Grodno

ביאַליסטאָק NDIA‏ האָט שטענדיק געהאַט “AND‏ שטענדעניש IND‏ די באַדערפענישן און נויטן TD‏ אַנדערע קהילות. די גרייטקייט פון ביאַליסטאָק TPT‏ אָפּצורופן IN PR‏ ny‏ צרה פון WAR IX‏ קהילה PN‏ באמת צו באַוואונדערן. עס PN‏ גענוג צו דערמאַנען די גרויסע הילף OND‏ ביאַלי- סטאָק האָט געגעבן ביי די גרויסע שרפות אין בריסק, קאָברין, גראָדנע, װאָלקאַװיסק, װאַשליקאַװוע א"א. ווען מען האָט געדאַרפט, האָבן חשוב'ע בעלי-בתים yows TX‏ האַרציקע פאָלקס-מענטשן Pr‏ תיכף אינגעשפּאַנט צו קלייבן און צו מאָנען OD‏ עולם די נויטיקע הילף. און דער ביאַליסטאָקער ONT OMY‏ געוויינטלעך זיך אָפּגערופן מיט אַ ברייטקייט TIN‏ פרייגעביקייט ONT‏ קען N PT‏ שטאָלץ IND‏ די ביאַליסטאָקער, וואו MT‏ זאָלן PT‏ ניט געפינען. 999“ סטאָק האָט PIN‏ געפילט די גרויסמוטיקייט TD‏ אַנדערע קהילות TX‏ פון YOON‏ אַנשטאַלטן און יחידים, WN‏ אונזער ...

... PR‏ דעם IP OWN‏ האַנדל TINY PR‏ גופא, זיינען אַמערסטנס געווען UPN‏ די אידן TID‏ טיקאָצין, ביאַלי סטאָק, אַרלי TIX‏ באָטשעק. זיי TINT‏ געהאַנדלט מיט סוחרים פון גראָדנע, װאַרשע, טאָרנע TIX‏ גדאַנסק. מען “YX ONT‏ בראַכט TN‏ אַוועקגעפירט פאַרשיידענע סחורה APN‏ גרויסע װאַגענס, OND‏ זיינען געווען איײינגעשפּאַנט TIN MUS PNR‏ פיר פערד. PR‏ אַלגעמײן TINA‏ אידישע סוחרים WIV? PN‏ צייט, PR‏ דער געגנט TH‏ ביאַליסטאָק, “PT‏ פאַרנומען מיט האנדלען סחורה פון 160 פאַרשיידענע מינים,

מיר PMN‏ די לעקטאָרן, פלעגן שעפּן גייסטיקע יניקה פון אונזערע ;,גדולים", OND‏ פלעגן VON‏ אַראָפּקומען צו אונז: אַלעקסאַנדער כאשין (באָרוכסאַן), זרובבל TN‏ טאַקע ער PUN‏ בער באַראָכאַוו, דער טעאָרעטיקער און באַגרינ- דער TD‏ , אונזער פּלאַטפאָרם". זיי פלעגן קומען OPN‏ צו אונז, ווייל ביאַליסטאַק PN‏ געווען דער דורכפאָר-פּונקט TID‏ װאַרשע PP‏ ווילנע, ON‏ דער וועג אויף וועלכן מען האָט זיך PR‏ יענעם AN?‏ געיאָגט נאָך די , סיימיסטן", װאָס TINT‏ זיך אַרײינגעריסן PN‏ די פּועלי-ציוניסטישע רייען PIN‏ פאַרראַטן די יונגע באַוועגונג. מען ONT‏ זיי אָנגעגריפן אין גראָדנע TIN‏ בריסק, PR‏ יעקאַטערינאָסלאַוו און וויטעבסק. מען ONT‏ אָפּגעשלאָגן דערפאָלגרייך אַ שטאַרקע אַטאַקע THD‏ זייער זייט אויף ביאַליסטאָק גופא. מיר TINT‏ דערביי JON‏ געלערנט, פּראָפיטירט און געהאַט שטאָף אויף צו לערנען אַנדערע TIN‏ אַזױ אַרום אויספילן אונזער מיסיע, ...

