Warsaw

... ציון, האָט ר' שמואל מאָהליווער כסדר געצילט IX‏ דעם, IN‏ עס זאָל געשאַפן ווערן די ציוניסטישע אָרגאַניזאַציע אין רוסלאַנד. AND‏ דעם צוועק איז צונויפגערופן געװאָרן, PR‏ האַרבסט 1897, PR‏ ניאַליסטאָק די ערשטע פאַרזאַמלונג. עס TIF‏ אָנװעזנד געווען MI‏ פופציק פּערזאָן, מערסטע “NI‏ קאַנטע חובבי-ציון. ביי דער דאָזיקער צוזאַמענקונפט PR‏ געלייגט געװאָרן די באַזע פאַר דער ציוניסטישער אָרגאַנײ זאַציע PN‏ רוסלאַנד, ONT OND‏ שפּעטער געשפּילט אַ זייער PR YORI youu‏ דער אַלגעמײנער ציוניסטישער “ND‏ וועגונג. די באַפולמעכטיקטע AND‏ רוסלאַנד האָבן צווישן זיך איינגעטיילט די אַקטיװיטעטן-אַרבעט אויף פאָלגנדן אופן; ביאַליסטאָק -- דער WP VO‏ צענטער; קיעוו — דער פינאַנץ צענטער: קישינעוו --- דער , פּאָסט" צענטער: TS‏ ואַרשע -- דער ליטעראַרישער צענטער פּראָפּאָי גאַנדע, אויפקלערונג). קורץ נאָכדעם, PN‏ מאַי 1898 (י"ט TPO‏ תרנ"ח) איז ר' שמואל מאָהליווער נפטר געװאָרן,

... PR‏ דעם IP OWN‏ האַנדל TINY PR‏ גופא, זיינען אַמערסטנס געווען UPN‏ די אידן TID‏ טיקאָצין, ביאַלי סטאָק, אַרלי TIX‏ באָטשעק. זיי TINT‏ געהאַנדלט מיט סוחרים פון גראָדנע, װאַרשע, טאָרנע TIX‏ גדאַנסק. מען “YX ONT‏ בראַכט TN‏ אַוועקגעפירט פאַרשיידענע סחורה APN‏ גרויסע װאַגענס, OND‏ זיינען געווען איײינגעשפּאַנט TIN MUS PNR‏ פיר פערד. PR‏ אַלגעמײן TINA‏ אידישע סוחרים WIV? PN‏ צייט, PR‏ דער געגנט TH‏ ביאַליסטאָק, “PT‏ פאַרנומען מיט האנדלען סחורה פון 160 פאַרשיידענע מינים,

באַרימטע בראָשורע ,אױטאָמאַנסעפּאַציע" (זעלבסט. באַפרייאונג), פאַרשטייט PT‏ אונטער דעם איינפלוס און צער TD‏ די פּאָגראָמען. דער רוף INT ONT‏ דערגרייכט YOR PR‏ אידישע קיבוצים, PX‏ הרב שמואל מאָהליווער, שוין דאַן אַכט און פופציק יאָר אַלט, אַן עלטער, וואו אַנדערע ציען זיך שוין צוריק פון געזעלשאַפטלעכער אַרבעט, האָט זיך אַרײנגעװאָרפן מיטץ גאַנצן ברען PTD‏ יונגער נשמה, ניט קוקנדיק אויף די יאָרן פון דער אַרבעט פון MDW‏ ציון. ער גרינדעט INT‏ דעם ערשטן חובבי-ציון פאַראיין אין װאַרשע. אַ יאָר שפּעטער ווערט עֶר איינגעלאַדן פון דער קהלה PN‏ ביאַליסטאָק אַלס PN‏ , מורה דרך" און גייסטיקער פירער, ביאַליסטאַק, װאָס INT PW PX‏ געווען אַן ON VY‏ בישראל מיט WR‏ אידישן באַוואוסטזיין, בני תורה און אידישע אינטעליגענץ געפעלט דער פרומער רב, װאָס האָט דאַן זיך עפנטלעך דערקלערט פאַר אַ אידישן הײימלאַנד YIN PR‏ ישראל PNR PNR OND‏ יענער צייט געווען דער געוואגסטער שריט פון אַ פרומען איד און נאָך אַ רב דערצו. פרומע אידן האָבן דאַן געהאַלטן דעם ציוניזם און דעם געדאַנק POON TD‏ צוריקקערן PIN PP‏ ישראל פאַר אַ זינד, און דער קאַמף צווישן די פאַנאַטיקער TIN‏ די OND‏ האָבן געװאָלט “JPN‏ ברענגען אַ נייע אידייע PR‏ אידישן לעבן PN‏ געווען זייער שאַרף. ביאַליסטאַָקער אידן OND‏ האָבן INT PW‏ געפירט גרויסע מסחרים PR‏ מרחקים TIN‏ געווען גוט באַקאַנט מיט דער גרויסער וועלט, האָט NIN‏ רב גראָד געפעלן JIN‏ זי האָבן DN‏ מיט גרויס כבוד געבראַכט PP‏ ביאַליסטאָק,

... אַ שוועסטער האָט חתונה געהאַט מיט ר' חיים ors‏ ע"ה אַ שוועסטער TID‏ ראָזשענאַי TIN‏ אַזױ װוי ער ONT‏ געדאַרפט לערנען מיט אים, ONT TIN‏ פּאַרפאָלק PN‏ אַװעקגעפאָרן נאָך ראָזשענאָי TOY‏ קעסט, PNR‏ מיט YT‏ מיטגעפאָרן זאַמענהאָף כדי דאָרט מיט זיי צו לערנען. גלייכצייטיק PW VW ONT‏ דאָרט געלערנט מיט די ראָזשענאָיער ישיבה בחורים TID‏ דער ראַזשענאַיער פּינס'עס ישיבה. ביי די בחורים פון דער ישיבה PR‏ געווען אַ גרויסע פראַגע צי זאַמענהאָף דאַוונט אַלע טאָג. PR‏ געבליבן ביי זיי אַז זיי ON PPV‏ פרעגן דעם פּסוק ND‏ תהלים OND‏ מען זאָגט איידער TVA‏ גייט DAN‏ שמונה עשרה. צי זיי JANA‏ געפרעגט צי OMY PD‏ איך ניט, שפּעטער PN‏ זאַמענהאָף צוריקגעקומען נאָך ביאַליסטאָק TIN‏ דערנאַָך PR‏ ער אַװעקגעפאָרן PR YW PP‏ װאַרשע איז ער געווען א לערער פון דייטש און פראַנצויזיש PNR‏ אַ רוסישער גימנאַזיש. ער איז PR PIN‏ װאַרשע געווען דער צ ענזאָר TID‏ די העברעאישע און אידישע ביכער.

דר. זאַמענהאָף, װאָס ONT‏ אינצווישן געאַרבעט DON‏ אויגז-דאָקטאָר PNR‏ ואַרשע, האָט PT‏ ניט צופריךן- געשטעלט מיט זיין ערשטן דערפאָלג. ער ONT‏ ווייטער געאַרבעט אומדערמידלעך איבער דער פאַרפולקאָמונג פון דער נייער אינטערנאַציאַנאַלער הילפס-שפּראַך , עספּע: ראַנטאָי, ONT ON‏ פון We‏ צו יאָר אַלץ געוואונען מער אָנהענגער, נאָך אַ הפסקה כמעט TD‏ צען WW‏ פאַרשווייגן דעם גאַנצן ענין , עספּעראַנטאַ", ...

PN 1917 PR‏ דר, זאַמענהאָף געשטאַרבן PR‏ װאַרשע, WWW‏ אין דעם יאָר, ווען עס האָט PT‏ אָנגעהױיבן א נייע עראַ אויף דער וועלט TIN‏ ס'האָט PT‏ געדאַכט, אַז מיר קומען אַ שריט נענטער צו דר. זאַמענהאַָפ'ס אידעאַל -- צו אַ ברידערלעכן צוזאַמענלעבן פון דער גרויסער פעלקער- משפּחה, ...

מען דאַרף ניט פאַרגעסן, אַז דער שרייבער פון די שורות Pw PR‏ דעמאַלט געווען , שיר ניט" אַ מחבר IN TID‏ ערשטן ביכעלע לידער. דער , שיר ניט" PN‏ דערפאַר, ווייל כאָטש ONT‏ ביכעלע IN PNR PW PN‏ איינציקן עקזעמפּליאַר דערשינען, און דער מחבר UNA‏ עס מיטגענומען לזכר קיין ביאַליסטאָק, זיינען אָבער די איבעריקע צוויי טויזנט ביכער געלעגן פאַר'משכנ'ט PR‏ דער דרוקעריי PR‏ װאַרשע ביי ר' יחיאל מאיר האַלטער, נאַלעווקי 11... באשר דער ערשטער פאַרלעגער זיינער, אברהם גאַסעלניק TD‏ ווילנע, ONT‏ האָט זיי געזאָלט אַרױסגעבן -- און זיין פאַרלאָג, ONT‏ האָט געדינט און געזאָלט דינען דעם אידישן אַרבעטער קלאַס, האָט שוין מער WI‏ געהאַט קיין געלט-מיטלען... אין אַ יאָר שפּעטער האָט אַן אמת'ער פאַרלעגער, יעקב לידסקי, אויסגעלייזט די ביכער TIN‏ עס אַרױסגעגעבן אונטערץ טיטל ,צייט-לידער", ...

