Vilna

... הרב שמואל מאָהליווער PR‏ געבוירן געװאָרן PR‏ גלובאָקע ביי ווילנע. צוערשט PR‏ ער געווען אַ רב PN‏ סואוואלק, שפּעטער PR‏ ראַדאָם, INT)‏ ער UNA‏ אָנגעהויבן באַקאַנט צו WYN‏ בכל תפוצות ישראל. עס זיינען PR‏ יענער צייט פאָרגעקומען די טרױיעריק-באַרימטע רוסישע "NB‏ גראָמען. לעאָ פּינסקער ON ANI INT ONT‏ אָנגעשריבן TT‏ ...

יר בין געבאָרן געװאָרן PNR‏ ביאַליסטאָק, די קליינע קרוין פון ליטע, ווייל די גרעסערע קרוין INT PNR‏ געווען ווילנע. PN‏ דער צייט, ווען עס PT ONT‏ אָנגעהויבן מיין לעבן, ONT‏ הייסט ביים סוף פון די זיבעציקער יאָרן פון פאָריקן יאָרהונדערט, PN‏ ביאַליסטאָק געווען צעטיילט PN‏ צוויי ניט:גלייכע טיילן -- PR‏ צענטער פון דער שטאָט, PIN‏ דער אַלעקסאַנדראָווסקי, ניקאַלאַיעווסקי TIN‏ ליפּאַװער גאַסן, TANT‏ געוואוינט די ,געקליבענע", די אינטעליגענץ; DIN‏ זיי, אויף דער גומיאַנער גאַס, אויף די פּיאַסקעס, אויף דער יאַטקע-גאַס, ONT‏ געוואוינט ONT‏ פאָלק, די אמת'ץ אידישע ביאַליסטאָק, די אינטעליגענץ ONT‏ גערעדט WOT‏ ווייל די דייטשע גרעניץ PR‏ געווען נאָענט, און רוסיש, ווייל דער רוסישער טשינאָוויק PN‏ געווען INI‏ נענטער. אַחוץ דעם, האָבן זי געהאַלטן PR‏ שטוב דינסטמיידלעך, ניאניעס DR‏ אַמען, וועלכע האָבן גערעדט פּויליש. POND ONT‏ האָט גערעדט אידיש TIN‏ געקענט העברעאיש, -- DIN‏ ניט אַ סך, איז VIN‏ מער וי די אינטעליגענץ, הינטער דער שטאָט האָט זיך געצויגן דער װאַלד, OND)‏ מען האָט גערופן ,זווערינעץ", און נאָך ווייטער -- דער ס ...

... ND‏ די צווייערליי באַװועגונגען האָבן דעמאָלט געהאַט אַ נאָענטע שייכות. TWN oan‏ די קעמפער AND‏ פרייהייט האָבן JT‏ דעמאָלט געפונען PIN‏ מאַנכע אַרבעטסגעבער, אונטער- נעמער YOON TN‏ פאַבריקאַנטן, TANT OND‏ געבענקט IN]‏ פרייהייט TN‏ ברידערלעכקייט. ביאַליסטאָק, לויט מיין “JON‏ דרוק אין יענער צייט, ONT‏ פאַרמאָגט בערך אַ היבשע URS‏ ליבעראַלן, WIT OND‏ צוליב TW‏ פרייהייטס-קאַמף בכלל, געווען נאָענטע פריינט TID‏ די סאַציאַליסטן. PN‏ דעם DID‏ האָט Ty‏ אויך אברהם קאָטיק'ץ געקענט אַרײנרעכענען צו די סאָציאַליסטן, און NV‏ קעמפער AND‏ אידיש TN‏ אידישער ליטעראַטור, AND‏ װיסנשאַפט אויף אידיש -- איז ער געווען טאַקע נוטה DY‏ , בונד", װאָס ער, דער בונד, ONT‏ דעמאָלט אין ביאַליסטאָק, אַ דריי, פיר יאָר נאָך זיין גרינדונג אין ווילנע, געשפּילט שוין אַ גרויסע ראָלע, ניט געקוקט װאָס ער האָט געאַרבעט אומלעגאַל, TN‏ אפשר טיילווייז אויך דערפאַר טאַקע, ווייל אומלעגאַל..,

... PR‏ יענער צייט, PR‏ אָנהױב פון צװאַנציקסטן יאָרהונדערט האָט ער ,געקערט וועלטן", און נאַטירלעך , כדי צו בויען", אָבער PIN‏ דעמאָלט PT PN‏ אַרבעט PR‏ , בונד" געווען אַ ברכה IND‏ די אַרבעטער, די עקספּלואַטירטע. אפילו אין NIN‏ ליבער אידישער שטאָט ביאַליסטאָק, PN ON‏ גוטסקייט TID‏ נאַטור, TIN‏ גוטהאַרציקײט, PN‏ זי געווען די צווייטע שטאָט צו ווילנע, כאָטש PP‏ ווילנער גאון האָט זי ניט געהאַט, אָבער זי ONT‏ פאַרמאָגט אַזױנע גרויסע פּערזענלעכקייטן וי די זאַבלודאָווסקיס, וי אַ ר' דוד סוכאַװאַלסקי, אַ דר. יוסף כאַזאַנאָוויטש ז"ל -- א מערקוירדיקע פּערזענלעכקייט בכלל, OND‏ װועגן OI ON‏ עד WY OYA‏ די ביאַלי- סטאָקער -- דערציילט TIN‏ פאַרשריבן אַלערלײ לעגענדעס,