... זרבבל'ס זיין אין ביאַליסטאָק האָבן מיר דערווייל אויסגענוצט PR‏ צוגעגרייט אַ ראַיאָן קאַנפערענץ. די קאָנפערענץ TANT‏ מיר אָבער PW‏ פאַררופן PP‏ גראָדנע, ווייל ביאַליסטאָק PR‏ נאָך געשטאַנען אונטער דעם “ION‏ TID PINT‏ פּאָגראָם TIX‏ די פּאָליטישע סיטואַציע PNR‏ דאָרט געווען WHT‏ אומזיכערע און אויסער דעם איז גראָדנע געלעגן נענטער IW‏ ווילנע, IND‏ עס PT ORT‏ קאָנצענטרירט די פּאַרטײ-אַרבעט. אויף דער קאָנפערענץ, PN OND‏ פאָרגע- קומען NO‏ אָקטאָבער, PN‏ ביאַליסטאָק געווען פאַרטראָטן דורך יענקל יאַנאָווסקי.

... DN‏ אידישן טעאַטער-האָריזאַנט האָט PT‏ דעמאָלט באַוויזן די ,ווילנער טרופּע", PT ONT OND‏ אַרױסגעלאָזט אויף אַ טורנע TID‏ איבער אַ A‏ צוגרייטונגס-אַרבעט PR‏ ווילנע. זייערע ערשטע גאַסטראָלן JANA‏ די ,ווילנער" געגעבן DN‏ גראָדנע PN TN‏ ביאַליסטאָק, שפּעטער ערשט -- PX‏ װאַרשע TN‏ אַנדערע שטעט TD‏ קאַנגרעס-פּױלן. ...

שוין ביים אָנפאַנג האָבן די לערערס און שול-טוערס פון ביאַליסטאָק, מיט זייער ענערגיע TX‏ אונטערנעמונגס- גייסט, אָנגעשטעקט די שטעט DR‏ שטעטלעך OND‏ זיינען געלעגן ביי די טייכן ביאַלע, בוג, ניעמאַן. צוזאַמען ONT‏ מען געפירט דעם TOMA‏ קאַמף IND‏ נאַציאָנאַלער און "NO‏ ציאַלער באַפרייאונג, ביי וועלכע די אידישע שול איז געווען אַרױסגערוקט אויף דער פאָדערשטער פּאַזיציע: גראָדנע, װאָלקאַװיסק, פּרוזשענע, ביעלסק, וױיסאָקע-ליטאָוסק, סװיסלאָטש, װאַשליקאָװע, סאָקאָלקי, קרינקי, זאַבלודאָװע, יאַשינאָווקע און נאָך שטעט TN‏ שטעטלעך DIN‏ מיט עקשנות TN‏ גרענעצלאָזן אידעאַליזם PR‏ דאָרט געבויט “YA‏ ANN‏ די שענסטע פּאָזיציע פון אידישן אַרבעטס-מענטש,

... מערקווידיק, אַז קיינער דערמאַנט ניט וועגן דער PEN TPN’‏ פון דער פּראַװינץ, PN OND‏ פאַרגעקומען דעם זעלבן טאָג; PN WIMP‏ ניט מספּיד די 150 טויזנט אומגעץ- בראַכטע אידן. עס INT DON‏ געװוען ,גרױל-פּראָפּאָי גאַנדע", און עמיצער INT DONT‏ געקענט שטעלן די פּראַגע: INT‏ זיינען די גאַראַנטיעס, TR‏ די גזירה פון לאָמזשע, גראָדנע, ביעלסק, וועמען מען האָט PIN INT‏ צוגעזאָגט ניט צו , טשעפּען" INT DX‏ זיי אומגעבראַכט, -- וואו איז די זיכערהייט, OT IN‏ זעלבע גזירה WI PIN OVD‏ דורכגעפירט Ty‏ אויף די ביאַליסטאָקער אידן? |