... אַ צווייט ליד , שטימען" PW PN‏ געווען אַ מאָטיוו TID‏ װאַרשעװער , פּאַװיאַק". ONT PN INT‏ ליד באַאַרבעט, וי ווייט עס DPT UNA‏ געלאָזט. נאַטירלעך PN‏ עס ניט געווען אַזױ געראָטן וי ,די "WINN‏ ,קירכן-גלאָקן! ,אָ, צי זיך, צי זיך אַרבעטס-פאָלק" װאָס זיי ONT‏ נח געזען פריער, איידער ביאַליסטאָק. אָבער ער PIN ONT‏ די ביאַליסטאָקער WP?‏ ניט פאַבראַקירט. אַדרבא, מיט אַ שטראַלנדיקן TIN DID‏ מיט שיינענדיקע TIN‏ (נח'ס ליכטיקע אויגן בכלל) ONT‏ ער מיר AND‏ זיי, לויט רעװאָלוציאָנערע-קאַנספּיראַטיוון פרומען נוסח באַדאַנקט TN‏ מיר באַגלײט פון PT‏ געהיימניספולן צימער, WN‏ האָט עס דעמאָלט אויסגעזען. PUT ONT‏ די גאַס און דער צימער זיינען מיר געבליבן אין זכרון,

מיר PMN‏ די לעקטאָרן, פלעגן שעפּן גייסטיקע יניקה פון אונזערע ;,גדולים", OND‏ פלעגן VON‏ אַראָפּקומען צו אונז: אַלעקסאַנדער כאשין (באָרוכסאַן), זרובבל TN‏ טאַקע ער PUN‏ בער באַראָכאַוו, דער טעאָרעטיקער און באַגרינ- דער TD‏ , אונזער פּלאַטפאָרם". זיי פלעגן קומען OPN‏ צו אונז, ווייל ביאַליסטאַק PN‏ געווען דער דורכפאָר-פּונקט TID‏ װאַרשע PP‏ ווילנע, ON‏ דער וועג אויף וועלכן מען האָט זיך PR‏ יענעם AN?‏ געיאָגט נאָך די , סיימיסטן", װאָס TINT‏ זיך אַרײינגעריסן PN‏ די פּועלי-ציוניסטישע רייען PIN‏ פאַרראַטן די יונגע באַוועגונג. מען ONT‏ זיי אָנגעגריפן אין גראָדנע TIN‏ בריסק, PR‏ יעקאַטערינאָסלאַוו און וויטעבסק. מען ONT‏ אָפּגעשלאָגן דערפאָלגרייך אַ שטאַרקע אַטאַקע THD‏ זייער זייט אויף ביאַליסטאָק גופא. מיר TINT‏ דערביי JON‏ געלערנט, פּראָפיטירט און געהאַט שטאָף אויף צו לערנען אַנדערע TIN‏ אַזױ אַרום אויספילן אונזער מיסיע, ...

... האָט די ביאַליסטאַקער קולטור-ליגע Pr‏ געווענדט צו די מאַלער TD‏ װאַרשע און לאָדז, אײינצואָרדנען אין ביאַלי סטאָק אַ בילדער-אויסשטעלונג. די דאָרטיקע קינסטלער האָבן מיט פרייד די איינלאַדונג אַנגענומען. עס “NO PN‏ שלאָסן TANYA‏ אַריבערצוברענגען ONT‏ רוב קאָלעקציעס TID‏ די דאַמאָלסט באַגאַבטע אידישע מאַלער, TD TN‏ פּאָפּולער TIN‏ די בילדער אויסשטעלונג, ONT‏ די קולטור- ליגע איינגעלאַדן צו דער דערעפענונג די דאַמאָלסט פּאָפּו- לערסטע מאַלער מינקאָווסקי DX‏ בערלעווי פון װאַרשע, TIN‏ אַדלער פון לאָדז,

עס PW PR‏ אַריבער פיל יאָרן זינט די יום:טוב'דיקע בילדער-אויסשטעלונג PR‏ פאָרגעקומען. אָבער פּונקט וי היינט געדענק PN‏ די באַגײיסטערונג פון די קולטור-טוער אַרום OX‏ דער אַריגינעלער אונטערנעמונג. ביי מִיר פּער- זענלעך איז עס געווען אַ גאָר וויכטיקע פּאַסירונג. TTY?‏ מאָל, פריער, OND‏ מיר איז אויסגעקומען צו באַזוכן װאַרשע, פלעג PN‏ אָפּשפּאָרן צייט, OTD‏ באַזוכן דעם דאָרטיקן מוזיי און אָנקװעלן TD‏ פאַרשיידענע קונסט:ווערק. PR INT‏ פּשוט געװואַרט WM‏ אומגעדולד PIN‏ אונזער אייגענער, אידישער בילדער:אויסשטעלונג PN‏ ביאַליסטאָק, ...

איז טאַקע די ישיבה באַשטאַנען, NWA‏ 80 פּראַצענט (אָן גוזמא), PD‏ אָנגעפאָרענע בחורימ'לעך פון דער “NIB‏ ווינץ און אפילו פון װאַרשע. און פּונקט וי די תלמידים, זיינען PIN‏ די מלמדים געווען פון אַנדערע שטעט. דער מלמד TD‏ ערשטן קלאַס ישיבה האָט מען גערופן ,דער סעמיאַטיטשער". גערעדט ONT‏ ער פאַרצויגן TWP VEIN‏ אופן,. TID‏ 12טן קלאָס PN‏ דער מלמד געווען אַ UNV‏ לישקער, ניט ווייט פון ווילנע. ער ONT‏ גערעדט VOM‏ , סין", ...

PX‏ לאָקאַל TD‏ דער , אידישער קונסט" פלעגן אין די אָוונטן פאָרקומען דיסקוסיעס אויף פאַרשיידענע טעמעס, אָדער רעפּעראַטן TD‏ אַרטיקע שרייבערס, און PAN‏ געסט פון װאַרשע. ...

... DN‏ אידישן טעאַטער-האָריזאַנט האָט PT‏ דעמאָלט באַוויזן די ,ווילנער טרופּע", PT ONT OND‏ אַרױסגעלאָזט אויף אַ טורנע TID‏ איבער אַ A‏ צוגרייטונגס-אַרבעט PR‏ ווילנע. זייערע ערשטע גאַסטראָלן JANA‏ די ,ווילנער" געגעבן DN‏ גראָדנע PN TN‏ ביאַליסטאָק, שפּעטער ערשט -- PX‏ װאַרשע TN‏ אַנדערע שטעט TD‏ קאַנגרעס-פּױלן. ...

... אָבער געליטן האָבן סוף כל סוף זייער אַ סך אונזערע אידן. עטלעכע מאָנאַטן נאָכאַנאַנד PR‏ געװוען די “IND‏ סטאַנציע לאַפי, וועלכע ליגט Tey‏ ואַרשע DR‏ ביאַלי סטאָק, אַן אמת'ער אינקװויזיציע-פּלאַץ. מען ONT‏ אַרױס: געשלעפּט אידן TR IND TID‏ דאָרטן OY PUY‏ כלומרשט, אָבער מ'האָט זיי געשלאָגן מכות רצח, געשמיסן, געשוירן די בערד, צעראַבירט געלט און סחורות א. ALT‏ פיל ביאַלי" סטאַקער TPR‏ האָבן INT‏ זייער געליטן. שפּעטער PT ONT‏ אַביסל באַרואיקט, ביאַליסטאָק ONT‏ אָנגעהויבן צו אַרבעטן AND‏ דער ניי-געקליידעטער פּוילישער PAA‏ מונדירן DR‏ קאָלדרעס. פּױלן PUY INT ONT‏ יאָר נאָכאַנאַנד געפירט מלחמות מיט רוסלאַנד, TN‏ ביאַליסטאָק ONT‏ געהאַט AYA‏ אַרבעט. ענדלעך, INI‏ שליסן שלום PR‏ 1920, זיינען צוריק געקומען פון רוסלאַנד PP‏ ביאַליסטאָק די סוחרים און פאַבריקאַנטן, וועלכע האָבן איר פאַרלאָזן PR‏ 1915, בעת'ן אָפּטרעטן TD‏ די רוסישע צאַרישע אַרמײען. ...

ביאַליסטאָק PIN ONT‏ אייניקע OND‏ דערוויילט DIY‏ פּױלישן סיים (פּאַרלאַמענט) PN‏ ואַרשע וי אויך צום סענאַט, אידישע דעפּוטאַטן TIN‏ סענאַטאָרן. ביאַליסטאָק האָט pr‏ פיל פאַרשענערט PR‏ אויסזען פון די PR TOMA‏ די יאָרן AND‏ דער צווייטער וועלט-מלחמה. די עלעקטרישע קייבלס האָט מען דורכגעצויגן אונטער דער ערד, די JONA‏ זיינען געװאָרן גראַמער, פיל אלייען זיינען געװאָרן געפלאַנצט PR‏ LUNDY‏ אַ גרויסן טייל TID‏ שטאָט קאַנאַליזירט AND‏ די “PIN‏ ריינע װאַסערן. TD‏ שטאָטישן פּאַרק ביזן װאַלד, זיינען “YA‏ TAR‏ אויפגעבויט גרויסע אַפּאַרטמענט הייזער אָדער 4 פאַמיליע הייזער, אויסשליסלעך AND‏ פּוילישע באַאַמטע TID‏ דער וואיעוואודסטווע, ...

מיט דער צוריק-אויפשטעלונג פון דער נייער TAD‏ און נאָך דעם שלום-אָפּמאַך מיט רוסלאַנד “YX PN ,1919 PR‏ קומען X‏ שטילשטאַנד PN‏ דער מעכטיקער פּוילישער אינ- דוסטריע. לאָדזש מיט אירע באַװעל און וויגאניע “DIN‏ אַרבעטונגען; ביאַליסטאָק מיט אירע TX TWO‏ דעקן: טאָמאַ- שאָװוו, זגערזש YAY. wm‏ גוטע טוך:אויסאַרבעטונגען, זיינען געבליבן IW‏ אַ מאַרק INN‏ צו פאַרקויפן זייערע סחורות. ONT‏ זעלבע ואַרשע מיט אירע גאַלאַנטערײ: סחורות. פאַר PUN TH‏ מיט אירע 20 מיליאָן “YOR‏ וואוינער האָט געקלעקט AND A]‏ 2 מאַנאַטן פאַבריצירן סחורה PN‏ די שטאַרקע מאָדערנע פאַבריקן FID‏ די “IVT‏ מאָנטע שטעט. דערצו PR‏ צוגעקומען IN]‏ אַ טעקסטיל- צענטער -- ONT‏ איז די שטאָט ביעליץ TD‏ נידער-שלעזיע, ...

