי-מדרשים, PT TART OND‏ אָפּגעזאָגט TID‏ צו זיין געבעט- הייזער, נאָר געשטעלט זייערע ערטער AND‏ שלאָף-פּלעצער AND‏ די פּליטים, TANT OND‏ אַדאַנק דעם, PT‏ דערהאַלטן ביים לעבן. עס PX‏ אויך זייער אַ JO‏ געטאָן געװאָרן TID‏ אידישע פאַבריקאנטן TIN‏ האַנטװערקער, YOON TINT OND‏ IN‏ דער דערלויבעניש פון דער רוסישער מאַכט, OND)‏ האָט געהייסן רעגיסטרירן אַלע פאַבריקן TIN‏ אַרבעטס-פּלעצער, האָבן INT‏ אַ טייל PW‏ דער ריזיקע פון שטראָף -- “YX‏ שטעלט זייערע פאַבריקן און אַנדערע פּלעצער צו דער הילף פון די פּליטים, ...

... ONT CTY‏ אויסגעזען דער טרויעריקער סך-הכל פון די ערשטע צוויי טעג נאַצידהערשאַפט PNR‏ ביאַליסטאָק. DN ONT‏ Wd‏ דער ביאַליסטאָקער אָנהויב PD‏ שווערע אומגליקן, װאָס TINT‏ כסדר באַגלײט די PR TPN‏ ביאַליסטאָק “AND PR‏ לויף פון די ווייטערדיקע שרעקלעכע יאָרן אונטער דער גרויזאַמער נאַצי-'הערשאַפט,

... אידן PNR‏ ביאַליסטאָק, דורך דעם אידן-ראַט, וועלן צושטעלן PN‏ דער PA‏ אַ קאַנטריבוציע APH TH‏ קילאָגראַם גאָלד, צוויי מיליאָן סאָוועטישע רובל, הונדערט קילאָגראַם זילבער TN‏ נאָך ענלעכע זאַכן. דער אידן-ראַט האָט גלייך צונויפ- MYA‏ אַ דרינגענדע זיצונג PD‏ וועלכער עס איז, באַגלײט מיט גרויס PWN‏ און זאָרג, באַהאַנדלט ג עװאָרן דער גאַנ- ...

װאַשילקאָװוע, wv‏ אַנדערע זיינען דאַמאָלט “YAN‏ בראַכט געװאָרן: דר. יעקב רייפער, דער לערער פון דרוס- קינ'ס גימנאַזיע וויינשעל, דער געוועזענער לערער DR‏ אָנ" פירער פון ODI‏ אהרן מורקעס, לערער TD‏ דער זעליג- מאַן גימנאַזיע; דער סוחר ראַטשטײן מיט TT‏ זון, אַן אביטו" ריענט פון דער העברעאישער גימנאַזיע;: בערל זאַבלו" דאָווסקי, MI TD TT‏ זאַבלודאָװוסקי; הערשל מאזע, “TPN‏ טימער פון אַ מילך-קראָם; בצלאל פרענקל, אַ ספּאָרטלער TD‏ ,מכבי"; אָרלאַווסקי, אַ לערער TID‏ דרוסקינ'ס גימנאַזיע; לאַנצבערג און אַנדערע. בעת יענער טראַגישער שחיטה זיינען פאַרשניטן געװאָרן די לעבנס פון אַ גרויסער TID PRE‏ דער אידישער אינטעליגענץ PNR‏ ביאַליסטאָק, װאָס “YA ONT‏ מאַכט NR‏ פּיינלעכן DX‏ דערדריקנדן איינדרוק אױיף די אָרטיקע TDR‏ ...

... ערע סומע געלט, כדי דורך פאַרשייד ענע וועגן DN‏ מיט אַלערלײ מיטלען צו קענען צוריקברענגען די פאַרשוואונדענע. ליידער אָבער האָבן אַלע באַמיאונגען און אָנשטרענגונגען װאָס PN‏ געמאַכט געװאָרן איבער די כוחות, ניט געבראַכט די דערװואַרטעטע רעזולטאַטן, אַזױ INT PNR‏ געווען די מורא'דיקע צייט IND‏ אידן, YON TY‏ אילוזיעס און “WT‏ װאַרטונגען PAW‏ עפּעס גוטס PR‏ צערונען געװאָרן װי שניי PX‏ אַ װאַרעמען טאָג. נאָך אַ געוויסער צייט ווען עס ONT‏ ניט געבראַכט די נויטיקע רעזולטאַטן, האָט דער “WT‏ מאַנטער קאָמיטעט Pr‏ אויפגעלייזט. מען ONT‏ אויך צוריק- געגעבן דאָס געזאַמלטע געלט צו די מנדבים. דאָס אַלץ האָט דאַמאָלט, OND‏ עס PR‏ געווען בלויז דער אָנהויב אונטער דעם נאַצישן יאָך, געמאַכט אַ שווערן איינדרוק אויף די אידן אין ביאַליסטאָק. מען האָט אויך דורך דעם שוין אַביסל אַרױסגעפילט OND‏ עס דערװאַרט, OND‏ עס OPN‏ קומען ווייטער מיט דער PX‏

... ביאַליסטאָק, האָבן די דאָרטיקע TPN‏ געהאַט אויסצושטיין פאַרשיידענע צרות. PT ONT WW‏ איינציקווייז געהאַט “YA‏ וואוינט צו די ליידן מיט דער האָפענונג, IN‏ אפשר OVI‏ מען INT‏ איבערלעבן די שווערע צייט און עס Vy‏ קומען אַ בעסערער טאָג. ליידער, PNR WAN‏ די דאָזיקע האָפענונג כסדר צערינען INVA‏ יעדן טאָג TINT‏ די אידן געהערט וועגן נייע גזירות, יעדעס מאָל זיינען געקומען פון די נאַצי- הערשערס אַנדערע פאַראָרדענונגען, DOIN] ONT OND‏ ONT‏ טרויעריקע לעבן. פּלוצלינג, INA‏ אומגעריכט “YX PR‏ קומען אַ נייעס, AND PN OND‏ די PR TDN‏ ביאַליסטאָק געווען וי אַ דונער באַגלײיט מיט שרעקלעכן שטורם NN‏ בליצן פון העלן הימל. ONT‏ מאָל PR‏ די ביטערע נייעס געווען, IN‏ עס ווערט געשאַפן AND‏ די אידן א געטאַ, ONT‏ מיינט IN‏ אָפּגעצױמטע געגנט PN‏ דער שטאָט, INT‏ עס TOV)‏ פאַרשפּאַרט TIN‏ די אידן. די דאָזיקע טרויעריקע נייעס, TR‏ די TPN‏ אין ביאַליסטאָק WD Ty)‏ לעבן “YIBN IN PR‏ ...

איידער נאָך אַלע אידישע מענטשן אין ביאַליסטאָק האָבן TUN‏ אויף זיך אָנצוטאָן דעם שאַנד-צייכן OND‏ עס האָבן באַשאַפן די היטלעריסטישע רוצחים, “AND PT ONT‏ שפרייט אַ נייער אומרואיקער קלאַנג. מען ONT‏ נעמלעך “YX‏ שמועסט, IN‏ לויט אַ געזעץ TD‏ די דייטשע מערדערס וועלן yor‏ אידן Pr‏ מוזן IN PR WPAN‏ אָפּגעצױמטער NOVI‏ ONT‏ מיינט, IN‏ די אַלע אידן װעלן אַרױסגעטריבן ווערן TID‏ זייערע וואוינונגס-ערטער, YT‏ וװעלן אָפּגעזונדערט TIN‏ איזאָלירט ווערן TID‏ אַלע אַנדערע אַרומיקע. TY WOUND‏ האָט וועגן OMT‏ גערעדט גאַנץ JON‏ און וי מיט אַ זיכערקייט, האָבן פיל פון צווישן די OI INT IPN‏ געװאָלט גלויבן, TN‏ עס װעט צו דעם טאַקע קומען. עס ONT‏ אָבער לאַנג ניט “YX‏ דויערט, בלויז אַ קורצע צייט נאַכדעם ON‏ די ביטערע נייעס PT ONT‏ אָנגעהויבן פאַרשפּרײטן, DN‏ די קלאַנגען וועגן דעם pI‏ פאַרװאַנדלט געװאָרן PR‏ טרויעריקער ווירקלעכקייט, ...

... ַפיעס TID‏ די טראַגישע סצענעס, ONT OTD‏ אָפּצושיקן צו זיערע פאַמיליעס TIN‏ פריינט PR‏ דייטשלאַנד און דורך דעם I UNI‏ דעם גרויסן , זיג" איבערץן אידישן פאָלק. לויט אַ באַפעל פון די היטלעריסטישע הערשערס, ONT‏ די NOVI‏ AND‏ די PN TPN‏ ביאַליסטאָק געדאַרפט פולשטענדיק “YION‏ שלאָסן TIN‏ לויט דער באַשטימטער דאַטע, ONT‏ הייסט פרייטיק, דעם WON TOL‏ 1941. די POON PIN TINT TPN‏ געמוזט איינשאַפן OV T‏ נויטיקן מאַטעריאל YU TIN YON TIN‏ זאַכן, כדי אויפצונויען (JOON PIN)‏ דעם פּאַרקאַן אַרום דער געטאָ. האָט מען טאַקע PR‏ יענעם געגנט געזען וי TPN‏ גראָבן, האַקן, זעגן PONT‏ און TI‏ אַזעלכע זאַכן PR OND‏ PIN‏ דער PA‏ אויפגעבויט TANYA‏ עס PNR‏ געווען טרויעריק און פינצטער צוצוזען ON‏ די טראַגישע סצענעס וי אַזױ אידן אין ביאַליסטאָק, די שטאָט, INT‏ עס PN‏ פאַר דער מלחמה געוועזן אַ וואונדערלעכער טיף-פאַרװאָרצלטער ישוב, אַז די דאָרטיקע אידן זיינען געצוואונגען PIN‏ דער TT AND PA‏ אויפצובויען IW‏ אייגענע טורמע. די PN NOVA‏ טאַקע, וואוהין עס זיינען פאַרטריבן TANYA‏ קנאַפּע זעכציק טויזנט אידן, גלייך פאַרװאַנדלט געװאָרן וי אין PR‏ גרויסע טורמע.

... ערנעמונגען אין דער שטאָט, וי PIN‏ אויף אַרבעטס-פּלעצער TID‏ דער היטלעריסטישער PR OMAN‏ דערפרי, ביים אַרױסגײן TID‏ געטאָ, וי PI‏ ביינאַכט, ווען די אידן זיינען אַרױסגע: גאַנגען TIN‏ צוריקגעקומען NOVA TID‏ אויף אַרבעט, זיינען זי אַלע שטרענג אונטערזוכט געװאָרן פון היטלעריסטישע וועכטער ביי דעם געטאַ-טױער, MT DIN‏ טראָגן WD‏ אַרױס עפּעס IWIN‏ ברענגען צוריק PR PN‏ געטאָ מיט זיך. די היטלעריסטישע רוצחים האָבן ספּעציעל אָפּגעהיט, אַז די צוריקקומענדע אידן פון זייער שקלאַפן-אַרבעט זאָלן מיט זיך ניט אַרײינברענגען שפּייז צום WAIN INT JOY‏ האָבן TPN‏ IN Pr‏ עצה געגעבן WM‏ אַריינשמוגלען PR HW‏ געטאָ, כאָטש PN ONT‏ געווען פאַרבונדן מיט גרויס געפאַר, כדי צִו קענען איבערלעבן די שווערע צייט. ONT‏ אַריינשמוגלען שפּייז TD NOVA PR‏ ביאַליסטאָק, PIN PR ONT MUN‏ געווען YIU TIN PR‏ געטאָס, PNR‏ געווען איינע PD‏ די וויכטיקסטע מיטלען PN ONT OND‏ יענער צייט “YIDAN‏ האַלטן פיל געליטענע IPR‏ ביים לעבן. ...

דאָ ווייטער ברענגען מיר MOD‏ קאַפּלאַנ'ס טאָג-בוך TID‏ געטאָ, װאָס מען ONT‏ געפונען נאָך דער מלחמה אויף די חורבות אין דער געטאָ, צוזאַמען מיט אַנדערע מאַטעריאַלן TD‏ דעם געוועזענעם אידן-ראַט. דעם טאָג-בוך האָט קאַפּלאַן געשריבן, OV‏ געזאָגט, די גאַנצע צייט TIX‏ נאָך דער גרויסער ,אַקציע" DIN PR‏ פעב: VOR] PVP AR‏ פאַרענדיקן דעם טאָג-בוך, PNR‏ מערץ 1943, PR‏ דער צאַרטער ליבהאַרציקער NOD‏ קאַפּלאַן אַװעק פון דער וועלט, ניט קענענדיק מער איבערטראָגן די פּיין TN‏ יסורים פון יענער צייט, ...