... ַנגל וועגן אַ TID POD‏ טויט, וועלכער PR‏ אַרױסגעגעבן געװאָרן אויף TPN YON‏ PR‏ ביאַליסטאָקער דיסטריקט. דעם פרייטיק, 20טן “PR‏ טאָבער 1942, (אַ , שװאַרצער פרייטיק") ווען די “AR‏ זיכערקייט UNA‏ דערגרייכט PR‏ העכסטן פּונקט און אַזױ אויך דער יאוש פון די מענטשן, האָבן הונדערטער מאַמעס, וועלכע האָבן געהאַט וועלכע עס PN‏ באַציאונגען מיט WOW‏ דער געטאָ, אַרוױסגעפירט זייערע קינדער צו די באַ- קאַנטע קריסטן. עס האָט PT‏ נעמלעך פאַרשפּרײט אַ ידיעה, IN‏ די דייטשן פאָדערן אַרױסגעבן זיי דעם , אומפּראָדוק- טיווז" עלעמענט TD‏ געטאַ ONT)‏ הייסט די ניט-אַרבעטנ- דיקע זקנים און קליינע קינדער). NAW‏ דעם 31טן “PR‏ טאָבער בינאַכט, PT UNA‏ בליץ-שנעל פאַרשפּרײט די ידיעה, IX‏ ביאַליסטאָק מיט נאָך עטלעכע גרעסערע שטעט (גראָדנע, לאָמזשע, װאָלקאָויסק, זאַמבראָוו, קרינקי, יאַשי- נאָווקי PX‏ פּרוזשאַנע) זענען ,געראַטעװועט", דערפאַר WAN‏ ,גייט" די פּראָווינץ,

... TPN‏ איבערגעבליבן FID‏ ביאַליסטאָק TIN‏ גראָדנע, מיר לעבן די לעצטע מינוטן, מיר װאַרטן אויפ'ן OY‏ היינט איז דער 7.15 מאַָנאַט 15,7.44", ...

... ;נעמט פאַר אונז נקמה"! געשריבן האָט דאָס חיים בערל קירשנבוים, פון גראָדנע. ...

Yan‏ אָבער מען Pr UNA‏ ניט געװואַלט טרייסטן, וי אויך ברענגען טרייסט צו אַנדערע, האָט יעדער טאָג מיט זיך געבראַכט אַזעלכע נייעסן, OND‏ האָבן פאַרביטערט ONT‏ לעבן. אַזױ האָט PNR‏ האַרבסט 1942 PT‏ אָנגעהויבן “AND‏ שפּרײטן קלאַנגען, IN‏ די נאַציס גרייטן PT‏ צו ליקווידירן די TON‏ פון דער גאַנצער געגנט אַרום ביאַליסטאָק, ONT‏ מיינט פון דער אַרומיקער גאַנצער וװאַיעװאַדסטװע, װאָס PR‏ געווען באַקאַנט אַלס , באַצירק ביאַליסטאָק". דעם דאָזיקן ,באַצירק ביאַליסטאָק" האָט די היטלער-מאַכט איינגעטײילט, אַזױ וי זיי האָבן INVA PIN ONT‏ מיט דיסטריקטן PR‏ צענטראַל-פּױלן, PR‏ פאָלגענדע קריין: ביאַליסטאָק, ביעלסק, גראָדנע, גראיעווע, װאָלקאַװיסק, װיסאָקע-מאַזאָ וויעצק, יאַגעסטאָוו, לאָמזשע, סאָקאָלקע VR‏ פּרוזשענע. דער דאָזיקער , באַצירק" אַרום ביאַליסטאָק האָט אַרומגע- נומען צענדליקער שטעט און שטעטלעך, וואו עס האָבן געלעבט DMN‏ צוויי הונדערט טויזנט אידן. צוזאַמען מיט די קלאַנגען וועגן דעם, IN‏ די נאַציס גרייטן PT‏ צו ליקווידירן די TPN‏ פון דער ביאַליסטאָקער װאַיעװאָדסטװע, DAN PN‏ נאַכגעקומען די נייעס, IN‏ נאָך דער פּראַווינץ װעט קומען ONT‏ ליקווידירן פון די אידן אין ביאַליסטאָק גופא SPIN‏

ווען די היטלער-מאַכט PN‏ אָנגעפאַלן HNN‏ סאָװעט-רוסלאַנד, אין יוני ו194, האָבן די נאַצישע הערשער אינגעשטעלט אַ. נײע אַדמיניסטראַטיווע צעטיילונג פון די אָקופּירטע געבּיטן ONY‏ זיינען פריער געווען x‏ טייל פון yon,‏ אויך די געגענט PD‏ בּיאַליסטאָק אוז אוינגעטיילט געװאָרן PR‏ אַ בּאַזונדערן געבּיט, אונטערן נאָמען "בּאַצירק בּיאַליסטאָק". װי עס Px‏ צו זען פון דער מאַפּע האָט דער "בּאַצירק בּיאַליסטאָק" אַרומגענומען פאָלגענדע קרייזן : בּיאַליסטאָק, בּיעלסק, אױגוסטאָוו, גראיעווע, לאָמזשע, װאָלקאָװיסק, סאָקאָלקע, װיסאָקע-מאזאַװיעצק, פּרוזשענע און גראָדנע. ...