די עספּעראַנטאַ-געזעלשאַפט PR‏ ביאַליסטאָק “YX ONT‏ טראָגן דעם נאָמען פון דערפינדער VT‏ לודוויק זאַמענהאָף, וועלכער PR‏ געבוירן געװאָרן PN‏ ביאַליסטאָק PR‏ 1859 (געץ- שטאַרבן PR‏ װאַרשע דעם 17טן אַפּריל, 1919). די געזעל- שאַפט PR‏ געגרינדעט געװאָרן TN 1920 PR‏ האָט PT‏ אויך געגרייט I‏ פייערן דעם צװאַנציקסטן VIP‏ פון “PR‏ עקזיס- טענץ. ...

... די צענטראַלע PN‏ געווען PR‏ װאַרשע, סענאַטאָרסקא PN 2‏ ביאַליסטאָק PR‏ די ביוראָ געווען אויף מאַרשאַל פּילסודסקיעגאָ 6,

י. ראָזאַניעצקי PIN PN‏ אַריבערגעפאָרן PP‏ פּאַריז מיט אַ סטיפּענדיע פון ביאַליסטאַקער מאַגיסטראַט. נאָכדעם וי ער האָט דאָרט פאַרבראַכט PR ANN‏ ער געקומען צוריק קיין ביאַליסטאָק, PN‏ 1929, אַ חודש פאַר'ן חורבן, איז דער- שינען NR‏ רעפּראָדוקציע פון THD PT‏ ,זאַמענהאָפ'ס געבורט-הויז". י. טינאָוויצקי PR‏ געפאָרן PP‏ דייטשלאַנד TIX‏ דאָרט שטודירט PR‏ קעניגסבערג און אָפנבאַך. ער PR‏ צוריקגעקומען PP‏ ביאַליסטאַק OPN‏ ערשט:קלאַסיקער גראַפיקער. הענאך PT ONT OVI‏ אָפּגעגעבן אַ לענגערע צייט מיט פּעדאַגאַגישער טעטיקייט PR‏ די ביאַליסטאָקער שולעס אַלס צייכן-לערער. שפּעטער ONT‏ ער אויסגעץ- שטעלט זיינע בילדער PR‏ װאַרשע מיט דערפאָלג, ...

... די אויסגעשטעלטע פּייזאַזשן פון מ. דוניעץ, PR‏ 1930 PN‏ װאַרשע, האָבן אים געבראַכט אַ גרויסן דערפאָלג. ער האָט שפּעטער אַריבערגעטראָגן PT‏ קינסטלעריש שאַפן אין ווילנע.

PN‏ אירע קולטור:דערציערישע אַמביציעס ONT‏ די שטאָט ביאַליסטאָק געװואָלט קאַנקורירן מיט װאַרשע און אָנ- TAR?‏ ווילנע. די ימים-טובים פון דער שול זיינען דאָ געווען אַ קװאַל פון AND TID‏ טויזנטער אידישע פאָלק-מענטשן. אַ פאַרשטעלונג TD‏ אידישע קינדער, PNR‏ איבערגע'חזר'ט “YA‏ PN TINT‏ גרעסטן טעאַטער TID‏ שטאָט צו דריי VIN‏ פיר מאָל, די כאָר-:געזאַנגען, די ליטעראַרישע פאָרשטעלונגען, די פּלאַסטישע טענץ, די דעקלאַמאַציעס TANT‏ אַרוױסגערופן אַ יראת-:הכבוד און ליבשאַפט פון דער מאַסע, YPN TN‏ אָנשטרענגונגען זיינען נאַכדעם געווען INI‏ שטאַרקער. עס האָט אַמאָל אַ שול-טוער, IN‏ אַלטער אידישער וועבער, בעת איינעם TD‏ אונזערע ימים-טובים, מיט געוויין אַרױסגע: שריען: PIN INT PR,‏ דעם געװאַרט מיין גאַנץ TAY)‏

... ליטעראַטן-פאַראײן. אַ קורצע צייט TIN]‏ גרינדן “Yor? TID‏ ראַטן-פאַראיין ONT‏ ער גענומען PT‏ שטאַרק פונאַנדער- װאַקסן. DWN PR‏ פון די דרייסיקער יאָרן, ONT‏ ער זיך אַזױ צעבליט (שוין באַזיצנדיק דעמאָלט אַ ריזיקן לייען-זאַל — איינעם פון די גרעסטע (TO PR‏ אַז ניט איינמאָל פלעגן די ביאַליסטאַקער שרייבער Pr‏ גרויסן דערמיט, װאָס FW‏ װאַרשע און ווילנע PN‏ ביאַליסטאָק געווען די איינציקע פון די איבעריקע שטעט TIA PR‏ וואו די אידישע שרייבער האָבן TPN‏ צו שאַפן TAN IN PT‏ ווינקל װאָס ONT‏ עקזיס- טירט אַ ריי מיט יאָרן אַזש ביז'ן סאַמע אויסברוך TD‏ דער מלחמה,

... INI ,1929 PRX‏ דער אַקױפּאַציע פון מערב:וייס- רוסלאַנד WT‏ דער סאָוועטישער MAN‏ זיינען אַלע פּריוואַטע דרוקערייען, אידישע YW PR‏ נאַציאָנאַ ליזירט געװאָרן און זיינען אַריבער צו דער רעגירונג, OND‏ האָט צונויפגעגאָסן אַלע 18 דרוקערייען PR‏ ביאַליסטאָק PR‏ איין גרויסער מלוכה-דרוקעריי. I‏ דעם צוועק “YHOO PN‏ ציעל אויסגעבויט געװאָרן אַ PII‏ אויף לעגיאָנאָװע און דאָרט PNR‏ איינגעאָרדנט געװאָרן די באַוואוסטע דרוקעריי ,ביעלאַסטאַק-פּיעטשאַט", IND‏ עס זיינען געווען באַשעפ- טיקט ביי 200 אַרבעטער. צו יענער צייט האָבן אויך געפונען אַ פּלאַץ WY‏ אונז די פּליטים-דרוקער:אַרבעטער TID‏ TP‏ פון די פאַרנומענע געביטן פון היטלערץ, וי פון װאַרשע DX‏ אַנדערע SWOT‏

... ביאַליסטאַק OWI)‏ דערקלערט DON‏ הױיפּט-שטאָט, 1031 מערץ -- ON‏ זעליג סלאָנימסקי ווערט גע- בוירן PR‏ ביאַליסטאָק. משכיל TN‏ באַרימטער מאַטעמאַטיקער, אייניקל TID‏ יחיאל נעכע'ס, “YX‏ שטאָרבן 1904, PR‏ װאַרשע. ...

... PN WAN‏ מוז PON ONT‏ אָפּלײגן אָן אַ זייט. PR‏ שרייב די ווערטער PR‏ דער שעה, Wh‏ עס ברענען PW‏ די גרע- ניצן פון פּױלן, ווען היטלער'ס באַמבעס פאַלן שוין אין װאַרשע און ווילנע, PN‏ קאַטאָװיץ TX‏ קראָקע, PR‏ טשענס- טאָכאָוו TIN‏ לאָדזש, ...

... דאַנערשטיק, דעם 21טן סעפּטעמבער בײטאָג, זיינען איבער ביאַליסטאָק אַנגעפלויגן MIT‏ סאָוועטישע עראָ- פּלאַנען TIN‏ אַראָפּגעװאָרפן פלוג:בלעטלעך PR‏ דער “DN‏ רוסישער שפּראַך. אין דעם PNR‏ אָנגעזאָגט געװאָרן די נייעס, IN‏ די סאָוועטן קומען טאַקע PR‏ קורצן איבערנעמען די מאַכט. צומאָרגנס, פרייטיק, OND‏ איז דאַמאָלט געווען ערב יום כיפּור, UNA‏ מען געזען וי די היטלעריסטישע מילי- טערישע אָפּטײלונגען פאַרפּאַקן זייערע PR TINT‏ ציען PR‏ דער ריכטונג, OND‏ פירט PP‏ װאַרשע. AND‏ די PR TPN‏ ביאַליסטאָק ONT PN‏ געווען אַ גרויסע פאַרלייכטערונג. מען ONT‏ געפילט, TR‏ עס קומט IX‏ אַ נייע צייט, װאָס OT‏ אפשר זיין פיל בעסער PIM‏ איצט,