די באַציאונגען מיט דער מאַכט זיינען געווען באַ- שווערט PD MY‏ כאַאָטישן צושטאַנד פון דער הערארכיע אין די מאַכט-אָרגאַנען גופא. עס איז PN‏ דער דייטשער )597 טערישער, ציווילער PR‏ פּאַליצײאישער אַדמיניסטראַציע פאַראַן ניט TOR‏ מאַכט NWN]‏ גאַנצער קאנגלאמעראט פון פאַרשיידענע מאַכט-אָרגאַנען, ONT‏ יעדערער MT TID‏ גיט זיך ONT IND IX‏ אויבערשטע PN‏ שטאַפל TIX‏ שטעלט דיקטאַ- טאָרישע, דראָקאנישע פאָדערונגען. גאַנץ DPN‏ זיינען די פאָדערונגען פון איינעם AMO‏ דעם אַנדערנס, VO DX‏ ווייסט ניט וועמען צו פאָלגן; דערביי אָבער שפּילט מען מיט'ן לעבן, ווייל ניט זעלטן ווערט געסטראַשעט מיט “DIN‏ שיסן אַ האַלבן אידן-ראַט, דעם גאַנצן אידן-ראַט אָדער סתם הונדערט אידן צי דריי הונדערט. פאַראַן אפילו אַ שריפט- לעכער דאָקומענט, וואו עס ווערט געפאָדערט צוויי שרייב- מאַשינקעס צוצושטעלן PR‏ משך פון TOR‏ טאָג, און DIN‏ עס vy‏ ניט Tay‏ צוגעשטעלט צו דער געוויסער שעה DX‏ מינוט, װעט מען דערשיסן צוויי מיטגלידער פון אידן-ראַט. ...

באַזונדערס PR OVA‏ די PR ADV IND‏ בעט:ציג, מאַטראַצן, מעבל IND‏ ביוראָען. צוליב דעם OND‏ דער אידן- ראָט ONT‏ געמוזט אײינאָרדענען אַ כסדר'דיקע, פרייוויליקע, אָדער YOON‏ געצוואונגענע רעקוויזיציע פון די דאָזיקע YON‏ זאַכן TD PIN TIN‏ קילימעס, װאָס מען קלייבט צונויף ביי דער רייכערער באַפעלקערונג, OX‏ אומזיסט, צי IND‏ געלט, און מ'האַלט אין איין פאַרפּוצן מיט זיי די דייטשע צימערן. WI‏ גרויס איז דער פאַרלאַנג PN‏ קליידער VR‏ שוכװאַרג, ONN‏ מען מוז צושטעלן אַנגראַ PN TN‏ דעטאיל. ONT‏ רופט אַרױס ביים אידן-ראַט אַן אומגעהייערע אַנשטרענגונג, פיזיש PN‏ פינאַנציעל, TIN‏ עס OUI‏ אַלץ צוגעשטעלט, ...

פּינקטלעך די ערשטע ראַטע פון דער קאַנטריבוציע, ONT‏ מען דערמיט נושא-חן געװוען ביי דער מאַכט, און PW‏ געקענט אָנהויבן בעטן מכוח פאַרמינערונג פון דער סומע געלט און TID‏ דער AND‏ גאָלד. IN‏ מען האָט געבראַכט די צווייטע און דריטע ראַטע, האָט TV‏ לסוף אַראָפּגעדונגען צוויי מיליאָן רובל און דער אידן-ראַט TT ONT‏ אויפגאַבע אויסגעפירט בשלמות, ...

דער אידן-ראָט האָט אויך געזאָרגט צו באַזאָרגן אומפאַרמעגלעכע מיט אַביסל LOIN‏ אויף איינער TID‏ די זיצונגען איז באַשלאָסן געװאָרן עפענען אַ IND PP‏ אינטעליגענטן אונטערץ נאָמען PH,‏ (אויף פּויליש: פּאַמאַץ אינדיווידואַלנאַ, אינדיווידועלע הילף). די דאָזיקע אינסטי- טוציע האָט געזאָלט PT‏ אַ פּריוואַטע אונטערנעמונג, בלויז געשטיצט TNT‏ דעם אידן-ראַט. עס PN‏ געשאַפן געװאָרן אַ ספּעציעלע קאָמיסיע UX IND‏ דער COUN‏ גערופענער אינטעליגענטן-קיך", אונטער דער אָנפירונג TID‏ די “ONT‏ מיטגלידער דר. סעגאַל און ציין:דאַקטאָר קאָפּעלמאַן. מען PN‏ צוגעטראָטן צו באַשטײערן די פאַרמעגלעכערע געזעל- שאַפט לטובת די היימלאַזע אינטעליגענטן, TINT OND‏ ניט קיין מעגלעכקייט, IW‏ באַזאָרגן PUN PT‏ מיט מיטיק, ביסלעכווייז PR‏ דער מאָדוס פון אינטעליגענטן אָפּגע- THIN‏ געװאָרן און עס PN‏ אָפּגעשאַפט געװאָרן יעדע "NI‏ גרענעצונג. הגם היינט טוליעט זיך נאָך די אינטעליגענץ OX DMN‏ דער קיך. FID PIN‏ די פּריוואַטע נדבות האָט זיך אויסגעלאָזט אַ ...

מאַנטע סטעפן פאַבריקן, OND‏ באַשעפטיקן IN‏ ערך צויי טויזנט אידישע אַרבעטער, דערהויפּט ביי סטאָלערײי, “IY‏ דעריי און שוסטעריי. NR PIR‏ קאַנפעקציע פאַבריק פון לינדע OM‏ אַ קליינער צאָל אַרבעטער (אויף ראָג יוראָווצער TX‏ סעינקעוויטשע גאַסן), ...

צום סוף אַרױסגעפּרעסט געװאָרן MID We‏ און געזונט, ONT OND‏ געאַרבעט פאַר דער היטלעריסטישער “OPP‏ מאַשין PIN TANT ONY TN‏ געבראַכט גרויסע J‏ דער באַפעלקערונג PR‏ היטלער-דײיטשלאַנד, מיטאַמאָל JANN‏ זיך פאַרשפּרײט קלאַנגען, אַז די נאַציס גרייטן Pr‏ אַרוסצופירן אַ געוויסע צאָל אידן פון דער ביאַליסטאָקער IX PR NOVI‏ אומבאַקאַנטער ריכטונג. מען האָט צו דעם צוגעגעבן, אַז די היטלעריסטן גרייטן זיך דאָס INV IW‏ מיטץ אויסרייד, ווייל PN NOVA PN‏ אַן ענגשאַפט, עס זיינען דאָרט צונויפגעפּרעסט צו פיל מענטשן, TYP ONT‏ מיט Pr‏ ברענגען קראַנקהייטן און עפּידעמיעס. קורץ נאָכדעם וי עס האָבן זיך פאַרשפּרײט די קלאַנגען, איז דאָס טאַקע אויך געװאָרן K‏ טרויעריקע ווירקלעכקייט. פאַר ראש השנה DN‏ יאָר 1941, ONT‏ דער אידן-ראַט באַקומען IN‏ אַנווייזונג TID‏ דער געשטאַפּאַ, IN‏ אַרום APY‏ טויזנט TPN‏ ועלן מוזן פאַרלאָזן די געטאָ. עס ONT‏ געהייסן, אַז די דאָזיקע TDN‏ TI‏ אַרױסגעפירט ווערן מיט אױטאָבוסן IND TIN‏ דעם TWN Dy)‏ דאַרפן באַצאָלן דער אידן-ראַט. עס PN‏ דערביי ...

טראָץ די YOR‏ צרות און TOD‏ איז דאָך דער לעבנס.ווילן TD‏ די ביאַליסטאָקער TPN‏ נישט געבראַכן געװאָרן. TVD‏ האָט זייער זעלטן געהערט פון אַ זעלבסטמאָרד PR OND‏ קעגנטייל, דער לעבנס-ווילן PN‏ געווען DMA MN‏ אַז אידן האָבן נאָך חתונה געמאַכט קינדער, TN‏ עס PIN TINT‏ נישט געפעלט קיין געבורטן. דער אידן-ראַט DIN ONT‏ געזאָרגט דערפאַר, TR‏ מען זאָל אײנאָרדענען IN‏ אַלעע, וואו די מוטערס מיט זייערע זויג-קינדער TINA‏ געשעפּט פרישץ לופט. פרויען פון די דייטשע אָפיצירן TIN‏ העכערע באַאַמטע, האָבן אפילו באַשטעלט קליידער ביי דער באַ- קאַנטער אידישער מאָדיסטין, ...

... פּרייזן-אונטערשיידן זיינען געװאַלדיקע WY‏ די אַרטיקלען IND‏ די שפּייז-קאַרטן TIN‏ די אַרטיקלען אויף דעם שװואַרצן מאַרק. AND‏ קאַרטן קאָסט ברויט 20 פעניג אַ קילאָ, אָן קאַרטן -- 2,75 אַ NPP‏ פלייש, פאַר קאַרטן { מאַרק, VOW‏ שװואַרצן מאַרק -- 16 מאַרק אַ קילאָ. מען דאַרף צו דעם צוגעבן, IN‏ עס זיינען NT‏ אַ ריי אַרטיקלען, וועלכע מען קען באַקומען נאָר אויף דעם שװואַרצן מאַרק, וי מילך 3.50 אַ INT‏ פּוטער 4 IN PANY‏ איי אַ מאַרק מיט צען פעניג, צוקער 440 מאַרק אַ קילאָ. IX‏ אָנצוג 700 מאַרק. אַ AND‏ שיך 0 מאַרק. איצט מאַכט אַ רעכנונג, WN VPI‏ זען, אַז IN‏ אַרבעטער דאַרף אַרבעטן דריי יאָר, כדי צו קענען מאַכן אַן אַנצוג מיט אַ OT PN PW IND‏ דאָזיקע אומשטענדן איז ניט קיין וואונדער, TWA TI‏ ליידט PR‏ ביאַליסטאָק הונגער, נויט. מען גייט אָפּגעריסן און אָפּגעשליסן. מען פאַלט קרבנות פון קראַנקהייט און מגפות. דאָס קלאַפּן פון הילצערנע זוילן איבער די גאַסן פון דער אידישער געטאָ, הילכט אָפּ. YON‏ זיינען אױסגעדאַרט OND TIN‏ מען האַלט TOR PN‏ אויספאַרקופן פון זיך, ONT‏ עס לאָזט זיך. DPN ONT‏ די לעצטע רעטונגס-ברעט IND‏ דעם הונגער-טויט,

איינע פון די סיבות, וועלכע PIN ONT‏ שטאַרק מיטגע- ווירקט אויף ביאַליסטאַקער PT TPR‏ אַ נעם צו TDW IND‏ אַרבעט PR‏ די פאַבריקן PR‏ געטאָ, אָדער TDN‏ באַשעפ- טיקונג אויסער דער געטאָ, PN‏ געווען די גזרה “IMD TID‏ זשענער עװאַקואַציע PR‏ מיטן די ימים נוראים-טעג TD‏ ...

דעם 1031 דעצעמבער, 1941, PN‏ דעם TORY?‏ טאָג TID‏ דעם ערשטן טרױיער-יאָר, האָבן אידן PR‏ ביאַליסטאָקער געטאָ געלייענט צוויי מעלדונגען אויפגעקלעפּט אויפץ בנין פון אידן-ראָט אויף קופּיעצקאַ 32 | ...

... ,מיר JINN‏ איבערגעלעבט אַ PNY‏ יאָר פון נגישות, רויבערייען, בעסטיאַלישע מאַסן-מאָרדן YOR PR‏ אידישע קבוצים. PNR PIN‏ ביאַליסטאָק האָבן מיר געהאַט אַ יאָר TID‏ שרפות, דאָנערשטיקדיקע, שבת'דיקע, געטאַ, עוואַקואַציע, VN‏ מיר TANT‏ געטאַן אַלץ, PR OND‏ אונז ווענדט NPT‏ PINT‏ דעם האָבן מיר אָפּגעװענדעט TD‏ ביאַליסטאָק JON‏ גזירות און צרות. WAN?‏ האָפן, PINT NIN‏ דער טאַקטיק פון אידן:ראַט תכלה שנה וקללותיה, ותחלה שנה וברכותיה און מיר YON‏ װעלן בלייבן PIN‏ דער אויבערפלאַך". (בייפאַל) ...