PN‏ יענער צייט, ביים PO‏ 1942, ווען די נאַציס האָבן אַרוסגעפירט די אידן פון דער פּראַווינץ PAN‏ פאַרניכטונג, איז TP‏ ביאַליסטאָק אָנגעקומען אַ העלדישער אומדער- שראָקענער יונגערמאַן, וועלכער ONT‏ שפּעטער געשפּילט אַ וויכטיקע ראָלע ביים העלפן צוגרייטן, אָרגאַניזירן און “IN‏ פירן מיט דעם אידישן װידערשטאַנד קעגן די נאַציס. ער PIN UNA‏ אַנגעפירט PR‏ ביאַליסטאָק PR DX‏ דער געגנט וויכטיקע אַקטיוויטעטן WY‏ דער יוגנט פון דער “DIPS‏ טישער אַרבעטער באַוועגונג. אָט דער בחור, מרדכי טענענ- בוים-טאַמאַראַף, PX‏ געווען IN‏ אָנפירנדיקער מיטגליד PR‏ דער אָרגאַניזאַציע , דרור", PX OND‏ דער יוגנט-פאַרבאַנד פון דער פּועלי-ציון-פּ. ס., געקומען איז ער דאַן PP‏ ביאַלי" סטאָק פון WAN‏ ווילנע און גראָדנע, וואו ער PIN ONT‏ דאָרט אַנגעפירט וויכטיקע אַקטיוויטעטן PR‏ פאַרבינדונג מיטן װידערשטאַנד קעגן די היטלעריסטן,

... אינ'ם זעלביקן טאָג זיינען די אַרבעטער, “YX TINT OND‏ פונען Ts‏ שוץ אין דער קאַרטאַנאַזש:פאַבריק, “AND‏ שלעפּט געװאָרן קיין גראָדנע, TID TIN‏ דאָרטן ONT‏ מען OT‏ PN‏ די הערמעטיש-פאַרמאַכטע אױטאָס געבראַכט אין דער לאַמזשער תפיסה. אויפץ וועג זיינען עטלעכע דערשטיקט TINA‏ קורצע צייט שפּעטער PN‏ די גרופּע פאַרשלעפּט געװאָרן PR‏ דעם שטוטהאָפער קאַנצענטראַציע-לאַגער, ...

... ענט זעצן און PIN‏ ניט לייגן, מען האָט געמוזט שטיין די גאַנצע צייט, PN AY MN‏ עס געווען, INT PR PR‏ אַזױ געמוזט איסהאַלטן אַ גאַנצע נאַכט, צומאָרגנס ONT‏ מען מיך האַלב-:נאַקעט PR‏ שניידענ- דיקן TN WP‏ פראָסט אַרױסגעטריבן VEN‏ תפיסה-הויף, INT PR‏ געמיינט, PM PI PN ONT IN‏ סוף, אָבער PR‏ האָב באַמערקט נאָך 40 אידן, OND‏ מען ONT‏ צװאַמען- געשלעפּט פון די קעלערס, בוידימער און לעכער. הפּנים, TN‏ מען UXT‏ נאָך אונז געהאַלטן IND‏ אַרבעטס-פעאיק TIN‏ מען האָט TN‏ אַלעמען WP‏ אַרײנגעװאָרפן PNR‏ תפיסה. עס זיינען דאָרט PIX‏ געווען 20 קינדער, PR DX‏ געדענק נאָך יעצט אײניקע: NX‏ אינגעלע פון 6 יאָר, אברהם נײימאַנ'ס אַ קינד, DIN]‏ קאַרפּ'ס אַ אינגל פון 10 יאָר, איינער WIR‏ צוויי קינדער פון די ברידער ליפּיעץ פון גראָדנע. די קינדערלעך - האָט מען געהאַלטן אייניקע טעג און דערנאָך דערשאָסן. און מיר, די 40 אַרבעטס-פעאיקע אידן, זיינען INT‏ געבליבן לעבן. ...