PN‏ אויפ'ן געביט פון דערציאונג DX‏ קולטור, זיינען פאַרגעקומען גרויסע ענדערונגען. אין די טעטיקע שולן PR‏ דער שטאָט האָט מען, צוליב דער גרויסער צאָל שילער, געמוזט לערנען אין צוויי און אין געוויסע אויך אין דריי שיכטן. עס זיינען PIN‏ געעפנט געװאָרן אַ צאָל נייע TOW‏ עס האָבן PIR‏ אָנגעהויבן דערשיינען YP‏ אידישע צייטונגען, OND‏ איז מעגלעך געווען מיט דער הילף פון געקומענע אידישע שרייבער-פּליטים TD‏ ווארשע, לאָדזש TID TIX‏ אַנדערע ערטער TVA PR‏ גלייכצייטיק DIN PN‏ געשאַפן געװואָרן NR‏ אידישער מלוכה'שער דראמאטישער טעאַטער, אונטער דער אָנפירונג FIP‏ דעם באַרימטן קינסט- לער אברהם מאָרעווסקי. PR‏ דער זעלבער TAN PNR OY‏ אָרגאַניזירט געװואָרן NR‏ פיינער אידישער קלינקונסט. טעאַטער, VOM‏ אָנטײל פון דעם באַוואוסטן אַרטיסטן MAND‏ דזשיגאַן:שומאַכער, PR OND‏ געווען אונטער דער קינסט- לערישער לייטונג WH‏ דעם באַוואוסטן דיכטער DX‏ טעאַטראל, משה בראַדערזאָן. OT PR‏ צוויי טעאַטערס זיינען אַרױסגעטראַטן אַ ONY‏ פון די בעסטע אידישע אַרטיסטן TID‏ פּױלן, וועלכע זיינען דאַמאָלט אַלס פּליטים געוועו PR‏ ביאַליסטאָק. אַחוץ דעם, פלעגן PR VY WIV PN‏ ביאַלי- סטאָק אויך גאַסטראָלירן געקומענע אידישע, וי TIN‏ אַנדערע, טעאַטער-אַנסאַמבלען TN‏ קאָנצערט:גרופּן TID‏ סאָוועט-רוסלאַנד. PR‏ ביאַליסטאָק PR‏ דאַמאָלט DIN‏ געשאַפן געװואָרן אַ פיינער AND‏ מיט וועלכן עס ONT‏ אָנגע- פירט דער באַוואוסטער כאָר:דיריגענט TD‏ ואַרשע, מ. ...

... ער מרדכי טענענבוים-טאמאראָף, PR TWIT‏ דער אָנפירערשאַפט ND‏ דעם קיבוץ ,תל-חי", PR OND‏ שפּעטער געווען אַ וויכטיקער צענטער פאַר'ן ביאַליסטאָקער “DIN‏ שטאַנד, אויך געווען פאָלגענדע יוגנטלעכע: צבי-הערש מערסיק, וועלכער האָט געשטאַמט פון מעלניצע, בי קאָװעל; הערשל-צבי ראָזענטאַל, וועלכער ONT‏ געשטאַמט פון יאַשינאָווקע, לעבן ביאַליסטאָק;: ראובן ראָזענבערג, וועלכער האָט געשטאַמט TD‏ סוכאָװואָליע, ביאַליסטאָקער קרייז: Tun‏ זשעלאַזנאַגוראַ, וועלכער האָט געשטאַמט TID‏ שעדלעץ:; יוכבד ויינשטיין, וועלכע האָט געשטאַמט TID‏ קנישין; גדליה פּעטליוק, אויך פון קנישין; צפּורה בירמאַן, וועלכע האָט געשטאַמט TID‏ ראַזשישטשע, װאָלין; ישראל מאַרגוליס, וועלכער האָט געשטאַמט פון דעם שטעטל װישאַגרודעק; טעמא שנײדערמאַן, פון װאַרשע און אַנדערע. דער קיבוץ האָט דאַמאָלט געהאָט עטלעכע צענדליק מיטגלידער, טרייע יונגע אידעאַליסטן “PIN AND‏ ...

אַ קולטורעלע אַרבעט PR‏ אַ גרעסערן פאַרנעם -- האָט שפּעטער געשריבן ד. קלעמענטינאָווסקי -- האָט מען DPN‏ NOVI‏ ניט געקענט דורכפירן. די פאַרזאַמלונגען פון דער חלוצישער, סאַציאַליסטישער און קאָמוניסטישער יוגנט זיינען געווען אונטערערדיש PR‏ האָבן געטראָגן דעם כאַ- ראַקטער PD‏ װידערשטאַנד דעם שונא. PNR VINT‏ צוגע- גרייט TINA‏ דער אויפשטאַנד, דאָרט זיינען אָרגאַניזירט געװאָרן די פאַרבינדונגען WWE‏ די ווידערשטאַנדס:גרופּן PR‏ די געטאָס פון ווילנע, ביאַליסטאָק, װאַרשע TIN‏ דאָרט DX‏ דערצויגן TIN‏ אויסגעבילדעט געװאָרן דער אידישער פּאַרטיזאַן. קולטור-אַרבעט WAIN PN‏ געמאַכט געװאָרן דורך יחידים, איינצעלנע פּערזאַנען האָבן PN‏ דער שטיל, יעדער PT AND‏ אונטערערדיש, AY PT PR‏ שטיבל, יעדער PN‏ זיין אופן ONT‏ געוועבט און געשפּינען אידישע געשיכטע, געשריבן בלעטלעך צו דער טרויעריקער געשיכטע פון דער קעגנװאַרט, פאַרצייכנט די טאָגיטעגלעכע בלוטיקע געשעץ- נישן. דער אַלטער רעדאַקטאָר NOD‏ קאַפּלאַן, דער אַלטער היסטאָריקער הערשבערג, דער אַלטער געזעלשאַפטלעכער טוער, דער גרינדער פון לינת הצדק DN‏ װעטעראַן פון דער ציוניסטישער באַוועגונג PNR‏ ביאַליסטאָק, יהושע העשל קלעמענטינאָווסקי -- JANN‏ פאַרצייכנט “WDNR YU.‏ לעבענישן, זעענדיק DN‏ איבערלעבנדיק OND‏ עס WAV)‏ מיט דער קהילה און מיט דער סביבה, וואו זיי TINT‏ אָפּגעלעבט זייער TAN‏ פּראָדוקטיוו-געזעלשאַפטלעכן לעבן. ,די אַלטע משכילים NOVA PN TWIT‏ געשטאַרבן. מיט PT‏ זיינען פאַרשוואונדן אויך זייערע כתב-ידן. דער אינגערער דור אי ...

דונגען אין אידיש. אַרום וועלכע סאַרבעט אַ גרופּע TID‏ דריי אידיש-קענער. געשריבן TWIN‏ רעדאַגירט ווערן די “Oy‏ דונגען דורך MOP‏ קאַפּלאַן, אונטערגעשריבן אין אַ פּראַכט ans‏ דורך דעם באַקאַנטן װאַרשעװער גראַפיקער TIN‏ דיכטער ח. גאָלדבערג. IN‏ אַנטײל DN‏ אָט דער אַרבעט נעמט אויך דער באַקאַנטער ואַרשעװער שול-טוער, פּעדאַגאָג, מחבר פון ספרים, רפאל גוטמאַן. PR‏ רעזולטאָט PR‏ די ריין- קייט פון אידיש PR‏ די מעלדונגען געהיט געװאָרן. ...

... ועגן דעם אידישן חורבן ביי היטלערץ, איז אויך אַלע יאָרן נאָך דער מלחמה דער כראָניקער פון די ליידן און אומקום TID‏ די TDR‏ אין ביאַליסטאָק. דר, דאַטנער, וועלכער איז געווען דער ערשטער ביאַליסטאָקער PT DX‏ אומצוקערן אין דער חרוב'ער היים שטאָט באַלד נאָך דער מלחמה, וי אויך דער פאָרזיצער פון דעם ערשטן אידישן װאָיעװאָדישן קאָמיטעט PN‏ ביאַליסטאָק, האָט גרויסע פאַר- דינסטן ביים פאָרשן, שרייבן און פאַראײיביקן די ליידן און חורבן TID‏ דעם ביאַליסטאַקער אידנטום,. דר. שמעון דאַטנער ONT‏ אָנגע- שריבן און געדרוקט אַ גרעסערע ONE‏ אַרטיקלען, אין דער ניו יאָר- קער , ביאַליסטאָקער שטימע", וועגן יענער טרויעריקער צייט. אין סוף 1979 האָט דער ביאַליסטאָקער צענטער PIN PI YI PR‏ אַראָפּגעבראַכט ספּעציעל דר. דאַטנער פון װאַרשע, וואו עס PR‏ זיין היים, כדי דאָ צו דערגענצן און באַאַרבעטן זיינע שילדערונגען וועגן דעם אידישן חורבן אין ביאַליסטאָק. ...

... ן די צערודערונג איז געווען א גרויסע. כדי צו פאַרשטיין די אומרואיקייט, דאַרף מען TON‏ די אומשטענדן פון דער צייט. דאָס איז געווען אין דער צייט, TWIT‏ מען PT ONT‏ דערוואוסט, אַז אין VWI‏ וועלכע מען האָט געהאַלטן פאַר'ן זיכערסטן מקום מקלט IND‏ אידן, האָבן זיך אָנגעהױבן עװואַקואַציעס פון דער געטאָ-באַפעל- קערונג PNR‏ אַ מאַסן-מאַסשטאַב. אַ לאַנגע צייט האָט TV‏ נישט געוואוסט וואו זיי קומען אַװעק, די עװואַקואירטע. TIS‏ ON‏ וי אַ PN WIT‏ געפאַלן דער TON]‏ טרעבלינקע, אויפגעדעקט AND‏ דער ביאַליסטאָקער TUT NOVA‏ אַ פלוג- בלעטל פון אַ געהיימער Ww Pw‏ אָרגאַניזאַציע. אויך PN‏ דער גאַנצער חודש אָקטאָבער געווען IND‏ דער “OND‏ סטאָקער IN NOVA‏ אומרואיקער. ערגעץ TID‏ װאַנען האָט זיך פאַרשפּרײט די ידיעה, IN‏ די שװאַרצע כמאַרעס TD‏ איבער װאַרשע, רוקן זיך אויך IN‏ אויף ביאַליסטאָק. ליידער, וי באַרעכטיקט האָט ONT PT‏ אַרױסגעויזן PN‏ ערשטן טאָג TID‏ נאָוועמבער, 1942, TI‏ די גאַנצע ביאַליסטאַקער פּראַװוינץ PRK‏ געפאַלן אַ קרבן פון היטלעריסטישן מולך. און נאָך עפּעס. עס PR‏ געווען חשוד"ק: מען האָט PT‏ צו שטאַרק לעצטנס גענומען צו די פרויען. מיר TOM‏ שוין, אַז עס PN‏ איינגעפירט IN‏ אַלגעמײינע אַרבעטס-פליכט, וועלכע ONT‏ אַרומגענומען PIN‏ פרויען. מיט דריי AND TON‏ דער “ANP‏ טאָפל-גזירה, TANT‏ ביאַליסטאָקער אידן געלייענט פאָלגנדע מעלדונג:

... בכן קאָנען מיר WM‏ אַ גרויסער מאָס “ANY TID‏ שיינלעכקייטן פעסטשטעלן, אַז דער מערסיק-טאַמאַראָף- אַרכיוו PR‏ געגרינדעט געװאָרן PR‏ חודש נאָוועמבער: דעצעמבער, 1942, נאָכ'ן צוריקקער פון טאַמאַראָף TID‏ װאַרשע. חורבן-װואַרשע, דער חורבן פון ביאַליסטאַקער פּראָװוינץ, די דראָענדיקע קאַטאַסטראָפע IND‏ דער “OND‏ סטאָקער געטאָ, פּערזענלעכע שווערע איבערלעבונגען TID‏ טאַמאַראָף, דער געפיל פון אומזיכערקייט, צי עס וועט עמיצער אַרױס בשלום TID‏ דער קאַטאַסטראָפע “IVT TIN‏ ...

רישן אינסטיטוט PR‏ װאַרשע. PR‏ אונטערשטרייך: אַ טיל, ווייל אויפ'ץ גרונד פון די דערקלערונגען פון דר. בלומענ- PN ORD‏ נישט PON‏ געווען אינ'ם אַרכיוו TD‏ אידישן היסטאָ- רישן אינסטיטוט פון דעם, OND‏ עס PT ONT‏ געפונען אינ'ם. אויסג עגראַבענעם אוצר: עס TINT‏ געפעלט פאָטאָגראַפיעס פון דער אַקופּאַציע:צײיט מיט אידישער טעמאַטיק, “DIN‏ שניטן פון דייטשע צייטונגען פון דער מלחמה-צייט, “YO‏ ראַרישע שאַפונגען (פּאַעזיע PNR‏ אידיש), אַ היסטאָרישע אַרבעט פון יאָר 1905, TN‏ עס קען זיין, TIN‏ דאָזיקע ליסטע INI PRN‏ נישט קיין פולע. עס PR‏ געווען נאָר אַ בלויז: אינ'ם אַרכיוו פונ'ם אידישן אינסטיטוט ONT‏ געפעלט OX‏ באַ- דייטנדיקער טייל פון די אָריגינאַלן TD‏ די דאַקומענטן, געווען FI‏ קאָפּיעס, װאָס זיינען YONI‏ קריג געמאַכט “YX‏ װאָרן דורך דער היסטאָרישער קאָמיסיע PR‏ ביאַליסטאָק, אַזױ וי די קאָפּיעס זיינען VPN‏ פול מיט גרייזן (טיײילמאָל פעלן אויס ווערטער, טיילמאָל זיינען די ווערטער “DN‏ געדרייט), PR‏ עס געווען WW VON‏ פעסטצושטעלן, װאָ ...

... כע NW‏ האָט PT‏ געלייגט אויף די הערצער און געמיטער די “IND‏ סטריעזע וויזיע פון טויט-לאַגערן AND‏ אידן, ANP‏ אַלע TPN‏ אָן אונטערשייד פון עלטער און געשלעכט. דער נאָמען טרעמבלינקע, -- אַזױ ONT‏ מען, אַנשטאָט טרעבלינקע, PN‏ ביאַליסטאַקער NOVA‏ אַרױסגערעדט TD TYAN] DVT‏ דער טויט-פאַבריק — PR‏ געווען אויף אַלעמענס ליפּן, די “PIN‏ זיכערע קלאַנגען, OND‏ האָבן TORN ODT‏ קורסירט וועגן ;טרעמבלינקע" זיינען געװאָרן אַ יש און אַ ממש. אידישע אַרבעטער TINT‏ אויפ'ן װאָקזאַל אויסגעלאָדן גאַנצע "NY‏ OINA‏ מיט גענוצטע מלבושים, PN TN‏ די קעשענעס געפונען דאַקומענטן אויפ'ץ נאָמען פון באַקאַנטע TDR‏ פון דער "NAD‏ ווינץ, OND‏ מען MT ONT‏ אַקאָרשט אַרוסגעפירט צו זייערע היימען. אַ פּויליש פלוג-בלעטל דורכגעשמוגלט פון װאַרשע ONT NOVA PR‏ דערציילט דעם אמת וועגן טרעבלינקע,

עס INT PT ONT‏ גע'סמ'ט דער באַקאַנטער “AND TIN‏ דינסטפולער פּעדאַגאָג און מחבר פון לערנביכער, רפאל גוטמאַן פון װאַרשע. PR‏ ביאַליסטאַקער PR NOVA‏ ער געווען באַראַש'ס סעקרעטאַר. ער איז געשטאָרבן אויף די הענט TID‏ זיין פרוי. PR‏ כירורגישן אָפּטײל פונ'ם אידישן שפּיטאָל, Pw‏ פאַבריטשנע גאַס. TW PN‏ דער ואַקכאַנאַליע TID‏ אַרוספירן די חולאים AN‏ צו דערשאָסן TUN‏ נעמט TT‏ ONT‏ לעבן די גוטהאַרציקע קראַנקן-שוועסטער, POND‏ דלוגאַטש (אָפּשטאַמיק TD‏ לאָדזש), PN‏ יענער הרת-עולם צייט, אין די טעג WWE‏ דעם 16טן TX‏ 1024 אויגוסט 1943, זיינען ONT‏ געווען באַשטימט ניט די איינציקע זעלבסט. מאָרד-פאַלן PR‏ ביאַליסטאָק, ...

... די פּראָטאָקאָלן זיינען געשריבן PR‏ אַ ריינעם אידיש און ס'איז מער ווי זיכער, אַז MT‏ זיינען רעדאַקטירט געװאָרן TID‏ פּסח קאַפּלאַן און געשריבן מיט אַ שיינער האַנטשריפט פון איינעם אַ ואַרשעװוער גראַפיקער, אַ געוויסער גאָלדבערג, ...

... שיינען אַלס פאַבריק-אַרבעטער האָבן PIN‏ באַקומען פון באַראַש'ן איינצלנע אידך-ראַט באַאמטע -- MWA‏ װויסאַצקי, אשר טרזשאַנאָװויטש, דער לייטער TD‏ דער מעטריקאַציע-אָפּטײלונג, ש. ראַװעט, און ח. גאָלדבערג (ג עוו. אייגנטימער TW‏ צינקאָגראַפישן אַנשטאַלט ,גראַ- פיקאָן" PR‏ װואַרשע), ONT OND‏ פאַרנומען PNR‏ אידן-ראַט אַ וויכטיקן פּאָסטן TIN‏ גליײיכצייטיק פאַרשריבן די טאָגיטעג- לעכע געטאָ-געשעענישןן,

... PX 5 pir‏ די צווייטע שטאָט נאָך ואַרשע, 3 אֵל סטאָק וועלכע האָט זיך פאַרשריבן מיט אַ ...

NT‏ רוקט IN PT‏ דער פּסח. די האַרבע פראַגע TID‏ מצה עגבערט דעם מוח. קיין פאַרבינדונג מיט דער וועלט האָבן מיר נישט, PN‏ װאַרשע ONT‏ דער אידישער צענטראַל-קאָ- מיטעט פאַרזיכערט, אַז ער PT OV‏ באַמיען וועגן מצה, אָבער גיי פאַרלאָז PT‏ אויף OT‏ ביי PN TIN‏ קאָמיטעט PR‏ דער שלום-בית איבער דער דאָזיקער פראַגע PIN‏ קיין “INA‏ צער. TR‏ מערקווירדיק, אין דער צייט ווען “YON YON‏ ריעלע PR TOA‏ ביי די דאָזיקע שבלים בודדות “AND‏ ביליקט געװאָרן, PN‏ דער דראַנג INI‏ אַביסל עכט אידיש- WP‏ געווען גאָר גרויס. נאָך אַזױ פיל יאָרן פון פּיין ONT‏ די אידישע נשמה זיך משתוקק געווען ANI‏ אַביסל רוחניות, ONT‏ זאָל MT‏ אַרױסנעמען פון דער גרויער אַלטעגלעכקײט און זיי אַװעקטראָגן PN‏ ווייטע עולמות פון עבר. מיר TANT‏ דאַמאָלס באַשלאָסן PVN‏ באַקן מצות. באַלד האָבן מיר PR)‏ און מיין פאַרטרעטער הרב יעקב פאַבריצקי), אָפּגעדרוקט אַ גרויסן האַרציקן קול-קורא I‏ אונזערע ברידער אין די קליינע שטעטלעך אַרום, וועלכע TINA‏ פאַר אַ קורצע ווייל ...

... דעם 5טן יולי 1971, האָב PNR‏ אַרױסגעשיקט N‏ רעקאָמענדירטן בריוו פון ואַרשע, פּערזענלעך אויפץ נאָמען פונ'ם פאַרזיצער פונ'ם שטאָטישן נאַציאָנאַלן TOR ONT‏ ביאַליסטאָק, זיגמונט בעזשובעק. PR‏ האָב אָנגעוויזן, אַז איך INN‏ ניט קיין גרונט ניט צו גלויבן אין POT‏ גוטן ווילן, אָבער די פאַקטן, װאָס זיינען דערמאַנט געװאָרן אינ'ם בריוו, TANT‏ עדות וװועגן דעם אַז די פאַראייביקונג PN‏ ניט געגאַנגען PR‏ ריכטיקן AVN‏

... איז געווען אַמאָל אַ אידישע שטאָט WY‏ װאַרשע TR‏ מינסק. אַ שטאָט, אַן VY‏ ואם בישראל. “PR WAN‏ מיין קינדהייט פאַרבראַכט IN PN‏ אַנדער אָרט, װאָלט מיין TAY?‏ ...