... באַזײטיקטע אויסער:געטאָ אַרבעטער אַ באַשעפטיקונג אינערהאַלב דער געטאָ, PR‏ די אינדוסטריעלע “WYOTIN‏ נעמונגען פון דעם אידן-ראַט. מען ONT‏ געלאָזן PR‏ גאַנג 3 שיכטן אַרבעטער. PR‏ דער ערשטער ריי ONT‏ מען, “YAM‏ וויינלעך, געזוכט ANI‏ פאַכלייט, און PW‏ צומאָרגנס, VON]‏ שליסן די טויערן פון געטאַ, דעם 103 נאָוועמבער, ONT‏ זיך PVN‏ אַ מעלדונג פון אידן-ראַט, PR‏ וועלכער ONT TVA‏ געפאָדערט סטאָליאַרעס, שמידן און מוליאַרעס, וועלכע זיינען ביז UMN‏ געווען באַשעפטיקט אויסער דער NOVI‏ איבערהוױפּט האָט מען געפּלאַנט צו פאַרגרעסערן די שנייד ערייען פון דעם אידן-ראַט, וועלכע TANT‏ געאַרבעט AND‏ דער װעהרמאַכט, ...

... געוויס קען קיינער ניט פאַראורטיילן באַראַשץ AND‏ זיין האַנדלונג DD‏ , אַװעקגעבן" גאַסן. עס איז נאָר באַדױערנס. ווערט, ONT‏ ער PR PORK‏ אויך געווען קורצזיכטיק TIN‏ ניט פאַרשטאַנען, PIN IN‏ די טעג TD‏ ביאַליסטאָקער געטאָ זיינען געציילטע, IR‏ אויך די TART DYN NOVA‏ זייער אַ קורצע עקזיסטענץ... ...

די דייטשן האָבן ניט געװאָלט האַלטן זייער צוזאָג, TR‏ זיי Tey‏ ניט רירן די ביאַליסטאָקער NOVA‏ זיי TINT‏ דווקא געװאָלט צונעמען ,אַ סך אידישע לעבנס". עס PN‏ אַרױפ- געשוואומען IN‏ אָנגעלעגנהייט פון 5 טויזנט , אַריער", װאָס מען So‏ באַזעצן PR‏ ביאַליסטאָק. מען דאַרף TANT OT AND‏ IND PROD‏ נעמט מען פּלאַץ? געוויס NOVA PNR‏ מען װעט ליקווידירן אידן, װעט POT‏ פּלאַץ SWAN AND‏ ...

... ;לאָמיר האָפן, IN‏ די לעצטע דריי קאָשמאַר-טעג װועלן זיך ניט מער איבער'חזר'ץן. ONT‏ זיינען געווען די ערגסטע דריי טעג TID‏ געטאַ-פּעריאָד... עס PT ONT‏ געהאַנדלט NW Ty‏ סך אידישע לעבנס PR‏ ביאַליסטאָק" (באַראַש),

עס שטעלט זיך כמעט יעדער ביאַליסטאָקער די פראַגע: וי לאַנג נאָך? OF‏ לאַנג OVI IND]‏ דער פאַראיינזאַמטער ביאַליסטאַקער אינזל אָנהאַלטן זיין קיום? דער פאַקט, TN‏ DMN‏ און אַרום זיינען NOW] TPR PP Wr PW‏ שטעלט אַרױס ביאַליסטאָק אַלס דעם נאָענטסטן ציל-פּונקט פאַרץ גרויסן אומגליק. דאָס פילט יעדער איינער. מען איז נאָר נישט אייניק בנוגע דעם טערמין. עס TAYN JOON‏ דעם די בעסטע POND OND‏ און גרייטן צו זייער באַװאַפנטן ענטפער צו די דייטשע קינדער-מערדער. עס גיט זיך ON‏ פון דעם אַ דין-וחשבון דער אידן-ראַט. ער געוואוינט צו פּאַמעלאַך דעם עולם צו דעם געדאַנק, אַז די געטאָ PR‏ צו גרויס, און PN ONT‏ אַ סכנה. און דער עולם פאַרשטייט PW‏ אַז אויב אַ סכנה PR‏ צו גרויס, PW VI‏ נישט PP PT‏ חידוש TARY‏ oN‏ מען באַזײיטיקן די סכנה דורך פאַרקלענערן די געטאָ. ,פאַרקלענערן" הייסט טרעבלינקע, און IX‏ טרעבלינקע PR‏ טויט, ווייסט מען OPT PW‏ יאַנואַר 1942 PNR‏ ביאַליסטאַקער געטאָ. אַזױ פאַרשלעפערט מען דעם עולם. TT WY MUN‏ צוריק דער אידן-ראַט TOR TD‏ פּאָזיציע אויף דער אַנדערער, ביז צו די לעצטע, OND‏ שפּאַרט זיך IN‏ אויפ'ז DIAN‏ פון אומ- קום.

ידיעות yay‏ מאַרד:אַקציעס, וועגן פאַרניכטונג TID‏ גאַנצע ישובים TINT‏ נישט אויפגעהערט אויפצורודערן די געמיטער. NO‏ דונער האָט געטראָפן די איוב:בשורה וועגן חורבן יאַשינאָווקע און דערהויפּט חורבן פּרוזשאַנע, INT‏ עס האָבן געלעבט די פיר און אַ האַלב טויזנט ביאַליסטאָקער, זינט דעם גירוש PR‏ האַרבסט 1941. PX‏ גראָדנע האָבן די ,אַקציעס" אַזױ גוט וי נישט אויפגעהערט. ONT‏ זיינען געווען די אידישע ישובים אינ'ם באַצירק ביאַליסטאַק, ONT)‏ די דייטשן האָבן ,גאַראַנטירט" באַראַשץ TMT‏ אומבאַ- רירלעכקייט בשעת די גורל'דיקע טעג פון סוף אַקטאָבער 2, נעפּלדיקע שמועותץן האָבן קורסירט וועגן שחיטות PN‏ באַראַנאָוויטש DX‏ אַנדערע ווייטערע געגנטן. ...

... “IND PR TANT דער ביאַליסטאַקער געגנט, וואו אידן‎ PR לויף פון צענדליקער יאָר געבויט, געשאַפן און דערצויגן אַ‎ פאַרצווייגטן לעבן מיט אַ דערהויבענעם יחוס. עס איז דאָרט‎ פּלוצלינג, אונטער דער באַרבאַרישער היטלעריסטישער‎ הערשאַפט, אונטערגעגאַנגען אַ וואונדערלעכע אידישע‎ וועלט. די אידן פון דער פּראָװוינץ, וועלכע זיינען אַרױס:‎ טרעבלינקע האָבן, פאַרשטייט זיך, ניט‎ TP TANYA געפירט‎ OT געהאַט קיין אַנונג וואוהין די נאַצישע מערדערס טרייבן‎ “IND געווען אַ‎ ONT PN ביאַליסטאָק,‎ PR די אידן‎ AND PN “DIN PNR נאָכדעם,‎ OPS ערשט אַ קורצע‎ NT הוילענע‎ געקומען דער טראַגישער סוד,‎ ...

עס ANID PN‏ אַז די דאָזיקע אומהיימלעכע נייעסן TANT‏ אַרוױסגערופן אַ פּיינלעכע שטימונג און אויך PINS‏ ביי די אידן PN‏ ביאַליסטאָקער PIN NOVA‏ אויסער דער געטאָ. PIN TINT TPN‏ דער PA‏ גענומען TVD‏ באַהעלטענישן, ONT‏ איז געטאַן TINA‏ מיט גרויסע שװועריקייטן. ניט אַלע WAN‏ האָבן PT‏ געקענט פאַרגינען איינצושאַפן “AND, NIN‏ מעגן". מען האָט אויך אָנגעקלאַפּט די טירן ביי די פירער פון דעם אידן-ראַט, מען האָט אוימאויפהערלעך געפרעגט און DONA‏ וויסן, װאָס װעט זיין? יעדעס מאָל, ווען אַ “TPN‏ ראַטלער האָט WY TPUR Pr‏ דעם DAY‏ אין PN NOVA‏ ער באַװאָרפן געװואָרן מיט פראַגן. אָבער אויך זיי האָבן ניט געהאָט OND‏ צו ענטפערן. ...

... אונטער אַ שטאַרקער ס. ס. ANN‏ באַגלײט פון דר, ENP‏ ענעלסאָן TIN‏ עטלעכע צענדליק אידישע פרויען, צווישן זי די פרוי פון אידן-ראַט עלטסטן אינזש. באַראַש TIN‏ די פרוי פון דאָקטאָר ביילין, זיינען די לעצטע 1,200 "NOVI‏ קינדער אַרויסגעפירט געװאָרן TH‏ ביאַליסטאָק אין די לעצטע טעג פון חודש אױגוסט. PR‏ פאַרשלאַסענע "NY‏ גאָנעס זיינען זיי געבראכט געװאָרן PO‏ טערעזיענשטאַט (טשעכיע), וואו זיי זיינען איזאַלירט געװאָרן אין באַ- זונדערע באַראַקן. די איבעריקע לאַגער-אַרעסטאַנטן TINT‏ מיט MT‏ נישט געקענט OW PP PR Wap‏ באַרירונג, ווייל ONTO‏ דערפאַר געדראָט טויט-שטראָף,

TROD‏ דער לאַגער:אָרקעסטער געשפּילט שטראוס'עס װאַלסן. אין דער דערמאַנטער גרויזאמער שחיטה זיינען אומגעקומען כמעט YON‏ פירנדיקע פּערזענלעכקייטן פונ'ם ביאַליסטאַקער אידישן קיבוץ, סיי פון פאַר דער מלחמה, סיי פון די פינצטערע געטאָײיאָרן, ...

... יניקט וי אויך אויסגע'הרג'עט געװאָרן PR‏ די טורמעס; און וװועגן די רעשטלעך אידן וועמען די נאַציס האָבן אַרױס- געפירט אין פאַרשיידענע פאַרניכטונגס-לאַגערן, וואו די דאָזיקע אידן זיינען אומגעבראַכט געװאָרן אויף אַ שרעק- לעכן אופן. בלויז אַ קליין הייפל ביאַליסטאָקער אידן, װאָס האָבן דורכגעמאַכט די שרעקלעכע איבערלעבענישן בעת דער TD PRN PUPPY‏ געטאָ, אָנהױבנדיק TD‏ אויגוסט 1943, איז געלונגען אויסצומיידן דעם אומקום ביים נאַצישן מלאך המוות. אַזעלכע PIN‏ ניצול-געװאַָרענע אידן TD‏ ביאַלי- סטאָק TN‏ פון דער אַרומיקער געגנט, זיינען איצט צוויש PN TN‏ פאַרשיידענע לענדער. OT‏ דערציילן כסדר וועגן יענער טרויעריקער צייט. OT‏ דערמאַנען DR‏ מאָנען ניט צו פאַרגעסן וועגן דעם TDN‏ אומקום “WP TAN DR‏ שטאַנד, ND‏ דעם אַמאַליקן וואונדערלעכן אידנטום PR‏ ביאַליסטאָק, וועמענס גרויסן דערהויבענעם יחוס מיר, די װײיניק פאַרבליבענע TD‏ אונזער היים:שטאָט, דאַרפן שטענ- דיק אָפּהיטן מיט שטאָלץ און כבוד.

,די זעכציק טויזנטדיקע אידישע ביאַליסטאָק, די VE‏ הונדערט טויזנט TD IPR‏ דער ביאַליסטאָקער “PRY‏ װאָדשאַפט, די נאַציאָנאַלע שטאָט, די עיר ON‏ בישראל, די פעסטונג פון אידישער קולטור, די שטאָט “YX ONT ONT‏ שמ'ט מיט אירע אינסטיטוציעס TID‏ נאַציאָנאַלן, רעליגיעזן, סאַציאַלן TIN‏ װירטשאַפטלעכן כאַראַקטער TIN‏ געזונט. הייטס-שוץ, די שטאָט מיט “PN‏ ברייט-פאַרצווייגטער “OW‏ Wy‏ פון אידישע, העברעאישע פאָלקס- TIX‏ מיטל-שולן, תלמוד:תורות און ישיבות, TD‏ שלום עליכם TN‏ שטודיר- ביבליאָטעק, אידישע פּרעסע TX‏ טעאַטער, די שטאָט TID‏ רומרייכע נאַציאָנאַלע טוערס, קעמפנדיקן אידישן פּראָלץ- טאַריאַט, באַוואוסטע שרייבערס, ויסנשאַפטלערס TIN‏ קינסטלערס. ביאַליסטאָק, וועלכע האָט מיט TRI PR‏ געטאָ-אוױפשטאַנד קעגן דעם היטלער-מערדער, נאָכגע: פאָלגט די גבורה NH‏ אידישן פאָלק און זיינע אור-אַלטע טראַדיציעס. ONT‏ אידישע ביאַליסטאָק, וועלכע איז שוידער- לעך אומגעקומען PR‏ ליידן און POH‏ מיט דעם הײליקן מאַר- טירער-טויט דורך די מערדערישע הענט פון די דייטשע נאַציס ...