מיט מיר צוזאַמען געווען PR‏ תפיסה: 1) זלמן עדלמאַן, אַ ביאַליסטאָקער; 2( מאַניעק רייזנער; 3) יודל לעו, rr)‏ פאָטער PR‏ געווען אַ טראַנספּאָרט אַרבעטער פון די “ON,‏ קעס" אין ביאַליסטאָק); 4) בערעשצאַנסקי, (זיין פאָטער האָט געהייסן שלמה באָלשעוויק, אויך אַ טראַנספּאָרט אַרבע- (AVY‏ 5( וועלוול שיף TD‏ יאַשינאָווקע: 6) אַווסעיעוויץ TID‏ ווילנע: 7) פּרוסאַק פון גראָדנע, N‏ מעבל סוחר; 8( יוסף לעוו, pr)‏ פאָטער PR‏ געווען אַ פוטער סוחר); 9) אַראָנ- טשיק זובאָווסקי; 10( שלמה ראָזנבלום, פון סאנאָק: 11) ניסל, פון חרוביעשאָוו; 12( אַבראַמאַװיץ, TD‏ סלאָנים, זי TINA‏ געהאַט אַ טאַבאַק געשעפט; 13( דוד ראַק, TD‏ גראָדנע; 4, 15 און 16) דריי ברידער ליפּיעץ PD‏ גראָדנע; 17) yw‏ ליפּיעץ, פון גראָדנע; 18) לאָיקעס, פון גראָדנע; 19) גראָד- ניצקי, פון גראָדנע (זיין פאָטער PN‏ געווען אַ שניידער); 20( חיים בעריל, אַ גראָדנער; 21) שלמה געלבאַרד, אַ מאָלער (געשטאָרבן PR‏ תפיסה): 22( סלאָבאָדאַװיץ, פון לאַפּע, נעבן ביאַליסטאַק; 22) זבינאָוויץ, פון האָראָדאָק; 24( YAW‏ גרשוני, געבליבן לעבן: 25( טעוועלע וורובל, געבליבן לעבן; IY (26‏ ליס, געבליבן לעבן: 27( כאַצקל פּענדזאַק, “YX‏ בליבן לעבן; 28) שיעלע אַָפערשטײן; 29, 20) ברידער באַטשקאַווסקי, איינער האָט געהייסן אַברהמ'ל; 31( אַברהמל קאַראָסיק, געבליבן לעבן; 32( סאָמאָיל, N‏ סטאָליער; 33) קולקין, אַ גראָדנער טאַפּעצירער; 24) ר ...

... די מנהלים (לייטער, דירעקטאָרן) פון דער גימנאַזיע, אונטער וועמענס אַנפירערשאַפט INT PR‏ געאַרבעט, זיינען געווען: דר. ליליען )1928°29( דר. זעמעל (1929-33), און דוד ראַקאָװיצקי )1933°39(. נאָך AND‏ מיין אָנקומען PN‏ ביאַליסטאָק, דוכט A? VPI PT‏ 1927, איז געווען דער מנהל דוד בראַווער. ON INT PR‏ פּערזענלעך OI‏ געקענט IWAN‏ איך ווייס, אַז ער איז פון ביאַליסטאָק אַריבער PR‏ גראָדנע. דאָרט PX‏ ער געווען דער מנהל פון דער העברעאישער גימנאַזיע, און אין די טראַגישע היטלעריסטישע צייטן איז ער געװאָרן דער ,אָבמאַן" (ראש) פון דער גראָדנער NOVA‏ TN‏ דאָרט PN‏ ער טראַגיש אומגעקומען.