צוריק, PR‏ אונזער דעלעגאַציע זיינען געווען: ראַבאַי דר, אַלעקסאַנדער שינדלער, AVR MIND‏ שלמה בן:ישראל און אלי זבאָראָווסקי, וויצע-פאָרזיצערס; בען גרעי, ON?‏ אַנדזשעלעס; יחיאל דאָבעקירער, סעקרעטאר; קלמן סולטאַניק, TIN‏ מיין ווייניקייט, קאָסירער. צוליבץ אָנקום TID‏ פּרעמיער IW Paya‏ אין דער צייט PR‏ אַמעריקע, האָט ראַבאַי שינדלער נישט געקענט מיטפאָרן PM‏ פּױלן, ווייל זיין אָנוועזנקייט PR‏ געווען נויטיק PNR‏ װאַשינגטאָן, זייענדיק PR‏ װאַרשע, ONT‏ אונזער דעלעגאַציץ געהאט עטלעכע באַגעגענישן TN‏ שמועסן מיט פאַרטרעטער TID‏ פאַרשיידענע פּוילישע מיניסטעריומס. אין די פאָדערונגען, װאָס אונזער דעלעגאַציע ONT‏ צוגעשטעלט צו דער פּױלישער רעגירונג, זיינען געווען: AND TR‏ די “AND‏ בליבענע אידישע פאַרמעגנס TPAD PR‏ זאָל די רעגירונג TID‏ װאַרשע אויסצאָלן אַ געהעריקע סומע ONT TID‏ עס זאָל געשאַפן X TPN‏ פּאַסיקער TD ,TIND‏ וייטער “PAN‏ צוהאַלטן די גייסטיקע ירושה פון OMT‏ פּוילישן אידנטום; די פּוױלישע רעגירונג זאָל געבן אַ מעגלעכקייט צו זען TN‏ באַנוצן DPT‏ מיט די דאָקומענטן פון אַמאָליקן פּױלישן. אידנטום; פּוילן זאָל אַרױסגעבן YOR‏ הײליקע אידישע זאַכן, װאָס WIT‏ דאָרט אױסגעשפּרײט איבער'ץ לאַנד; עס זאָלן אויפגעשטעלט PN‏ פּאַסיקע מצבות PIN‏ די מאָסן קברים IND TPH PX‏ עס זיינען NT‏ רעשטלעך אומגעבראַכטע TDN‏ ביי די נאַציס; פּוילן זאָל באַנײען ONT‏ צאָלן פון , רענטץ" (סאַשעל סעקיוריטי) צו די יעניקע TON‏ װאָס זיינען אַוועק-

... יער, OPN‏ אָבער, PR‏ סוף יאָר 1977, PI PN TWN‏ ווידער געווען אויף מיין באַזוך PR‏ ביאַליסטאָק, PR INT‏ כמעט PW‏ גאָרניט געזען TID‏ דעם, OND‏ עס ONT‏ מיט PT‏ אַמאָל “AND‏ געשטעלט די אַמאָליקע אומפאַרגעסלעכע אידישע ביאַלי- סטאָק. אַלץ פון דעם PN‏ דאָרט אָפּגעװישט, עס PN‏ גאָרניט צו דערקענען, עס PN‏ גאָרניט פאַרבליבן.. , PR‏ בין געווען POND PN‏ אַלס איינער TD‏ אַ “YOYT‏ גאַציע פון דער פעדעראַציע PN OND TPN YW TD‏ געפאָרן אויף דער אינלאַדונג פון דער פּוילישער רעגירונג, דער ציל פון אונזער דעלעגאַציע PN‏ געווען IS PT‏ באַגע- גענען OM‏ אַ צאָל פאַרטרעטער פון דער פּױלישער רעגירונג און מיט זיי פאַרהאַנדלען PR‏ פאַרבינדונג מיט אַ מעמאָראַנדום, װאָס די פעדעראַציע TD‏ פּוילישע ONT TPN‏ צוגעשטעלט צו דער רעגירונג PR‏ װאַרשע מיט צוויי יאָר ...

WOW‏ אין װאַרשע, IND‏ אונזער דעלעגאַציע האָט געהאַט ויכטיקע באַגעגענישן מיט רעגירונגס-פאַר- טרעטער, זיינען מיר PR TVA PI‏ לובלין TN‏ קראָקע. אַ גאָר פּיינלעכע איבערלעבעניש AND PR‏ אונז געווען דער באַזוך PN‏ די געוועזענע נאַצישע טויט-לאַגערן PNR‏ אוישוויץ, מאַידאַנעק TN‏ טרעבלינקע, IND‏ עס זיינען אומגעבראַכט PANDA‏ מיליאָנען TPN‏ און אַנדערע. אַ באַזונדערע “WIN‏ לעבעניש PN ART‏ געהאַט PN‏ טרעבלינקע. אויף אַ גרויסן פּלאַץ דאָרט, INT‏ עס זיינען געווען די קרעמאַטאָריעס TIN‏ גאַזיקאַמערן, זיינען איצט אויפגעשטעלט געװאָרן 800 גרויסע WN‏ קלענערע מצבות-שטיינער, מיט נעמען פון די אומגעבראַכטע אידישע קהילות PR‏ פּױלן. PR INT‏ דאָרט, TWN‏ די אומצאָליקע שטיינער, PIN‏ אַנגעטראָפן אויף TOR‏ גרויסן שטיין אויף וועלכן עס PN‏ אויסגעקריצט דער TYAN]‏ ביאַליסטאַק. PA PN‏ ביי דעם געשטאַנען מיט אַ פאַרקלעמט האַרץ, ANT PN‏ געזאָגט אַ שטילן קדיש... ...

TP אָנגעקומען מיט דער דעלעגאַציע‎ PI איך‎ AIM גלייך גענומען מאַכן געהעריקע צוגריי-‎ PN INT װאַרשע,‎ ביאַליסטאָק. מיר זיינען‎ PP טונגען, כדי צו פאָרן‎ מיר‎ TANT מיטװאָך‎ TN מאָנטיק,‎ YWAN PP אָנגעקומען‎ צו באַגעגענען מיט די פאָרשטייער‎ PT געהאַט באַשטימט‎ “PON באַשלאָסן‎ PR ANT פון דער פּוילישער רעגירונג.‎ אָנקומען קיין‎ VON] צופאָרן קיין ביאַליסטאָק צומאָרגנס‎ ONT װאַרשע, ד. ה. דינסטיק. דר. שמעון דאַטנער, וועלכער‎ מיך באַגלײט קיין ביאַליסטאָק, האָט שוין פון פריער‎ האָב געדונגען אַ‎ PN געוואוסט וועגן מיין קומען קיין פּױלן.‎ אויטאָ און מיר זיינען אַרױסגעפאָרן דינסטיק פרי,‎ TORII עס דערװאַרט‎ IX נישט פאָרגעשטעלט,‎ PT האָב אָבער‎ PR מיך אַזא ביטערע איבערלעבעניש,‎ ...

... ווען מען קומט IN‏ פון װאַרשע PP‏ ביאַליסטאָק מיטץ שאַָסײ, זעט מען DON PIN‏ די אַמאַליקע DIA‏ באַקאַנטע אויפשריפטן כאַראַשטש און נאַװאַשאַלקי דאַטשעס. וו באַקאַנט, איז ONT‏ אַמאָל געווען אויסער דער שטאָט. איצט אָבער, אַזױ וי ביאַליסטאָק איז געװאָרן אויסגעברייטערט TIN‏ פאַרגרעסערט, הויבט PT‏ די שטאָט שוין אָן ביי כאַ- ראַשטש TIX‏ נאָװואַשאָלקי. פון דאָרט זיינען מיר מיט דער טאַקסואווקע צוגעפאָרן DY‏ װואָקזאַל וואו עס קומען TIN IN‏ פאָרן אַװעק די באַנען. און TID‏ װאָקזאַל TIT‏ מיר PW‏ אַרײנגעפאָרן אין שטאָט אַרײן. TW‏ מיר זיינען צוגעקומען צו דער ליפּאָװע, INN‏ עס הויבט זיך אָן דער קאָשטשיאָל, האָב PR‏ דאָרט גאָרניט דערקענט. O°] ONT ANT PR‏ געגלויבט מיינע אויגן OT‏ אַזױ אַזעלכעס קען זיין! YOR‏ דאָרט PR‏ פאַרבויט TIN‏ געענדערט, PN PON‏ אַנדערש YN‏ איבערגעשטעלטע דעקאָראַציעס X PIN‏ טעאַטער-בינע. עס PR‏ גאָרניט פאַרבליבן פון דעם אַמאָליקן אידישן לעבן.

... ווען אונזער דעלעגאַציע פון די YW‏ אידן PR‏ געווען PR‏ מיניסטעריום ARH‏ רעליגיע, PR‏ װאַרשע, TANT‏ מיר דאָרט מיט די רעגירונגס-פאַרטרעטער אויך גערעדט ווען די אָפּגעלאָזטע און צעשטערטע אידישע בית-עלמינ'ס איבערן לאַנד. ONT‏ מען TIN‏ צוגעזאָגט, NIN‏ געוויסע צאָל פון די פאַרלאָזענע אידישע בית-עלמינ'ס װעלן “DAN‏ געהאַלטן TAY‏ אַלס אײיגנאַרטיקע פּלעצער (לענדמאַרקס), דערביי האָט מען אין מיניסטעריום, אויף מיין פאַרלאַנג, מיר צוגעזאָגט, IN‏ דער אידישער בית-עולם PNR‏ באגניאָווקע oy‏ זיין WME‏ דעם, ...