PR ONT‏ וועגן דער שטאָט TIN‏ וועגן די טויטע. װוי זעט אויס דער לעבן פון דעם היינטיקן אידישן ביאַליסטאַק? ...

... מיט אַכטונג, פאַרזיצער פון אידישן קאַמיטעט אין ביאַליסטאַק | )—( דר. שמעון דאַטנער ...

דער שחיטה, WI‏ וי גבורים פון אַ מאַרטירער פאָלק? ווער קען ONT‏ שילדערן PR‏ ווערטער. כ'זע אויך די סכנה, IN‏ די שוידערלעכע פאַקטן פון אומקום OND‏ מען קען TT‏ גאָרניט פאָרשעטלן און, TH‏ דער צװײיטער Or‏ שילדערונגען פון העראָאיזם OND‏ בלויז אַ יהודה המכבי TIN‏ אַ בר-כוכבא קענען PT‏ אין וועלכער סאיז OND‏ מיט דעם פאַרגלייכן. ס'איז XT‏ אַ סכנה ANT‏ איך, אַז די פאַקטן זאָלן אָפּשװאַכן דעם הויפּט:צװעק פון מיין רוף צו די ביאַלי- סטאָקער לאַנדסלײט PR‏ אַמעריקע, PT‏ צו דערהויבן צום פאַרצווייפעלטן וויי-געשריי TD‏ זייער היײימשטאָט “YD‏ סטאָק. ניט I‏ פאַרגעסן TW!‏ פליכט, ניט צו פאָרזעצן YT‏ גלייכגילטיגקייט, pW‏ און קליידער ,לחם לאכל ובגד ללבש", PN ONT‏ די ערשטע און גרעסטע ON‏ פון דער חרוב'ער ביאַליסטאַקער אידישער געמיינדע. דורך דער פאַרמיטלונג TID‏ , דזשאָינט" קענען די מיטלען געשיקט ווערן. פאַרשפּעטיקט ניט די שעה, די שעה פון קאַמף TIN‏ געראַנגל האָט אונז געפונען סעפּאַרירט און אָפּגעשניטן פון אונזער בלוט TIX‏ פלייש. זאָל די שעה PD‏ באַפרייאונג אונז פאַראײיניקן. צו גרויס PT OVI‏ אונזער פלעק אויב מיר וועלן אויך דעם CNM‏ זינדיקן קעגן דער געשיכטע. דער היסטאָרישער , איכה" שרייט צו אונז פון נעכטיקן טאָל TID‏ טויט -- איצט מוז קומען אונזער UIT,‏

PN‏ סוף 1946 PX‏ אָנהויב 1947, ONT‏ דער אידישער ישוב PR‏ ביאַליסטאַק אָנגעהויבן TUN‏ אַלץ קלענער און קלענער, Pr‏ ממש אָנגעהויבן אויסליידיקן. דאָרטיקע TDN‏ זיינען Pr‏ צעפאָרן PR‏ פאַרשיידענע לענדער, וי קיין ארץ- ישראל, די פאַראיינקטע שטאַטן TID‏ אַמעריקע, מעקסיקע, קענעדע, אױסטראַליע, קיין לאַטײ-אַמעריקע PN TIN‏ אַנדערע לענדער. WD ONT‏ אַ OVI‏ אידישן לעבן אויף די חורבות, OND‏ עס UNA‏ געבראַכט היטלער, PR‏ ליידער ניט געלונגען. נאַטירלעך ONT‏ מען PIN‏ געטאָן PON‏ ווייטער, אפילו ביי דער פאַרקלענערטער ONY‏ פאַרבליבענע PR TPN‏ ביאַליסטאָק. ליידער איז די צאָל ג עװאָרן PIX‏ װוינציקער און װוינציקער, PR‏ דער אַמאָליקער בליענדער און “AND‏ צווייגטער אידישער ביאַליסטאָק, ONT ONT‏ אַרײינגעשריבן אַ וואונדערלעכן קאַפּיטל אין דער געשיכטע פון דעם אײיראָפּעאישן אידנטום, זיינען איצט פאַראַן בלויז 9 אידן. יאָ, עס PR‏ טרויעריק, ONT‏ איז אַ טראַגישער סך-הכל, ...

... ביאַליסטאָקער פראָווינץ ...

מיר האָבן געבראַכט דעם לייענער גענויע פאַקטן וועגן באַמיאונגען אָפּצוהיטן איינעם פון די היײיליקסטע ערטער TID‏ דער אידישער ביאַליסטאָק. דער פּרואוו האָט זיך אָבער ניט איינגעגעבן. עס זיינען נעלם געװאָרן די דריי מצבות- מאָנומענטן, װאָס ניצול-געװואַרענע ביאַליסטאָקער TPN‏ האָבן מיט ליבע PR‏ גרויס כבוד אויפגעבויט “WX PDN‏ אָרט פאַר די 60,000 פאַרשניטענע, פאַר די 70 דערשאָסענץ קעמפער און AND‏ די דריי YOM TINA WT‏ חלוצים. עס זיינען נעלם געװאָרן די אויפשריפטן PR‏ העברעאיש VR‏ אידיש, װאָס צוזאמען מיט די אויפשריפטן WH PR‏ האָבן ST‏ דערציילט וועגן דעם אַכזרית'דיקן נעכטן. עס PN‏ נעלם געװאָרן דער מאַסן-קבר פון די גיבורים, דער איינציקער קבר אינ'ם פאַרשקלאַפטן דורך די נאַציס אײיראָפּאישן שטח, דער סימבאָל פון אידישער גבורה און מאַרטירערטום. דאָס איינציקע מיט װאָס מען PT IN‏ אַביסל טרייסטן, ONT PN‏ דער געביין פון די קדושים און גיבורים PNR‏ געבליבן אויף אַ באַגרענעצטן שטח ערד, פונ'ם פריערדיקן זשאַביער בית- עלמין. אפשר װ; ט דער דחָזיקער NOW‏ געפינען TT PRON‏ ריכטיקן תיקון, ...

... יעקב טאָביאַש האָט שטענדיק אָנגעוויזן, אַז ער איז גליקלעך TIN‏ שטאָלץ ND‏ דורכפירן די דאָזיקע וויכטיקע רעטונגס-אַקציע TD‏ די ביאַליסטאַקער קינדער. די דאָזיקע קינדער -- פלעגט IY‏ דערמאַנען -- זיינען דער איינציקער אָפּגעראַטעװעטער אידישער קינדער קאָלעקטיוו פון דעם גרויסן פּױלישן אידנטום. דער ביאַליסטאָקער צענטער DN‏ ניו יאָרק, ON PT ONT‏ געהעריק באַטײליקט מיט נויטיקער הילף IND‏ די געראַטעװעטע קינדער, TIN‏ יעקב טאָביאַש PR‏ מיט MT‏ צוריקגעקומען TD‏ סאָוועט-רוסלאַנד PP‏ פּױלן, וי PIN‏ שפּעטער WWI‏ די קינדער זיינען געווען אין פראַנקרייך און OW‏ סוף, PT TI‏ זיינען געבראַכט געװאָרן קיין “PAN‏ ישראל,

... האָט געהאַט ויכטיקע באַגעגענישן מיט רעגירונגס-פאַר- טרעטער, זיינען מיר PR TVA PI‏ לובלין TN‏ קראָקע. אַ גאָר פּיינלעכע איבערלעבעניש AND PR‏ אונז געווען דער באַזוך PN‏ די געוועזענע נאַצישע טויט-לאַגערן PNR‏ אוישוויץ, מאַידאַנעק TN‏ טרעבלינקע, IND‏ עס זיינען אומגעבראַכט PANDA‏ מיליאָנען TPN‏ און אַנדערע. אַ באַזונדערע “WIN‏ לעבעניש PN ART‏ געהאַט PN‏ טרעבלינקע. אויף אַ גרויסן פּלאַץ דאָרט, INT‏ עס זיינען געווען די קרעמאַטאָריעס TIN‏ גאַזיקאַמערן, זיינען איצט אויפגעשטעלט געװאָרן 800 גרויסע WN‏ קלענערע מצבות-שטיינער, מיט נעמען פון די אומגעבראַכטע אידישע קהילות PR‏ פּױלן. PR INT‏ דאָרט, TWN‏ די אומצאָליקע שטיינער, PIN‏ אַנגעטראָפן אויף TOR‏ גרויסן שטיין אויף וועלכן עס PN‏ אויסגעקריצט דער TYAN]‏ ביאַליסטאַק. PA PN‏ ביי דעם געשטאַנען מיט אַ פאַרקלעמט האַרץ, ANT PN‏ געזאָגט אַ שטילן קדיש... ...

PIN PI PN‏ געווען אויף דעם ANA‏ אַלטן בית-עולם, אויף מינסקע גאַס. די אַמאַליקע פיל טויזנטער מצבות TID‏ פאַרשטאָרבענע אידן, TWIT‏ פאַרשוואונדן. PR ONT‏ צוגענומען און צעשטערט געװאָרן TID‏ פּאָליאַקן. אויפ'ן בית- עולם זיינען געמאַכט געװאָרן אַלעיען, װאָס שניידן דורך yr‏ צענטער TD‏ דער שטאָט. דאָרט, IND‏ עס זיינען אַמאָל געווען קברים פון אַמאַליקע פאַרשטאָרבענע PNR‏ ביאַלי- סטאָק, שפּאַצירן איצט פריילעכע פּאַליאַקן, איך PI‏ דאָרט PN‏ דער געגנט דורכגעגאַנגען אומעטום וואו עס PN‏ אַמאל געווען דער אָרעמער אידישער געגנט, די קראַקאָווסקי, זשעלאזנע, גרונוואלדזקעי, אַנגעלסקע און אַנדערע. איך בין געגאַנגען ביז'ן TAN‏ פאַרטיפט PR‏ געדאַנקען. INT PN‏ געטראַכט וועגן דער אַמאַליקער אַזױ גוט באַקאַנטער TIN‏ פאַרצווייגטער אידישער ביאַליסטאַק, װאָס “AND PNR‏ שוואונדן. יאָ, פאַרשוואונדן. עס PN‏ גאָרניט פאַרבליבן TID‏ אונזער אַמאָליקער טייערער אידישער היים!!! ...

... ן משפּחה, די נאָענטע מיינע וועמענס לעבנס עס PN‏ פאַרשניטן TINA‏ איז מיט WE‏ און ווייטיק, pon‏ ליבע מוטער, פרומע, וועלכע PNR‏ געווען אַ האַרציקע אידישע פרוי, איז געשטאַרבן PR‏ ביאַליסטאַקער געטאַ TID‏ פּיין און ווייטיק. מיין טייערער פאָטער, בינוש, האָט צוזאַמען מיט מיר דורכגעמאַכט גרויסע ליידן JH TIN‏ ביי די נאַציס. צום סוף, PR‏ ער פאַרפּײניקט געװאָרן PR‏ אוישוויץ. מיין אינגערער ברודער, כלאָוונע, מיט זיין פרוי שרה און מיט זייער טעכטערל, זיינען פון די נאַציס “IN‏ געבראַכט געװאָרן PN‏ טרעבלינקע. מיין שוועסטער, רחל, PR‏ געווען פאַרהייראַט I‏ ירחמיאל ציפּוק, PR‏ ווילנע. ביידע, צוזאַמען מיט זייערע צוויי אינגלעך, זיינען אומ- געבראַכט ND TINA‏ די PN OMNI‏ עסטלאנד. PIX‏ פיל YU TIN‏ פון מיין WP ONAN‏ פאַרצווייגטער משפּחה PR‏ ביאַליסטאָק, זיינען אומגעבראַכט געװאָרן TD‏ די היטלע- ריסטישע מערדערס, ...