... יבלינג TD‏ אידישער ליטעראַטור ONT‏ מיינער אַ פריינט פון שטאַקהאָלם מיר צוגעשיקט אַ נומער TD‏ אייער זשורנאַל, וועלכער האָט אויף מיר געמאַכט זייער אַ גוטן איינדרוק. כאָטש PW‏ איבער 20 יאָר, װוי PR‏ אַבאָניר אַ אידישע צייטונג פון אַמעריקע ,דער טאָג", וועלכע איך שעץ זייער שטאַרק, PRINT‏ מיר אייער צייטונג פיל ליבער TIN‏ נענטער ow‏ האַרצן, ווייל זייענדיק אַ גראָדנערין, וואו איך בין געבוירן געװאָרן, מיינע שול-אָרן און מיין יונגט פאַרבראַכט, זיינ:ען די דערינערונגען מיר שטאַרק טייער. TIN‏ ONT‏ געפין PN PN‏ די אַרטיקלען פון אייער צייטונג, וועלכע זיינען אַזױ נאַטירלעך און האַרציק געשריבן. די שפּראַך TID‏ אייערע אַרטיקלען WA WP‏ פאַרגלײכן צו דעם אַמעריקאַנער אידיש, OND‏ עס דערמאַנט מיר זייער שטאַרק פון מיין אומגליקלעכער געבורט-שטאָט, וואו מיינע חברים און חבר'טעס זיינען אומגעקומען. PR ANT INT‏ זיסע דערינערונגען פון דער שיינער שטאָט גראָדנע, וואו איך האָב פאַרבראַכט מיינע בעסטע יאָרן: מיין קינדהייט און יוגנט צוזאַמען מיט מיינע טייערע. דעריבער ווענדע איך זיך ...

איך, N OPN‏ פאַכמאַן, PI‏ אַרױסגעפירט געװאָרן צוזאַמען מיט אַנדערע. מיר זיינען געווען אַ גרופּע TD‏ אַ 0 פּערזאָן, Way‏ מען ORT‏ אַרײנגעפּאַקט PNR‏ הערמעטיש-פאַרשלאָסענע אַמניבוסן, וואו PRD‏ געווען פּלאַץ בלויז AND‏ דרייסיק פּערזאָן. דער AVN‏ וי TVD CUR‏ האָט TX‏ געפירט, PR‏ געווען אַ שוידערלעכער. ביז היינט קען Ol PR‏ פאַרשטיין וי אַזױ מיר האָבן “DIN ONT‏ געהאַלטן PN‏ פאַרלויף פון עטלעכע טעג. צום סוף זיינען מיר געבראַכט PP TANYA‏ גראָדנע, וואו מיר זיינען “AND‏ שפּאַרט PX TINA‏ דער דאָרטיקער טורמע. נאָך דריי טעג, זיינען מיר ווידער פאַרשפּאַרט געװואָרן YAY PR‏ אָמניבוסן, מיר אַלע זיינען געווען זיכער, אַז מיר וועלן אומקומען פון ONT... PT TIN OWT‏ מאָל ONT‏ מען אונז געבראַכט קיין לאָמזשע, INT)‏ מיר זיינען דאָרט אַריינגעזעצט געואָרן אין ...

WAR‏ דער וועלט-צוזאַמענפאָר TID‏ די MANY‏ הפּליטה PR‏ ירושלים PX‏ געווען ניט בלויז אַ יזכור. “DVN ANT PN‏ געפילט פון די באַטײליקטע ביים צוזאַמענפאַר אַ “AND JDO‏ לאַנג פון שטאָלצן ווידערשטעלן PT‏ נאָך די שווערע איבער- לעבענישן IW TN‏ פאַרענדיקן TIN?‏ איזאָלאַציע TID‏ אַ וװועלט, אָפטמאָל PIN‏ איינגעשלאָסן די אידישע געזעלשאַפט, IND‏ וועמען עס PR‏ שווער אויפצונעמען און באַגעגענען די ליידן פון די געראַטעװעטע. די געליטענע ביי היטלער'ץ, OND‏ זיינען געווען ביים צוזאַמענפאָר, האָבן געלאַכט און “YX‏ זונגען ביים פילן די פרייד פון אידיש און דאָס זיין צוזאַמען מיט די אַנדערע מיט וועמען עס בינדט פיל. מען TT ONT‏ TNA‏ מיט פאַטאָגראַפיעס TD‏ אייניקלעך. PN‏ האָב "ND‏ געגנט מענטשן פון ביאַליסטאָק TIN‏ גראָדנע, וועלכע זיינען געווען צוזאַמען WM‏ מיין פאָטער NOVA PR‏ און PR‏ די לאַגערן, און וועלכע האָבן PIN‏ געקענט מיינע עלטערן ווען זיי האָבן חתונה געהאַט. יעדן טאָג PT PR INT‏ געוואונ- דערט אויף די איינצלהייטן און דערמאַָנונגען וועגן דער קינדהייט, PR OYA‏ שולע, OND‏ מען ONT‏ צוישן TT‏ אויסג עטוישט אַזױ קלאָר. אַ גרויס געפיל פון גאולה איז “YA‏ TY‏ אין דער לופט,