ריסטישסטע, דערהויבנסטע PR‏ שענסטע מעלה פון אונזערע אידישע טעכטער, WIT OND‏ געפאַלן PNR‏ געראַנגל און שלאַכט. די אידישע מיידלעך זיינען געווען די ;נערוון" פון דער באַוועגונג, די פאַרבינדלערינס TINT OND‏ פון פּלאַץ צו פּלאַץ געבראכט מיט ONT PT‏ װאָרט TID‏ דער באַוועגונג. טאַשע TX‏ לאָנקע האָבן צום ערשטן מאָל געבראַכט פון װאַרשע PP‏ ווילנע ONT‏ װאָרט פון דער באַוועגונג און OVI PN‏ ניט פאַרשטיין ONT OND‏ האָט VY TN‏ פאַר אונז. מיר װעלן MT‏ קיין מאָל ניט פאַרגעסן, און VID"‏ געשטאַלטן װעלן זייןאַדערציערישער סימבאַל פאַר דורות און דורות. ...

אַנטקעגן UN‏ די מאַשין-געווער טורעמס, PR‏ זייער פאַסקעװאַטע בלויע YOON TIN‏ שמאַטעס, PR‏ יעדן טאָג געזעסן דער אײגנאַרטיקסטער סימפאַנישער אַרקעסטער, װאָס TIT PX‏ עס איז נאָר אַמאָל געווען צוזאַמענגעשטעלט, באַשטאַנען PN‏ דער דאָזיקער אויסטערלישער אַרקעסטער פון װירטואָזו PIP‏ װאַרשע און TD‏ פּאַריז, TD‏ קיעוו און TID‏ ...

... PR‏ װאַרשע ...

... דער מחבר פון דעם אַרטיקל, וועלכער ואוינט איצט PR‏ מדינת ישראל, האָט צוזאַמען מיט זיין פרוי איבערגעלעבט די מלחמה אין װאַרשע אויף YUN,‏ פּאָפּירן", זיין נאָמען PR‏ געווען קאַזשימיעזש ראַטשקאָווסקי ...

אויף זיין באַזוך PR‏ פּױלן, PR‏ מאַקס ראַטנער PIN‏ געווען PN‏ װאַרשע. PIN‏ דאָרט ONT PR‏ זעלבע, מיט דעם אַמאָליקן אידישן לעבן. אַלץ PN‏ אָפּגעװישט, פאַרשוואונדן, ער PR‏ געווען אין PR YWIRD‏ דער דאָרטיקער נאָזשיק- שוהל, אויף טװאַרדע גאַס. האָט ער דאָרט געטראָפן עטלעכע עלטערע אידן. די טישן אין דער שוהל, די בענק, סידורים TX‏ ספרים, זיינען פול מיט שטויב. פון דעם איז צו זען, PY VAY ONT IN‏ באַנוצט, ...

JEWISH RESISTANCE סאזאט!‎ THE ,51ט1101004‎ Yad Vashem, Jerusalem, 1971. Ryszard Krasko, BiALystoK, A Tourist GuipE, Krakow, 1972. Potacy 1 Zypzi, 1939-1945, Ksiazka 1 wiedza, Warszawa, 1971. בּיאַליסטאָקער שטימע, ניו יאָרק:‎ ,1949 יאַנ. 1928, סעפּט. 1963, סעפּט. אָקט. 1941, סעפּט. אָקט.‎ דעצ. 1945, מאַי-יוני 1946, סעפּט.‎ NI] ,1945 פעבּר. מערץ‎ ,1946 מאַי 1941, נאָוו. דעצ.‎ ,1946 VPN אָקט. 1945, סעפּט.‎ סעפּט. 1956, סעפּט. 1965, סעפּט. 1953, סעפּט. 1959, אַפּריל‎ UPN מערץ-אַפּריל 1948, סעפּט. אָקט. 1944, סעפּט.‎ ,3 ,1949 פעבּר. 1943, סעפּט. אָקט. 1948, יאַנ. פעבּר.‎ ,8 ,1957 ,1952 ,1948 ,1947 ,1946 סעפּט. אָקט. 1946, בּ. ש.:‎ ,1946 אַפּריל 1963, מערץ-אַפּריל‎ .1960 ,1959 ,1949 ,8 ,1974 יאַנ. דעצ. 1945, סעפּט. אָקט. 1949, אַפּריל 1973, אַפּריל‎ סעפּט. 1971, אַפּריל 1972, סעפּט. 1972, סעפּט. 1974, מערץ-‎ ,1952 אַפּריל 1948, סעפּט. 1946, יאַנ. פעבֹּר. 1948, סעפּט.‎ אַפּריל 1978, יאַנ. פעבּר. 1945, סעפּט. אָקט. 1945, אַפּריל‎ ,1947 נאָוו. דעצ. 1946, סעפּט. אָקְט. 1946, מערץ אַפּריל‎ ,6 ,1961 אַפּריל 1948, יאַנ. פעבּר. 1948, אַפּריל 1976, אַפּריל‎ סעפּט. 1961, אַפּריל 195 ...

... While in Poland, Mr. Ratner also visited Warsaw. There it 1s the same as regards Jewish life. Everything vanished. Mr. Ratner went to the Nozyk Shul on Twarda Street, where he found a few elderly Jews. The tables in the synagogue, the chairs, prayer books and religious tomes were covered with dust from disuse. ...

... (Editor’s note: The author and his wife, who now live in Israel, spent the war years in Warsaw escaping death with false Polish identity papers. Szereniec, born in Bia- lystok, used the name Kazimierz Raczkowski. This arti- cle illustrates how some Jews who passed as gentiles were discovered and suffered Nazi abuse.) ...

... In Warsaw we met with officials of Polish Govern- ment ministries. We insisted on free access to Jewish archives and documents in Poland; the release to Jewish communities all over the world of religious articles used in worship that remain in Poland; the erection of monu- ments at the mass graves of Jewish victims of the Nazis scattered in the Polish earth without appropriate markers; a Jewish museum depicting the horrors and Jewish heroism at the Auschwitz-Birkenau concentra- tion camp, to be founded with the guidance of Jewish experts in the field; and the payment of disability bene- fits and pensions to Polish Jews who were required to renounce their citizenship before being allowed to leave Poland after the war. ...

‘A terrible thing has happened. The ashes of our heroes and resistance fighters, murdered after the Nazis brutally suppressed the Bialystok ghetto uprising, were placed in a mass grave. This military grave was dese- crated, violating Polish tradition of paying special honor to fallen soldiers. In no other ghetto or concen- tration camp — Warsaw, Treblinka, Sobibor, Ausch- witz — were there remains of fallen heroes. Only Bialystok preserved a mass grave of its dead until 1971. The Germans had, after all, not burned the bodies of our victims. Rather, they threw them into a pit, a gar- bage dump as it were, and on top of their corpses shot another fifty-five, captured after the ghetto was liqui- dated in 1943. With the greatest respect, the Polish and Jewish communities of Bialystok honored their memo- ries on April 11, 1946, exhuming their remains and re- burying them in a mass grave. ...

... On July 5, 1971, 1 sent a registered letter from Warsaw to the Chairman of the Municipal National Board in Bialystok, indicating that I had no reason for not trusting his good will. But I mentioned facts in my letter demonstrating that the cemetery had not been preserved.

... A group of partisans, Jewish survivors from Bia- lystok, traveled from Warsaw to Bialystok with me in a train. Earlier they had fled to many cities in Poland after those tragic days in August 1943, barely escaping liquidation. They reminisced about their gruesome experiences as the Bialystok ghetto was destroyed — stories that could make one’s hair stand on end. One man was accompanied by his brother-in-law, on the way to Bialystok to visit their friends’ graves. ...

... At 12 noon a large group of Jews was divided into “suitable for work’’ and “unsuitable for work.’’ Those in the first category were forced with cattle prods into the forward twenty cars of a train. The unsuitables were jammed into the rear twenty railroad cars, and locked in. On the roof of each car, a Nazi with a machine gun stood guard, making sure no one jumped from the train. A number of Jews, as they were being forced into the train, managed to grab weapons from the soldiers but were immediately shot. The train then left Bialystok in the direction of Warsaw. ...

... The driving force behind the Tel Chai kibbutz, who later would be one of the heroes in the Bialystoker re- sistance against the Nazis, was Mordechaj Tenenbaum- Tamarof. He came to Bialystok during the war from Wilno, Warsaw and other places where he had been active in organizing and leading resistance campaigns against the Nazis. The kibbutz boasted of other young leaders and several scores of members committed to make Aliyah who later demonstrated tremendous hero- ism against the Nazi oppressors. They included: Cwi Hersz Mersik of Melnice, near Kowel; Herszl Cwi Rozental of Jaszynowka; Ruwen Rozenberg of Sucho- wolja; Chanoch Zelaznagora of Szedliec; Jochewed Wajnsztein of Knyszin; Gedalja Petljuk of Knyszin; Cypora Birman of Rozyszcze; Tema Sznajderman of Warsaw, and others. ...

influx of refugee Jewish writers from Warsaw, Lodz and other places in Poland applied their journalistic skills in the service of the new publications. A Jewish theater sponsored by the government was formed, as well as a Jewish vaudeville company. Some of the best Jewish actors in Poland, who were in Bialystok as refu- gees from the Nazis, performed in these two newly established theaters. In addition, guest stars from the Soviet Union entertained. A fine choir was formed under the direction of the famous choirmaster from Warsaw, M. Sznejur. A jazz orchestra, art exhibits and concerts surfaced in the city. Also, gambling casinos went into operation. They attracted quite a few patrons. ...