... דער בּיאַליסטאָקער יזכּור-בּוך

... נאכט אױיסגעפּלינדערט PR‏ פאַרברענט, חרוב DR‏ von / =‏ ליגט די ליקוידירטע ביאַליסטאָקער אידישע TID OW PR NOVA‏ דעם שטאָק חושך. אידיש INT‏ און גוטס װאַלגערט PN PT‏ די הויפן און גאַסן, אידיש בעט- געװאַנט מיט אַרױסגעלאָזטע פעדערן, וי אַ שניי אין אַ ווינטער-טאָג; מעבל-שטיקער, קליידונג, טעפּ -- פאַנאַדער- געשליידערט, טאַקע ריכטיק ווי נאָך אַ פּאָגראָם. דאָרט אין הויף, אויף יוראָוועצקע 24, ANY‏ מיר TINT‏ געוואוינט, ליגט ביים מיסטקאַסטן דער געשאָסענער TD ASP‏ דער POINT‏ פרוי, די 60-יאָריגע פרוי פינקלשטיין. און ביים מת TINS‏ זיך מיט זשעדנעם אַפּעטיט CVT‏ הונגעריקע קעצלאַך, TAY‏ די נאַציס האָבן NT‏ געלאָזט לעבן. ...

... שנעלקייט געיאָגט אונזער טראגיש לעבן. TIN‏ אַזױ TINT‏ מיר WF‏ געמאַטערט ביז'ן 16טן אויגוסט 1943, TN‏ די נאַציס האָבן פאַראָרדנט YON IN‏ פאַרבליבענע אידן “AND PT PONT‏ זאַמלען PIN‏ דער יוראָיעצקא OND‏ ביים טרייבן אונז PAN‏ האָט PIN PT‏ אָנגעהויבן ONT‏ פולשטענדיקע “DIN‏ לײידיקן ביאַליסטאָק פון אידן, דער אָנהויב פון מאַכן די דאָזיקע באַרימטע אידישע קהילה , אידן-ריין",

פון אונזער אַלטער אַמאָליקער היים PX‏ דער וואונדער- לעכער געוועזענער אידישער ביאַליסטאָק, ביז דער גרויסער פרייער אַמעריקע, ציט PT‏ אַ וייטער “WT‏ הויבענער יחוס. עס wan PR‏ צו באַוואונדערן אונזערע ביאַליסטאָקער לאַנדסלײט, וועלכע האָבן קײנמאָל ניט איבערגעריסן דעם גאָלדענעם פאָדים פון די ערשטע ביאַלי- סטאָקער PN NT TPN‏ אַמעריקע, וועלכע “AVN OV TANT‏ געטראָגן N‏ שטיק אידישע ביאַליסטאָק פון דאַרט, אונזער אַלעמענס אַמאַליקע YOON‏ ליבע היים, “AND PN ON‏ ניכטעט געװאָרן MI‏ די נאַציס. WIV ONT‏ אַלע TWN?‏ געטאָן NT‏ מיט ליבע TIN‏ טריישאַפט, מיט ערלעכקייט, באגלייט מיט אידישער פאַָלקסמיטלעכקייט, OND‏ רופט שטענדיק און ביי אַלעמען אַרױס דרך:ארץ צו די ביאַליסטאָקער אידן אין אַמעריקע. עס PR‏ ניט TP‏ וואונדער OND‏ די גריסע “OND‏ סטאָקער לאַנדסמאַנשאַפט PR‏ אַמעריקע, “IND PK OND‏ װאָרצלט TIN‏ אױיסגעשפּרײט VON 228 PIN‏ בראַדוועי, PR‏ ניו יאָרק, PNR‏ געבליבן איינע פון די וייניקע פון דער גרויסער צאָל אַמאָליקע היגע לאַנדסמאַנשאַפטן, וועלכע זיינען געווען טעטיק אין דעם אַמעריקאַנעם אידישן לעבן. ...

PN ,1947 AN? PR‏ געגרינדעט געװאָרן אַ ספּעציעלער קולטור-קרייז ביים קלוב, כדי אָנצופירן פאַרשיידענע קולטור-אַקטיװויטעטן. אונזערע אונטערנעמונגען TID‏ דעם מין, האָבן געהאַט אַ גרויסן אָפּקלאַנג MD‏ אונזערע לאַנדס- לייט און פריינט. Wa‏ האָבן JN‏ דאַמאָלט אַרױסגעגעבן דעם אַלבום מיט לידער און בילדער TH‏ ביאַליסטאַקער NOVA‏ װאָס PN‏ געזאַמלט געװאָרן TD‏ מיר. AT‏ קלוב" האָט PIN‏ גלייך פון אָנהױב איינגעשטעלט אַ טראַדיציע דורכצופירן יעדעס יאָר פּאַסיקע אַזכרה-פאַרזאַמלונגען DN‏ WD PAY TIN‏ די זעכציק טויזנט ביאַליסטאָקער קדושים, OND‏ YOAV ONT‏ מיט ווירדע אָפּגעהיט יעדעס יאָר. גלייך נאָכ- דעם וי עס איז, PR‏ מאַי 1948, געגרינדעט געװאָרן מדינת ישראל, PR‏ דער IP,‏ ביאַליסטאָקער פריינט" געװאָרן טעטיק PR‏ די ערשטע We‏ פון אונזער ביאַליסטאָקער צענטער פאַר דער נייער אידישער מדינה. אַזױ איז ONT‏ די גאַנצע צייט ביז איצט. די מיטגלידער פון , קלוב" באַטײליקן זיך אויף IN‏ אַקטיוון אופן YON PN‏ געלט-זאַמלונגען פאַר דער אידישער APTA‏ דורך קויפן ישראל-באָנדס, דורכץ יונאַיטעד דזשואיש TIN POX‏ אַנדערס. ביי דער װועלט-קאָנ- פערענץ TID‏ די ביאַליסטאָקער לאַנדסלײט, “IND PN ONT‏ געקומען PR‏ ניו PNR PAN’‏ זומער 1949, IN‏ עס איז “NT‏ שלאָסן געװואָרן צו ביען דעם MAP,‏ ביאַליסטאָק" אין ישראל, האָט אונזער DIP,‏ ביאַליסטאַקער פריינט" געשאַפן אַ גרעסערע VAIO‏ געלט IND‏ דעם וויכטיקן צוועק. PN ONT‏ געזאַמלט געװאָרן PR‏ פאַרלויף TD‏ אַ קורצער צייט PN ONT‏ איבערגעשיקט געװאָרן PP‏ ישראל,

ווייסן INT Wa‏ אויך גוט, אַז געקומענע אידן TD‏ ביאַליסטאָק קיין אַמעריקע XT TINT‏ שטענדיק פאַרנומען -- TIN‏ פאַרנעמען WOM PIN‏ -- הויכע פּאָזיציעס PR‏ דעם אַמעריקאַנער אידישן לעבן. אָפּשטאַמיקע TDN‏ פון ביאַלי סטאָק זיינען שטענדיק געווען PR‏ אַמעריקע, ONT NOUN‏ PR PIN PR‏ אַנדערע לענדער, WN‏ די פירער “AND TD‏ שיידענע אידישע פּאַרטײען, אָרגאַניזאַציעס, PNR‏ אידיש- רעליגיעזן לעבן, PR‏ אינסטיטוציעס, קלובן, קרייזן TIN‏ ענלעכס. עס DIAN PIN PN‏ באַקאַנטע זאַך, TN‏ געקומענע TD TPR‏ ביאַליסטאַָק PP‏ אַמעריקע זיינען NT‏ שטענדיק געווען PIN‏ וויכטיקע פּאָזיציעס PR‏ דער אַמעריקאַנער אידישער פּרעסע, ליטעראַטור, מוזיק, קונסט, חזנים, TN‏ אויף פיל אַנדערע געביטן פון דעם מין, OND‏ האָט געהאָלפן באַרײיכערן TPN‏ גייסטיק גרויס מאַכן דעם פאַרצווייגטן אידישן PR DW?‏ אַמעריקע, OND‏ איז דער גרעסטער ישוב אין דער געשיכטע פון אונזער פאָלק, ...

ONT‏ האָבן דערזען די רעשטלעך פון אונזער ביאַלי" סטאָקער שארית הפּליטה, ווען זיי האָבן AT PR‏ פינצטער- ניש פון זייער לעבן דערקענט דעם פריינט, די אויס: געשטרעקטע פריינטלעכע, ברידערלעכע האַנט פון דער ביאַליסטאָקער לאַנדסמאַנשאַפט דורך דוד סאָהנ'ען. ער ONT‏ אַריבערגעשיקט wl‏ בלויז PR‏ די צענדליקער TIPO‏ דאָלאַרן און טויזנטער פּעקלעך PW‏ צו די געראַטעװעטע TN‏ נויטבאַדערפטיקע, PAN AN]‏ די בריוו פון דערמוטיקונג — שונאים אויף להכעיס. דוד סאָהנ'ס אויסגעשטרעקטע האַנט פון הילף, זיין רוף און דערמוטיקונג איז געווען: לעבט, און מיר Py‏ אייך העלפן! מען PR ONT‏ דער פינצטערניש דערקענט דעם TR VIM ID‏ געהערט דעם אָנזאָג: עס טאָגט, ליכט YY‏ קומען, הילף װועט קומען! DS‏ די הילף איז געקומען אומעטום און אויך פאַר'ן ישוב אין ישראל, ...

... די אומגעבראַכטע ביי די נאַציס קהילת ביאַליסטאָק DPN‏ TANYA‏ אַדאָפּטירט, PR‏ יאָר 1964, דורך AT‏ גימנאַזיע תיכון ד' אין תל-אביב,

דער ארגון יוצאי ביאַליסטאַק בישראל, PNR‏ געשאַפן געװאָרן PVP‏ נאָך דער צווייטער וועלט-מלחמה, AN? PR‏ 1946, נאָך דער שרעקלעכער טראַגעדיע “PAIN TD‏ TID Op‏ דעם אײראָפּעאישן אידנטום. דער פאַרבאַנד DPN‏ געגרינדעט געװאָרן מיטץ צוועק צו העלפן די נייע עולים, געראַטעװעטע לאַנדסלײט װאָס זיינען געקומען אין לאַנד, זיי אײינצואָרדענען NT‏ אויף אַרבעט, וי PIN‏ געבן שטיצע און הלוואות די נויטבאַדערפטיקע. שפּעטער, PR‏ מען “AZ‏ געטראָטן I‏ פאַרווירקלעכן דעם געדאַנק פון אויפבויען א PR Dw?‏ ישראל אויפ'ן נאָמען TD‏ אונזער אומגעבראַכטער ביי היטלערץן, קהילה ביאַליסטאָק. צו דעם צוועק איז, )1 באַקאַנט, גערופן געװאָרן PN‏ יאָר 1949, אויף דער “PN‏ ציאַטיוו TD‏ דעם אומפאַרגעסלעכן דוד סאָהן ע"ה, אַ וועלט- קאָנפערענץ PR‏ ניו PIN?‏ פון פאַרשטייער פון “OT‏ סטאָקער אָרגאַניזאַציעס אין דער וועלט. אַלס דעלעגאַט TID‏ מדינת ישראל האָט זיך בי דער ועלטקאַנפערענץ באַטײליקט אַדװאָקאַט צבי קלעמענטינאָווסקי. אויף דער קאָנפערענץ איז געגרינדעט געװאָרן ,קרית ביאַליסטאָק פאונדעישאָז", PR‏ דער שפּיץ פון ראַלף PU‏ ע"ה. אין ישראל PN‏ דאַמאָלט גלייכצייטיק געשאַפן געװאָרן אַ TY,‏ להקמת Map‏ ביאַליסטאָק", מיט די ביאַליסטאָקער טוער: זלמן ירושלמי, צבי קלעמענטינאָווסקי, מרדכי קרוגליאַק ע"ה און אַנדערע, אין 1950 איז אונטערגעשריבן געװאָרן מיט חברת ,רסקו" אַ קאַנטראַקט צו בויען די קרית ביאַליסטאָק אויף דער TAY‏ פון יהוד, וואו נאָך מיט הונדערט יאָר פריער TINA‏ Pw‏ ביאַליסטאָקער חלוצים געאַקערט. PNR‏ יאָר 1951 PR‏ געלונגען איבערצוזעצן די גרויסע אידעע אויף דער שפּראַך TD‏ ווירקלעכקייט TN‏ ...