... But the World Gathering was not only a Yizkor. I sensed a deep desire among those who attended to acknowledge proudly the resistance in their very survi- val, and to end years of isolation from a world, often including the Jewish community, which found their suf- fering too difficult to face. The survivors laughed and sang as they felt the joy of speaking Yiddish and joined those with whom they shared so much. They exchanged pictures of grandchildren. I met people from Bialystok and Grodno who were with my father in the ghetto and in the camps and who knew my parents when they first married. Every day I marveled at the detailed childhood memories of home and school that were exchanged, so clear and so haunting. A feeling of redemption was in ...

taken to an unknown destination on a brutal journey. As it turned out, we were driven to Grodno and con- fined to its prison. Three days later, we boarded the bus again, convinced that we would die of thirst and heat. Our next stop was Lomza, where we were incarcerated in a prison resembling Sing Sing in New York. Life in the Lomza prison was horrendous. The only food given to us was potato peels and warm water. Our guards were sadists. We lived like this for several months, which seemed like an eternity. One day we boarded buses, and several days later our vehicle was taken aboard a ferry. We thought the Nazis meant to drown us. The next day, when the boat docked, we were driven into a large forest. At the entrance a sign read: ‘‘Forest Camp.”’ We later learned that this island was near Danzig (Gdansk), a labor camp for Poles. It would take too much space to describe how the Polish inmates hated the Jews brought to their camp. ...

... ssible to sit or lie down. I had to stand the entire time, remaining on my feet throughout the long night. The next day I was taken out half naked into the prison yard in the biting wind and bitter cold. I thought I had reached the end of my rope. But I did not notice some forty other Jews, who had been seized by the Nazis from their cellars, attics and bunkers. Appar- ently we were still considered fit for labor and we were once again thrown back into our cells. In addition, there were twenty children who were detained for sev- eral days and then shot. Among them were: a six-year- old boy, Awrom Najman’s son; Nochum Karpl’s ten-year-old; one or two children belonging to the Lipiec brothers from Grodno. We, the forty slave laborers, remained alive. The following were their names: ...

... In April 1906, a regional conference of Labor Zionists was held in Bialystok at which Grodno, Brisk, Grajewo, Wolkowisk, Horodok and other communities were represented. A regional committee was appointed including: Jankl Janowski, Josef Antokolski, Chajkel Oldak, Fajwel Weber and me. ...

... months after the pogrom, social revolutionaries shot to death the stationmaster at the railroad who supervised the killing of ten Jews at the railroad station. Other prominent leaders of the pogrom were later assassi- nated in Grodno and St. Petersburg. ...

TOT INI אַ קורצער צייט‎ PR תרי"ט.‎ AWW PR WN אָנקומען האָט עֶר צוליב אַ געוויסער אורזאַך געקראָגן‎ ער קלייבט געלט‎ IN גע'מסר'ט,‎ ON TINT YT TN קעגנערס,‎ “ION געקומען‎ DN אויף ארץ ישראל, און דעריבער איז מען‎ גראַדנע 8 טעג. מיין שוועסטער‎ PN זעצן. ער איז געזעסן‎ געקומען א ביאַליסטאָקער‎ PNR ווען עס‎ INT געווען‎ PR מיר דערציילט אַז דער קװואַרטאַלניק‎ UNA קװאַרטאַלניק. זי‎ געזאָגט , דאַװאַי נאזשניצי". גיב‎ ONT איז אַרײינגעקומען און‎ “PYVIN TN אָפּגעשאָרן די פּאות,‎ DN ONT די שערל, ער‎ איז ער געקומען אַ‎ OV טעג‎ 5 PR גראָדנע.‎ PP געפירט‎ האָבן‎ ON געזאָגט, אַז די אַלע דריי‎ THD ONT TANT פרייער.‎ אים גע'מסר'ט האָבן געהאַט מיאוסע פּסקץ. איינעם איז דער‎ OD פּעטערבורג, איבערגעפאָרן ביידע‎ PNR טראַמװײי,‎ ביים‎ TN דערװאָרגן געװאָרן מיט אַ שטיקל קעז,‎ PN איינער‎ אָפּגעברענט געװאָרן די פאַבריק ניט זייענדיק‎ PR דריטן‎ פאַרזיכערט,‎