... Thursday, September 21, during the day, three Soviet airplanes flew over Bialystok, dropping leaflets over the city. The people were informed that the Soviet Army would shortly take over. The next day, the eve of Yom Kippur, the Germans were seen packing their bags, heading for Warsaw. The Jews were greatly relieved, hoping that a new and better period was approaching. ...

... Warsaw was not the only city in Poland that rose up against its invaders. Its brothers and sisters in Bia- lystok, with full blown Jewish pride, had mercilessly ...

... Ultimately, however, many Jews suffered from this resurgent Polish nationalism. For several months, at a railroad station between Warsaw and Bialystok, Jews were pulled off the trains ostensibly to be searched. In fact they were brutally beaten and robbed and had their beards sheared off against their will. ...

... The Bialystok Culture League turned to the artists in Warsaw and Lodz to assist them in setting up an art exhibition. Responding to this request enthusiastically, the outside artists decided to lend to the Bialystok exhi- bition many of their works. ...

... This veritable treasury was collected over a period of years. The founder of the library, who gave it all his free time and full commitment, was the Bundist Izchok Rywkin. All of Bialystok knew that he was not just the library’s administrator but its heart and soul as well. His life was devoted to Yiddish books and rare manu- scripts. Always striving to enlarge the collection of the Sholem Aleichem Library, he often traveled to Warsaw to buy new books for his beloved child, the library. He frequently confronted people with his inability to understand how they could occupy themselves with other matters besides the library. Later he was extermi- nated by the Nazis. ...

DR. LUDWIG ZAMENHOF Well-known eye specialist and founder of the international language Esperanto; died in Warsaw in 1917. ...

אברהם קאָטיק, ONT‏ איז אַ דיפּלאַמאַטירטער פּראָװיזאָר -- אַ געוועזענער אַפּטײיקער-פאַרמאַצעפט PX‏ װאַרשע, מיט העכערער בילדונג, האָט אין ביאַליסטאָק געגעבן לעקציעס PR‏ די מער רייכערע הייזער אַלס רעפּעטיטאָר AND‏ יענע פון דער אידישער יוגנט, PT TANT OND‏ געגרייט צו די העכערע קלאַסן פון ,, רעאַלנע" גימנאַזיע YOON TIN‏ צום אוניווערסיטעט. די באַשעפטיקונג זיינע XO‏ לערער, כאָטש אויך אידעאַליסטיש, PNR‏ געווען צוליב TOT‏ דעמאָלט TN]‏ קליינער פאַמיליע, צוליב זיין הויך:געבילדעטער און באַגאַבטער פרוי פון דער געהיבענער ביאַליסטאָקער לאַפּידוס פאַמיליע, ...

... אידישע דערציאונגס-אינסטיטוציעס, מיט די ביבליאָטעקן, מיט'ן אידישן שפּיטאָל, מיט די פילאַנטראָפּישע אינסטי" טוציעס TIN‏ מיט אַנדערע ענלעכע זאַכן. און TI‏ עס PR‏ אויפגעקומען אַ פראַגע וועגן די רעכט TID‏ די ONT) -- JPN‏ PR‏ יענער צייט האָט ONT‏ ניט געפעלט -- WIN‏ פון דער זיכערקייט פון די אידן, ONT‏ די קהילה-פאַרװאַלטונג זיך אויך מיט דעם אַלעם באַשעפטיקט. ווען עס איז געווען נויטיק, האָט די קהילה געשיקט אַ דעלעגאַציע “WR DIY‏ װאָדע און אפילו אויך צו די מאַכט-אָרגאַנען PR‏ װאַרשע. די קהילה PIN ONT‏ געזאָרגט AND‏ די אינטערעסן TD‏ דעם אידישן סוחר, קליינהענדלער און בעל מלאכה אין שטאָט, ...

... דר, לודוויג (לייזער) זאַמענהאָה געבוירן אין ביאַליסטאָק. דער דערפינדער PO‏ עספּעראַנטאָ, געשטאָרבן PR‏ װאַרשע, 1917, ...

... דער באַקאַנטער פאַרלעגער, שרייבער “DPR PR‏ זעצער TIP‏ װאַרשע, מאַרק ראַקאָווסקי, OPT PN‏ אָנהױיב פון דער מלחמה PIN‏ געווען אַ PR OVD‏ ביאַליסטאָק. VY ONT‏ PR‏ זיינס אַ IID‏ צו דער , ביאַליסטאַקער שטימע" PR‏ ניו PAN?‏ (אַפּריל 1941) אַזױ געשריבן וועגן רעליגיעזע אידן אין ביאַליסטאָק, אונטער דער סאָוועטישער הערשאַפט:

מיט דעם גרויסן שטראָם אידישע פּליטים פון THD‏ זיינען קיין ביאַליסטאָק PI‏ אָנגעקומען -- VOR] PVP‏ אויסברוך פון דער מלחמה -- אַ גרויסע צאָל אידישע שרייבער, אַקטיאָרן, מוזיקער, קינסטלער און אנדערע. די שרייבער-פּליטים PT JANN‏ אויפגעהאַלטן PR‏ דעם ספּע- ציעלן שרייבער-הויז, אויף שיענקעוויטשא גאַס. אַ צאָל TID‏ זיי זיינען TD‏ אָנהױב געווען באַשעפטיקט PR‏ דער YP]‏ צייטונג , ביאַליסטאַקער שטערן", PR OND‏ אַָנגעפירט “YX‏ TD TIN‏ ספּעציעלע אַרײנגעשיקטע אידיש-סאָוועטישע שרייבער, פון סאָוועט-רוסלאַנד אָדער אָרטיקע קאָמו ניסטיש-אָריענטירטע שרייבער. שפּעטער אָבער זיינען די יעניקע שרייבער-פּליטים פון פּױלן, וועלכע זיינען פריער PN‏ װאַרשע VN‏ לאָדזש געווען פאַרבונדן מיט ציוניסטישע, בונדישע און ענלעכע קרייזן, באַזײטיקט געװאָרן פון זייערע שטעלעס. די אַרטיסטן-פּליטים האָבן אָפּגעשניטן אַביסל בעסער. אַ צאָל TD‏ זיי, דער דזשיגאַן-שומאַכער טעאַטער און YAU TIN‏ -- זיינען מערסטנס אַרומגעפאָרן אויף “YONA‏ ראָלן אין רוסלאַנד גופא. פיל אידישע אַקטיאָרן זיינען אויך גלייך WH‏ אָנהויב אַװעק PP‏ רוסלאַנד. די געקומענע אידישע שרייבער TN‏ פּאַרטײ:טוער TD‏ סאָוועט-רוסלאַנד PP‏ ביאַליסטאָק, האָבן כסדר גע'טענה'ט צו די געקומענע שרייבער פון פּױלן, OT TR‏ דאַרפן JORDI PT‏ צו דער סאָוועטישער ,ווירקלעכקייט". ערשט ONT INT‏ מען מיט זי געלערנט, yn‏ זיי קענען זיין פולבאַרעכטיקטע שעפער פאַר'ן לעבן PR‏ סאָוועט-רוסלאַנד. WORD‏ די מערסטע “ION‏ וואוינער PNR‏ ביאַליסטאָק זיינען געווען TWIT TPN‏ דאָרט War‏ דערשינען טעגלעכע צײטונגען PNR‏ וייסרוסיש, TK won‏ שפּעטער WV PR TAN‏ דער אידישער ,ביאַליסטאַקער שטערן" PR‏ דערשינען בלויז דריי מאָל PR‏ ANN‏

בירמאַן, נאָך דעם 103 פעברואַר, כמעט ערב דער “VIA‏ זאַמער שחיטה, וידמעט טאַמאַראָף, OND‏ געפינט TT‏ דעמאַלט אינ'ם שפּיץ פון פאַרצווייפלונג און אויפ'ץן TID TINT‏ פּסיכישן צוזאַמענברוך, זיינע געדאַנקען דעם פאַרשטאָר- בענעם. חבר טאַמאַראָף, OND‏ באַויינט זיינע װאַרשעוװוער חברים, PX ONT‏ דערשיטערט TID‏ מערסיק'ס טויט TIN‏ מיט די אַלע שוידערלעכע איבערלעבונגען, װאָס ער האָט הינטער זיך און AND‏ זיך, פאַרלירט אָבער נישט דעם באַוואוסטזײין TV‏ דער גרויסער אחריות, ONT‏ לאַסטעט אויף זיינע פּלײצעס. ער באַשליסט צו פאַרענדיקן YON‏ צוגרייטונגען צום װידערשטאַנד. WIN INT‏ האַלט ער זיך IND‏ באַרעכטיקט אַװעקצוגיין (פון לעבן). טראַגיש קלינגען זיינע װערטער:; ,.. ואני אלך, לא רוצה לחכות. לא יכול, ציאנקאלי, מהר ופשוט. מחר בבוקר אתיעץ על כך עם מרסיק. AX‏ מרסיק החי לא שתפתי, לא יכולתי לשתף במכאובי אלה. מרסיק NAA‏ אתי הוא. DA‏ לחיים. כן. -- השאלה הנצחית, המות הנצחי", To be or not to be‏

... אויפין שוועל NO‏ דעס יאָר 1942 וט אטא אשי אט N‏ טראַגישע פייערונג PN‏ געטאָ עי nya‏ דעס חורבּן YO‏ דער פּראָװוינצ אטא יי די פרויען-יאַקציעי PIP‏ װאָלקאָויסק עי אָפּקלאַנגען פון װואַרשעװוער ane re we NOY‏ שעע; געטאָ IWIN‏ פון טענענבּויס-טאַמאַראָף יי עי טראַגישע צוואה PIO‏ די לעצטע אידן יי ...