אין די טעג פון 21-22טן אױגוסט, 1949, פּונקט צום זעקסטן יאַרצײיט נאָך דער ליקװידאַציע פון דער NOVA‏ אין ביאַליסטאַק, נאָכדעם וי די אַרטיקע אידן זיינען אַרױסגעפירט געװאָרן פון די נאַציס צום גרויזאַמן טויט, PN‏ PAX’ VPI PR‏ פאָרגעקומען אַ וויכטיקע צוזאַמענקונפט TID‏ ביאַליסטאַקער לאַנדסלייט. PR ONT‏ געווען די גרויסע ביאַליסטאָקער קאָנװענשאַן, PR OND‏ גערופן געװאָרן TID‏ דעם ביאַליסטאָקער צענטער, PI PR‏ יאָרק. PN‏ דעם וויכטיקן וועלט-צוזאַמענפאָר, ONT OND‏ אַרױסגערופן אַ גרויסן אָפּקלאַנג, PT TANT‏ באַטײליקט 277 דעלעגאַטן TID‏ ביאַליסטאָקער לאַנדסמאַנשאַפטן און JID TBA‏ גאַנץ אַמעריקע TIX‏ קאַנאַדע, ON‏ אויך TI TD‏ צוועלף לענדער, “PIN‏ איינגעשלאָסן מדינת ישראל. ביי ON‏ דער וועלט-קאָן- װענשאָן TD‏ די ביאַליסטאַקער לאַנדסלײט איז באַשלאָסן געװאָרן אויפצוריכטן X‏ נייע ביאַליסטאָק אױף דער הייליקער TAY‏ פון מדינת ישראל. עס איז באַשלאָסן געװואָרן צו TAD‏ אַ ;קרית ביאַליסטאָק" אין דער אידישער מדינה, ביי די זיצונגען פון דעם גרויסן און וויכטיקן וועלט- צוזאַמענפאָר, זיינען געהערט געװאָרן באַריכטן, רעדעס TIN‏ באַגריסונגען װועגן די טעטיקייטן TD‏ דעם ביאַליסטאָקער צענטער PI PR‏ יאָרק, ON‏ אויך וועגן די ביאַליסטאָקער PR‏ אַנדערע שטעט PR‏ אַמעריקע TN‏ קענעדע, וי PIN‏ אין אַנדערע לענדער. דעם ...

די איצטיקע אינדוסטריעלער און נעכטיקע לוין-וועבער TN‏ פאַסיאַנערן, האַרציקע פאָלקס-מענטשן, אָנגעזאַפּט מיט דער טראַדיציע TD‏ ביאַליסטאָקער אידישער קולטור DR‏ שאַפן, TINT‏ צוגלייך 70 וואוקס פון IW‏ עקאַנאָמישער עװאָלוציע, פאַרשטאַנען צו שאַפן PN‏ דעם קליינעם, אָבער אַקטיוון ישוב אַ פאַרצווייגטע קולטור:אַרבעט. זיי TANT‏ געגרינדעט די פּרץ שולע מיט IN‏ אייגענעם בנין, וואו עס לערנען pr‏ אַ INS‏ הונדערט אידישע קינדערלעך, מיט אַ יוגנט-קלוב, וואו זיי לעבן PT‏ אויס אויפץן ביאַליסטאָקער שטייג ער, PR OND TN‏ געװאָרן די אַקס, DVN‏ וועלכער עס דרייט זיך די קולטור און געזעלשאַפטלעכע אַרבעט פון די ביאַליסטאָקער PN‏ וויזשאַדלינטש, PN OND‏ אַ שטאָלץ פאַרץ אידישן ישוב PR‏ אַרגענטינע בכלל און AND‏ די “OND‏ סטאַקער בפרט. טראַץ דעם OND‏ דער קולטור-צענטער PR‏ וויזשאַ-לינטש טראָגט ניט קיין ריין ביאַליסטאָקער כאַראַק- טער, טראָגט ער דורכאויס דעם TD ONIN‏ די ביאַלי- סטאָקער, JANN OND‏ אַרײנגעלײיגט זייער גאַנצן חוש און גײיסט צו דערהויבן דעם צענטער צו אַ גן-עדן פון קולטור און שאַפן, | ...

... The survivors from Bialystok — including ghetto escapees, exiles in the Soviet Union, resistance fighters and others who emerged from the bunkers, quickly sought to establish contact with /andsleit in other parts of the world. The Bialystoker Center in New York enthusiastically responded to their appeals for help. ...

... On the second anniversary of the ghetto’s liquida- tion, August 16, 1945, we dedicated a unique monu- ment. Beneath a Jewish star appeared the following inscription in Yiddish: “In memory of the sixty thou- sand Jewish people of the Bialystok ghetto, murdered by the Germans, dedicated by a handful of surviving Jews. August 16, 1943-August 16, 1945. May they rest in peace.” At the bottom of the monument, or at its side — I no longer remember exactly — we inscribed: “The people of Israel lives ".מס‎ The entire Jewish com- munity in Bialystok financed this monument. In addi- tion to Jews, several Polish leaders delivered addresses, representing the Polish government and community. ...

... A Warning: Order No. 157 — The Judenrat issues the following warning! Report punctually for work! Do not leave your place of work without permission! For leaving work without authorization, the following have received corporal punishment: Moysze Nowokolski, Josef Lew, Jakow Racki, Mojsze Stupnik, Ben-Cyon Lipnik, Chaim Talinski, Binjomin Halpern, Chajkel Glas. Those who continue violating this order face pos- sible execution. Judenrat, Bialystok, November 18, 1941, ...

It is interesting to note that in all of its minutes and announcements, the Judenrat made no mention of the evacuations to Treblinka, evidently because it was afraid to reveal the truth. Moreover, Izchok Malmed’s tragedy was never acknowledged within the documents. [The details of Malmed’s heroism will be provided later on.] There are, however, brief allusions in cryptic form to some of the grisly events that took place, such as ‘the last difficult days we endured”’ and in a terse foot- note: ‘2-5-1943 until 2-12-1943, an operation in Bialy- stok...ten thousand Jews evacuated to Treblinka... nine hundred Jews shot on the spot.” In two announcements to the people, it was revealed that five Jews, accused of stealing goods from a factory, were hung. Other notices contained reports of ten Jews flogged by the Nazis for ...

... The Bialystoker Jewish Kehilla, in addition to opening scores of public kitchens that provided free lunches for all the refugees as well as special help for small children, made places available for hundreds of Jews to sleep at night. The synagogues and batei midra- shim temporarily suspended their religious functions in order to serve as lodgings for the homeless, whose lives were thus saved. Many factory owners and artisans, without permission from the Russian authorities, employed the new arrivals in their factories. Despite the abject poverty of many Jews in Bialystok, they literally sacrificed their last morsels and gave up their beds to help their hapless guests. ...

... Neither was Jewish religious life in Bialystok spared from these shifts. Because factory employment occupied such a major segment of the Jewish popula- tion — both young and old, from morning until night — it became exceedingly difficult for the orthodox to pray with a minyan and many were forced to work on the Sabbath. Most of the synagogues and batei midra- shim were empty and because of the severe housing shortage, the Soviet administration commandeered the Jewish houses of worship for their own purposes. For example, a brick-constructed bet hamidrash was con- verted into a new sports club. Other chapels became staff quarters for the Russian Army. Still other syn- agogues were used as granaries. ...

... The display officially opened September 20, 1918, and continued for ten days. Many hundreds of visitors, from all strata of the Jewish population in Bialystok, came to see the art exhibits. Among the viewers were entire Jewish schools led by their teachers. In addition, professional groups and organizations attended. Even guests from surrounding towns came to participate in this joyous celebration of art. ...

... To this small group fell the task of building a new Bundist movement from scratch. This very difficult reconstruction effort in a Polish Bialystok was routinely thwarted by the Communists, who stopped at nothing — character assassination and other shameful tactics — in order to undermine the Bund in the eyes of the Bia- lystoker Jewish proletariat. Nonetheless, the Bundist ...

... The extent to which traditional Jewish life deterio- rated in Bialystok could be measured by the decline of the rabbinate, which in its heyday produced great Torah authorities. These rabbis instituted Jewish eccle- siastical courts (batei din), which wielded significant power in the community. Appointments to these tribu- nals were made infrequently and according to the most stringent religious standards. With the new swing toward secularism, rabbis were appointed to the courts not to propagate Judaism but to represent the interests of powerful businessmen and lay people. ...

... זן מיט אַ גרעסערן שוואונג און מיט אַ האַסטיקערן אימפּעט, וייל ביאַליסטאָק האָט “INT‏ געמאַכט זייער Pa‏ און זייער רוישיק ONT‏ אַריבערגיין TH TID‏ אַלטן עקאַנאָמישן מצב צום לעבן פון IN‏ אינדוסטריעלער שטאָט, און ביאַליסטאָקער אינדוסטריע, דערהויפּט YR‏ טעקסטיל-פאַבריקאַציע, ONT‏ דורכגעמאַכט באַרג-אַרויפן TIN‏ באַרג-אַראָפּן, TN‏ יעטווידער בייט ONT‏ אויפגעטרייסלט די גאַנצע שטאָט. עקאַנאָמישע קריזיסן, TID TAN?‏ גיכן אַנט- וויקלען זיך, רעװאַלוציאָנערע באַוועגונג, פּאָגראָם, מלחמה, נייע מאַכט, נייע אויפטרייסלונגען -- דאָס אַלץ האָט געהאַלטן דעם ביאַליסטאַָקער TOR PR‏ יאָגן, TOR PR‏ אונטעריאָגן, AND TOD PR PR‏ אים די לעבנס-באַדינ" גונגען, צו וועלכע מען האָט געמוזט כסדר זיך צופּאַסן פון ONT‏ ניי. PN‏ דער ביאַליסטאָקער געװאָרן אפשר נאָך “MIN‏ רואיקער וי אַנדערשוואו, און אפשר אויך ענערגישער. די ...

די חובבי-ציון באַוועגונג PN‏ ביאַליסטאָק PNR‏ אין יענער צייט TARA‏ כסדר גרעסער, YT‏ האָבן PW‏ באַקומען IN‏ איינפלוס PNR‏ דעם לעבן פון קהל, Ae‏ השפּעה איז אין משך פון אַ קורצער צייט CIN‏ געואָקסן, אַז ר' שמואל מאָהליװוער PR‏ אויסגעקליבן געװאָרן פאַר אַ רב PR‏ ביאַליסטאָק WI‏ אַ PANT‏ די חובבי-ציון. ר' שמואל VARA‏ PR AWN‏ טאַקע PIN‏ שפּעטער, נאָך PT‏ אָנקומען TP?‏ ביאַליסטאָק, געװאָרן די הויפּט-פיגור פון דער חובבי-ציון AANA‏ דער איינפלוס פון דער גרופּע איבערץ אידישן געזעלשאַפטלעכן TN‏ אויך קהל'שן לעבן, האָט PT‏ כסדר פאַרגרעסערט, ...

... TIN‏ ווען די ערשטע אונטערערדישע דונערס פון דער רוסלענדישער רעװאַלוציע TARA‏ די וועלט “YIDAN‏ טרייסלט, PN PN‏ ביאַליסטאָק געשטאַנען די קאָװאַדלע, אויף וועלכער ס'איז געשמידט געװאָרן, פון פאָלקס TIN WE‏ צאָרן, יענער מעכטיקער כוח, וועלכער האָט שפּעטער די גרויסע אימפּעריע TID‏ אַבסאָלוטיזם צעשמעטערט VR PR‏ ...

אַרומיקע שטעטלעך PX‏ האָט אויסגעקליבן אַ ראַיאָז-קאָמי טעט PR‏ וועלכן עס זיינען אַרײנגעגאַנגען די חברים: יענקל יאַנאָווסקי (געווען סאָלדאַט PT TIN‏ דענסטמאָל “IVT‏ טרונקען -- צופעליק צי מוטװויליק PN‏ ניט באַקאַנט); יוסף אַנטאָקאָלסקי, חייקל אָלדאַק, פייוול דער וועבער, שרייב- מאַן TN‏ איך. TD‏ אריכת ימים האָט דער קאָמיטעט ניט געהאַט, PT‏ אַרבעט PNR‏ געשטערט געװאָרן דורך דעם גרויסן פּאָגראָם, PN OND‏ פאָרגעקומען PN‏ ביאַליסטאָק TID‏ 11 ביז 2טן יוני, 1906, דער פּאָגראָם ONT‏ די אַלגעמיינע סיטואַציע PR‏ שטאָט אַזױ פאַרענדערט, IN‏ די פּאַרטײ: אַרבעט PNR‏ אַלגעמײן האָט געמוזט אָננעמען IN‏ אַנדער פאָרם. Tym‏ האָט PT AND‏ געזען בולט דעם געמיינזאמען שונא, TN‏ מען האָט אויף אַ געוויסער צייט געמוזט “PYVN‏ לייגן אָן אַ זייט אַלע אַרבעטן און פירן דעם פאַרטיידיקונגס DR TID ANP‏ זייט. TID‏ דער צווייטער PT OT‏ באַטײליקן אין דער הילפס-אַרבעט AND‏ די געליטענע, WS‏ וועלכע כמעט יעדע פּאַרטײ:גרופּע ONT‏ געהאַט איר חלק,

די שטודיר-ביבליאָטעק PR‏ געגרינדעט געװאָרן YD‏ דער קהילה דעם 15טן יאַנואַר, 1922. דער איניציאַטאָר TID‏ דעם וויכטיקן אויפטו VOW‏ קולטורעלן געביט PR‏ געווען פּסח קאַפּלאַן, וועלכער איז PIN‏ געשטאַנען 6 TPR AN?‏ paw‏ פון דער ביבליאָטעק. פאַר דער קורצער צייט פון איר עקזיסטענץ האָט די שטודיר:ביבליאַטעק דערװאָרבן די פולע אַכטונג TR‏ אַנערקענונג DD‏ דער אידיש-קולטו" רעלער ביאַליסטאָק. זי ONT‏ באַרעכטיקט די אידייע און דעם צוועק צוליב וועלכע זי PR‏ געגרינדעט געװאָרן. “ID‏ שאַפטלער, פּעדאַגאָגן, שרייבער, רעדנער, פאָרשער, “WO‏ דענטן TINT‏ געשעפּט פון דעם אוצר אידיש PR OND JON‏ געווען קאַנצענטרירט אין דער ביבליאָטעק,

TT שרייבן וועגן ביאַליסטאַקער שולוועזן, מיינט‎ a TID שטרעבונגען, האָפענונגען און קאַמפן‎ pr טובלען‎ פאַרמאָגט רעװאָלוציאָנערן מוט, שוואונג,‎ ONT OND אַ דור,‎ אַרום‎ ONT OND גאולה-אידעאַלן; אַ דור‎ TIN גרויסע אידייען‎ אַרום‎ ONT OND גאולה-אידעאַלן, אַ דור‎ TD דעם אידעאַל‎ JON דעם אידעאַל פון סאָציאַליזם, מאָביליזירט‎ אויסדרוק‎ IN געווען‎ PN ביאַליסטאָקער שול-וועזן‎ ONT ...

"YAN ווייטער פאַרבליבן‎ PIN ביאַליסטאָק זיינען‎ PN טיף-‎ PP אַזעלכע‎ TPAD NIN YON] וויסע צאָל פּליטים,‎ דאָרט גע‎ OOS רוסלאַנד. אַ טייל פון זיי האָבן די גאַנצע‎ דעם איז געקומען א‎ IX PIN WAN לעבט ממש אומלעגאַל.‎ נאָענט צו היטלער'ס אָנפאַל‎ ANA PW ONT PR סוף. געווען‎ די אַרטיקע רעגירונגס-פירער‎ ONT סאָוועט-רוסלאַנד,‎ APN אַרוסגעפילט. וועלנדיק,‎ PW מסתמא‎ TANT ביאַליסטאָק‎ PR פאַרזיכערן, אַז אין ביאַליסטאָק זאָלן מער‎ PT ווייזט אויס,‎ אַזױ גערופענע ,אומזיכערע עלעמענטן", האָט די‎ PT ניט‎ VIN] סאַוועטישע געהיים-פּאַליצײ דורכגעפירט אין דער‎ פון דאָנערשטיק, דעם 19טן יוני 1941, אַ שנעלע אַבלאווע‎ ניט-אידן. די מערסטע פון די דאָזיקע אַרעס-‎ TIN אויף אידן‎ ...

... דער בּיאַליסטאָקער יזכּור-בּוך

... דער בּיאַליסטאָקער יזכּור-בּוך ...

... ראַט אין ביאַליסטאָקער NOVA‏ געשריבן פון באַאָבאַכטער ...

... ‏ צוליב דעם ONT‏ די נאַציס JANA JOINT‏ די פּראָדוקציע, װאָס אידן האָבן מיט צװאַנג אויסגעאַרבעט TIN PR‏ אויסער דער OPN NOVA‏ מען PIN‏ די TRO TDN‏ צורו, אויפ'ן אָרט. PR‏ יענער צייט זיינען שוין אָנגעקומען גרוסן פון DMN‏ ביאַליסטאָק, טרויעריקע גרוסן פון אַנט: לאָפענע אידן, PR‏ וועלכע עס PR‏ איבערגעגעבן געװאָרן ניט בלויז וועגן שווערע גזירות ANP‏ אידן אומעטום אַרום דער געגנט, נאָר אויך AVI)‏ דעם, TPN IN‏ פון די קלענערע ערטער TAT‏ אַרױסגעפירט. עס PR‏ אמת, TD IN‏ אָנהױב האָט מען ניט געוואוסט וואוהין די נאַציס פירן אַרױס TIN‏ טרייבן די אידן פון די אַרומיקע שטעט און שטעטלעך. דאָך אָבער ONT‏ מען געוואוסט צו דערציילן, צווישן זיך אין דער שטיל, אַז דער וועג TID‏ אַזעלכע אַרוסגעפירטע TPN‏ פירט צום אומקום. די PN TPN‏ ביאַליסטאַק PW ANT TINT‏ אויך געהאַט דערפאַרונג TD‏ פריער, ווען עס “DIAN TI‏ געפירט געװאָרן טויזנטער אידן, PW ONT WH WAY‏ קיינמאָל WI‏ אָנגעזען. INT‏ אָבער, װוי געזאָגט, TANT‏ די אידן פון אָנהױב PR‏ NOVA‏ ניט געװאָלט גלויבן, PIN TX‏ מיט זיי, ONT‏ הייסט די PN TPR‏ ביאַליסטאָק, װעט פּאַסירן ענלעכעס. עס דאַרף גע- זאָגט TX TUT‏ אויך דער אידן-ראַט, PN OND‏ געשאַפן “YX‏ װאָרן מיט דריי TONY‏ פריער פאַר'ן גרינדן די געטאַ, ONT‏ געמאַכט באַמיאונגען אָפּצושרײען פאַרשיידענע גזירות. וי עס האָט PT‏ שפּעטער אַרױסגעוויזן האָבן די פירער TID‏ דעם אידן-ראַט, אַלענפאַלס אַ טייל PT TID‏ געוואוסט אַז די נאַציס גרייטן אַרוסצופירן TPN‏ אויף דעפּאָרטאַציע. די פירער TID‏ דעם אידן-ראַט האָבן אפילו דורך פאַרשיידענע וועגן, TID‏ אָנהױב, אַזעלכעס אָפּגעשלעפּט. ONT PON ONT‏ אָבער O°]‏ געהאָלפן צעשטערן די נאַצישע פּלענער OO‏ דאָס “JAIN PN‏ צייכנט געװאָרן פון היטלערץ, דער טייוולאָנישער פּלאַן TID‏ פאַרניכטן די TPN‏ אפילו אויך יענע, ...

מיט דער דאָזיקער כאַראַקטעריסטישער באַמערקונג פונ'ם גרויסן ביאַליסטאָקער PN‏ פאַרענדיקט זיך דער PIV‏ ONT‏ זיינען די לעצטע אַרױסזאָגן פון פּ. קאַפּלאַן בשעת אַ אידן-ראַט-זיצונג, PT ONT ON‏ אָפּגעהיט ביז אונזער OPM‏ דער ענין מיט קאַָװאָלעווסקי באַווייזט אונז אָבער נאָך TORN‏ וויכטיקע SINT‏ עס אַנטפּלעקט AND‏ אונז די פּראָמינענטע TIN‏ דעצידירנדיקע פּאַזיציע, OND‏ עס פאַרנעמט אינ'ם לעבן TID‏ ONT NOVA‏ פּרעזידיום פונ'ם ONT‏ זיי האָבן די הויפּט-פאַר- דינסטן PR‏ די ,נצחונות" פון אָפּשלעפּן FID‏ אומקום TIN‏ פאַרקלענערן די יסורים פונ'ם טאָג-טעגלעכן געטאַ-לעבן, °F‏ טראָגן אָבער IN‏ די הױיפּט:לאַסט פון אחריות פאַרץ גורל פון Nova‏ ...

עס ANT‏ אונטערגעשטראַכן ווערן דער פערזענ- לעכער אָנטײל TD‏ טענענבוים-טאַמאַראָף ביים קלייבן די היסטאָרישע מאַטעריאַלן PR WI‏ דער צייט ווען מערסיק האָט געלעבט, TN‏ בפרט PT INT‏ טויט, ער ONT‏ אונטער- געהאַנדלט מיט פאַרשיידענע פּראָמינענטע פּערזענ- לעכקייטן NOVA PR‏ מכוח באַאַרבעטן TIN‏ צושטעלן מאַטע- ריאַלן. ער טרעפט PT‏ מיט פּליטים פון ביאַליסטאָקער “NI‏ צירק און באַװועגט MT‏ צו שרייבן JAY‏ אומקום פון זייערע ישובים. זיינע נאָטיצן (טאָג-בוך) זאָגן עדות וועגן זיין פּער- זענלעכן אינטערעס, OND‏ ער האָט אַרױסגעוױיזן I‏ דעם דאָזיקן ענין. אַזױ ווענדט ער PT‏ צו זיין פּאַרטיי:חבר כמ, ער זאָל אָנשרײבן זכרונות פונ'ם קריג און דערהויפּט באַשרײבן די געשיכטע TD‏ דער באַוועגונג. עס שטעלט דערביי כמ. אַ פראַגע, צי ONT‏ אָרט, INT‏ דער אַרכיוו TUN VV‏ באַ- האַלטן, איז אַ געזיכערטער? אויף דעם באַקומט ער פון טאַמאַראָפ'ן IX‏ ענטפער: ,אנו לא נשאר בחיים -- שוב הכתבים האלה שהננו מאספים נבטיחם ונצפינם מחוץ לגיטו". ער פּועל'ט אויך ביי באַראַש'ן, ער זאָל הייסן איבער- דרוקן אויף אַ שרייב-מאַשין PR‏ איבערגעבן דעם געהיימען אַרכיוו (דאָקומענטן) TN‏ מעלדונגען פונ'ם אידן-ראַט. מיט גראָדנער פּליטים פירט ער דורך אַ שמועס וועגן באַשרײיבן דעם פאַרלויף פון דער TD PENT?‏ דער דאָזיקער קהילה, ער רעדט אַרום מיט זיינע אינפאָרמאַטאָרן דעם אופן פונ'ם סעלעקציאַנירן OID‏ מאַטערי ...

... געפּלאָנטערטע טויטע גופים, און צווישן INI OT‏ עטלעכע צאַפּלענדיקע מיט סימנים פון לעבן. דער רושם איז געווען IN‏ אומגעהוירער, ס'האָט PT‏ עפּעס אַ ריר געטאַן אַפילו PR‏ די חיה'שע געמיטער TD‏ די עס-עס-רוצחים, זי האָבן געהייסן באַלד אױיסלאָדן דעם IRAN‏ און “YX WD‏ שטערט, ווען אידישע אסירים אויפץן װאָקזאַל TINT‏ געג עבן הילף די עטלעכע נאָך לעבנדיקע פרויען. צווישן די OND‏ TANT‏ איבערגעלעבט די שחיטה און די מלחמה DN‏ געווען די ביאַליסטאַקערין בערטא סאַקאָלסקאַ. זי האָט עס דערציילט אין לאַגער בליזשין דעם דר. טוביה TN TRIS‏ ער ONT‏ עס מיר איבערגעגעבן אין אַפּריל 1946, בעת ער האָט געוויילט אין ביאַליסטאַק. איך, דער שרייבער פון די דאָזיקע שורות, INN‏ עס פאַרצייכנט דעם ג12טן אַפּריל 1946 TN‏ גיב עס איבער אונזערע ביאַליסטאָקער RW? WAY‏ ...

עס INT PT ONT‏ גע'סמ'ט דער באַקאַנטער “AND TIN‏ דינסטפולער פּעדאַגאָג און מחבר פון לערנביכער, רפאל גוטמאַן פון װאַרשע. PR‏ ביאַליסטאַקער PR NOVA‏ ער געווען באַראַש'ס סעקרעטאַר. ער איז געשטאָרבן אויף די הענט TID‏ זיין פרוי. PR‏ כירורגישן אָפּטײל פונ'ם אידישן שפּיטאָל, Pw‏ פאַבריטשנע גאַס. TW PN‏ דער ואַקכאַנאַליע TID‏ אַרוספירן די חולאים AN‏ צו דערשאָסן TUN‏ נעמט TT‏ ONT‏ לעבן די גוטהאַרציקע קראַנקן-שוועסטער, POND‏ דלוגאַטש (אָפּשטאַמיק TD‏ לאָדזש), PN‏ יענער הרת-עולם צייט, אין די טעג WWE‏ דעם 16טן TX‏ 1024 אויגוסט 1943, זיינען ONT‏ געווען באַשטימט ניט די איינציקע זעלבסט. מאָרד-פאַלן PR‏ ביאַליסטאָק, ...

... דער בּיאַליסטאָקער יזכּור- בּוך

אין מערערע ערטער זיינען די זעלבסטשוץ:חברים אַרױסגעטראָטן מיט אויפקלערונג-רעדעס. אויף כמיעלנע 3 האָט אַ זעלבסטשוץ-חבר, IND‏ אַ גרויסן פאַרזאַמלטן עולם, געזאָגט Wy‏ אַנדערן: WT‏ וויסן, אַז מ'פירט JOR‏ קיין טרעבלינקע צו פאַרגאַזונג און מיר װועלן, צו אונזער גרויסן אומגליק, טיילן דעם ביטערן גורל פון דעם גאַנצן אידישן פאָלק PR‏ אײיראָפּע. דער איינציקער אויסוועג פון דער האָפנונגסלאָזער לאַגע PR‏ אונטערצינדן אונזערע הייזער מיטץן האָב TN‏ גוטס, OTD‏ אונזער טויט-שונא זאָל פון דעם קיין נוצן נישט האָבן. נעמט געווער אין די הענט, װאָס PNR‏ דאָ גענוג, און לאָמיר פּרובירן אַלע צוזאַמען דורכרייסן זיך צו די וועלדער, IND‏ עס געפינען PT‏ אונזערע “VPI‏ פּאַרטיזאַנער, ...

... דעם 16טן אויגוסט, 1943 האָבן די דייטשן אָנגעהױיבן די , ליקװוידאַציע" פון דער “PON‏ ציקער גרויסער PR NOVA‏ מזרח פון JOD‏ -- ביאַליסטאַק -- מיט אַ באַפעלקערונג DIN TID‏ 0 טויזנט אידן. דעם זעלבן טאָג, PN‏ די NOVA‏ אַרױס PN‏ װידערשטאַנד. די גרויסע קאַמפן JINN‏ אָנגעהאַלטן ביז דעם 20טן אויגוסט, ווען אָנפירערס פון אויפשטאַנד זיינען באַגאַנגען זעלבסטמאָרד PX‏ זייערע הויפּט-ערטער. אָבער קאַמפן צווישן אידן און WOT‏ האָבן “YA PT‏ צויגן ביז'ן 16טן סעפּטעמבער, 1943

... צום ערשטן DORI‏ זינט די מערדערישע היטלעץ- ריסטן האָבן דורכגעפירט דעם לעצטן TID OPN‏ פאַרטילי- קונג פון די ביאַליסטאָקער אידן, איז דורך דעם קליינעם, WAN‏ זייער ענערגישן הייפל ביאַליסטאָקער אידן, "NID‏ קלאַמירט OON TANIA‏ אַ גאַנצע TD INN‏ טרויער, Vom‏ צוועק צו פאַרהײיליקן דעם PIV TIN‏ פון דער אַמאָליקער ON) DY,‏ בישראל" -- ביאַליסטאָק. די דאָזיקע טרויער- פאַרזאַמלונגען האָבן אונז געוויזן, אַז אמת, דער שונא ONT‏ געמאַכט ביי אונז אַ חורבן, אַ שרעקלעכן חורבן, אָבער אונז צו פאַרטיליקן DN PN‏ נישט געלונגען. דער ביאַליסטאַקער ישוב, וועלכער ציילט VEN‏ בס"ה 500 אידן, “ND ONT‏ דעסטוועגן, Wr PX‏ פון דער קורצער צייט, ביי דער מיט- הילף פון אונזערע ברידער PR‏ אױיסלאַנד, באַװיזן צו שאַפן אַ ריי אידישע אינסטיטוציעס, סיי קולטורעלע און סיי ווירט- שאַפטלעכע, און ONT‏ איז דער בעסטער סימן, “OND IN‏ סטאָקער אידן לעבן TIN‏ שאַפן, ...

עס PN‏ אָרגאַניזירט געװאָרן אַ פאָלקס מיטינג PR‏ שייכות מיט פּראָקלאַמירן די אידישע מלוכה. עס PN‏ אָרגאַ- ניזירט געװאָרן אַ זאַמל אַקציע פאַר'ן קעמפענדן PR DW?‏ PIN‏ ישראל, IX‏ אָװנט געװוידמעט דעם יובל פון דער סאָוועטישער PAN‏ אַן אַקאַדעמיע DY‏ 21טן יובל פון דער אָקטאָבער רעװאָלוציע. NR‏ פייערלעכע אַקאַדעמיע “YA‏ ווידמעט דעם פאַראייניקונגס קאָנגרעס TID‏ די אַרבעטער פּאַרטײיען PR‏ פּוילן", ...

ביאַליסטאָק, די טייערע און YOIVRI‏ ביאַליסטאָק, ליגט PRX‏ חורבות. דאָרט וואו עס TANT‏ געלעבט 60 טויזנט TPN‏ PN‏ היינט (נאָך דער מלחמה) קוים געבליבן אַ הייפל FID‏ 600 IWIN‏ 800 אידן. WAN‏ מיט װאָס פאַר IX‏ עקשנות בויען זי צוריק זייער לעבן, מיט װאָס פאַר אַ אחריות זאָרגן YT‏ פאַר'ץ אויפהיטן אונזער עבר און בויען אַ נייעם PAY‏ ...

זיינע פּאָרטרעטן TX‏ פאַרשיידענע קונסט-בילדער, זיינען געקויפט געװאָרן TID‏ די גרעסטע פּערזענלעכקייטן, מוזעאומס, קונסט-גאַלעריעס און אַנדערע. אָבער אַלע יאָרן און שטענדיק, ביי אַלע זיינע שאַפונגען און אויפשטייג אין דער קונסט WWI PX‏ געבליבן דער טרייער, דער פאָלקס- טימלעכער ביאַליסטאַקער איד. ער ONT‏ שטענדיק PT PR‏ קונסט אַרײינגעװועבט -- UN TN‏ איז PIX ONT‏ ווייטער -- די אידישע OP INT‏ טראַדיציע TIN‏ סביבה, OND‏ ער האָט PT PN‏ איינגעזאַפּט PT PN‏ היים, ביי טאַטע-מאַמע, אויף די כאַנייקעס PX‏ דער אַמאַליקער אידישער ביאַליסטאָק, ONT)‏ PN‏ אָפּגעװישט געװאָרן, פאַרניכטעט FIN‏ פאַרשוואונדן בעת דעם גרויסן אידישן חורבן WTP‏ היטלער-צייט, ...

פון ליפּאָווע זיינען מיר אַרײנגעפאָרן צו שװוויענטעגאָ ראַכאָ, אין דער צווייטער זייט באַן, IND‏ מען פלעגט אַריבערגײן די בריק. ביאַליסטאַקער לאַנדסלײט דערמאַנען זיך געוויס, IN‏ דאָרט האָבן מיר (די משפּחה ריבאַלאָווסקי) געהאָט דעם PN ONT‏ רעסטאָראַן IND‏ עס זיינען “AND‏ געקומען אידישע חתונות. און אַרום דאָרט, אין די אַנדערע TIN TORI‏ געסלעך PR‏ געווען שטענדיק פול מיט אידן און מיט אַ פאַרצווייגטן האַרציקן אידישן לעבן. WIN‏ איצט PN‏ דאָרט גאָרניט TD XT‏ דעם OND‏ עס PN‏ געווען DN PRON‏ TW PN OY T‏ לעבן. ON‏ עס װאָלט קיינמאָל אַזעלכעס גאָרניט געווען... ...

בּית הכנסת אנשי ביאַליסטאָק, איינע פון די סאַמע עלטסטע שוהלן אויף דער איסט סאיד אין ניו יאָרק, PR OND‏ אויף 7 ווילעט סטריט, PN‏ מיט העכער הונדערט AN?‏ צוריק אויפגעבויט געװאָרן TD‏ געקומענע אידישע אימיגראַנטן TID‏ אַמאָליקן ביאַליסטאָק. פריער, PR‏ יאָר 1868, זיינען אויף דער איסט PRO‏ געווען צוויי ביאַליסטאַקער חברות, די “TON WIN,‏ און NY,‏ ישורון". WA‏ פלעגט דאַװענען מיט מנינים Ww‏ וועלכע עס זיינען PR‏ יענער צייט געווען סטאָליערס, שוסטערס, שניידערס, מוליאַרעס, פּעינטערס TX‏ אַנדערע בעלי-מלאכות. שפּעטער האָבן די אַלע חברות זיך פאַראייניקט און מיט געמיינזאַמע כוחות TIN‏ זייערע ביישטערונגען, כאָטש ONT‏ לעבן PN‏ געווען שווער, JANA‏ זיי אויפגעבויט, WW? PR‏ 1878, די גרויסע , בית הכנסת אנשי ביאַליסטאָק". PN ONT‏ די איצטיקע גרויסע שוהל אויף 7 ווילעט סטריט, אויף דער VON‏ סאיד אין ניו יאָרק, די דאָזיקע גרויסע שוהל, PR OND‏ איינע TD‏ די שענסטע אָרטאָדאַקסישע שוהלן PI PNR‏ יאָרק, PN‏ אויך איינע TID‏ די PIN‏ פאַרבליבענע גרויסע צאָל שוהלן אויף ...

... אַ שאַפער, ווי אַ קאָנסטרוקטיווער בויער, ON PIN ANT‏ דעם האַרציקן, ליבן מענטשן, PN OND‏ געקומען TID‏ די טיפענישן. פון דעם אידישן פאָלקס-לעבן TN‏ האָט OX‏ דעם שיינעם גייסט פון אידישן פאָלקס-לעבן TIN‏ פאָלקס:נשמה אַרײנ- געבראַכט DX‏ אַרײינגעוװועבט אין דער גרויסער, פאַרצווייג- טער ביאַליסטאָקער לאַנדסמאַנשאַפט. דוד סאָהן מיט TT‏ איידעלן OW ANA‏ יחיד, מיט TT‏ נאַציאָנאַלן באַוואוסט- זיין OW‏ רבים, PT wm‏ ליטעראָרישן געשמאַק, מיט TT‏ קולטורעלער דערהויבונג, האָט אַרײנגעבראַכט מזל-ברכה, די ביאַליסטאַָקער האָבן ONT‏ שטענדיק אָפּגעשאַצט, ...

פאַרשטייט זיך, PD IN‏ דעם ערשטן טאָג IN‏ פון TT‏ קומען קיין PAN‏ ישראל PN‏ זלמן ירושלמי פאַרבונדן מיט דעם אידיש-ביאַליסטאָקער יחוס, ON‏ ער און אויך YU TIN‏ האָבן אַריבערגעבראַכט PR‏ הײיליקן אידישן לאַנד, ירושלמי PR‏ געווען אויך דער WAND‏ אויפ'ן געביט פון גרינדן, “IND‏ אײיניקן און צוזאַמעאַרבעטן פון די היגע ביאַליסטאָקער לאַנדסלײט, כדי IS‏ העלפן ביאַליסטאָקער PIN PR‏ ישראל, ווי אויך ביאַליסטאַקער אידישע אינטערעסן אומעטום, זלמן ירושלמי האָט גרויסע פאַרדינסטן DMD‏ העלפן שאַפן TIN‏ אַנטװיקלען פאַרשיידענע אָרגאַניזאַציעס TID‏ ביאַליסטאָקער אידן דאָ אין לאַנד. עס איז אַ באַקאַנטע זאַך, אַז אַ דאַנק דער איניציאַטיוו TD‏ זלמן ירושלמי, זיינען די ביאַליסטאַקער TPN‏ אין ארץ ישראל נאָך מיט צענדליקער יאָרן צוריק געווען פאַרבונדן מיט דער אַלטער היים. ער האָט ממש ניט גערוט, ניט אָפּגעלאָזט TN‏ כסדר דערמוטיקט, וי PR ONT‏ זיין שטייגער, PT ayn‏ פאַרבונדן מיט TN‏ העלפן די אידן אין ביאַליסטאָק, נאָך מיט צענדליקער יאָרן צוריק,

... דער בּיאַליסטאָקער יזכּור-בּוך ...