מיר PMN‏ די לעקטאָרן, פלעגן שעפּן גייסטיקע יניקה פון אונזערע ;,גדולים", OND‏ פלעגן VON‏ אַראָפּקומען צו אונז: אַלעקסאַנדער כאשין (באָרוכסאַן), זרובבל TN‏ טאַקע ער PUN‏ בער באַראָכאַוו, דער טעאָרעטיקער און באַגרינ- דער TD‏ , אונזער פּלאַטפאָרם". זיי פלעגן קומען OPN‏ צו אונז, ווייל ביאַליסטאַק PN‏ געווען דער דורכפאָר-פּונקט TID‏ װאַרשע PP‏ ווילנע, ON‏ דער וועג אויף וועלכן מען האָט זיך PR‏ יענעם AN?‏ געיאָגט נאָך די , סיימיסטן", װאָס TINT‏ זיך אַרײינגעריסן PN‏ די פּועלי-ציוניסטישע רייען PIN‏ פאַרראַטן די יונגע באַוועגונג. מען ONT‏ זיי אָנגעגריפן אין גראָדנע TIN‏ בריסק, PR‏ יעקאַטערינאָסלאַוו און וויטעבסק. מען ONT‏ אָפּגעשלאָגן דערפאָלגרייך אַ שטאַרקע אַטאַקע THD‏ זייער זייט אויף ביאַליסטאָק גופא. מיר TINT‏ דערביי JON‏ געלערנט, פּראָפיטירט און געהאַט שטאָף אויף צו לערנען אַנדערע TIN‏ אַזױ אַרום אויספילן אונזער מיסיע, ...

... די טעריטאָריאַלע לייזונג פון אידןפּראָבלעם, די אַרבעטער-פּראַָבלעמען, OND‏ שווימען אַרױיף “INV PR‏ טעגלעכן לעבן, דער רעװאָלוציאָנערער פּאַליטישער קאַמף קעגן דער רעגירונג, OND‏ שפּילט זיך אָפּ אויף דער גאַס, TID‏ וועלכן יעדער פון אונז איז TINA‏ פאַרכאַפּט, רופט אַרױס x‏ זוכעניש N INI‏ פעסטע פּראָגראַם FN‏ די זוכעניש ONT‏ אָנגענומען אָפּטמאָל פאָרמען פון היציקן ברודער-קאמף. אַ קאַמף צווישן די פאַרשיידענע גרופּעס פון די , פּועלי-ציון" To‏ זיך, ONT‏ האָט PT‏ פאַרשפּרײט צוישן יעקאַטע- רינאָסלאוו און ווילנע, אַחוץ דעם איז אָנגעגאַנגען דער גרויסער געמיינזאַמער קאַמף קעגן , בונד",

... ONT‏ צעטריבן די ערשטע-דומע DR‏ די רעאַקציע ONT‏ אָנגעהויבן בושעווען נאָך שטאַרקער VAD‏ לאַנד, האָבן מיר PNR‏ ביאַליסטאָק באַקומען די ידיעה, IN‏ אונזער צענטראַל:קאַמיטעט PR PNR‏ פּאָלטאַווע אַרעסטירט געװאָרן. אויף אונז, וועלכע TINT‏ באַקומען די קאַנספּיראַטיװוע ידיעה, ONT‏ עס געמאַכט אַ געװאַלדיקן רושם. מיר PNR PT TINT‏ דעם מאַמענט באַ- טראַכט וי יתומים, וי אַ שיף אָן אַ רודער. עס ONT‏ זיך WAIN‏ באַלד אַרױסגעויזן, IX‏ נאָר באָראָכאָוו PNR‏ אַרעס- טירט געװאָרן, זרבבל האָט PT‏ געראַטעװעט. ער איז גראָד די נאַכט ניט געשלאָפן PR‏ שטוב, TIN‏ ווען די פּאַליצײ ONT‏ אים געזוכט האָט די מאַמע דערקלערט, אַז זי האָט גאָר קיין- מאָל ניט געהאַט קיין זון OND‏ הייסט זרבבל. זרבבל Pe‏ דענסטמאָל אָפּגעפאָרן PP‏ ווילנע דורך ביאַליסטאָק, INT)‏ ער PT ONT‏ אָפּגעשטעלט אויף אַ באַשטימטער צייט. PR‏ ...

ווילנע האָט ער אָרגאַניזירט אַ נייעם סעקרעטאַריאַט, צוגע- צויגן צו דער אַרבעט חבר זלמן NWI‏ וועלכער האָט זיך גענומען איבערזעצן ,נאַשאַ פּלאַטפאָרם" PR‏ אידיש, צוגרייטן אַן אָרגאַן PR‏ אידיש, DN‏ קודם-כל צוגרייטן אַ נייעם פּאַרטײצוזאַמענפאָר, ...

... אָבער IND‏ סתם בעל:חלומות TX‏ קינסטלער PR‏ די אַטמאָספערע PNR‏ ביאַליסטאָק ניט געווען NIN‏ געראָטענע. מאַלער, TIN TOURS‏ ליטעראַטן TANT‏ ניט געקאַנט איינזיצן PR‏ ביאַליסטאָק, און זיינען אַװעק IN]‏ פּעטערבורג, SWAN‏ ווילנע TN‏ אין דער גרויסער וועלט,

איז טאַקע די ישיבה באַשטאַנען, NWA‏ 80 פּראַצענט (אָן גוזמא), PD‏ אָנגעפאָרענע בחורימ'לעך פון דער “NIB‏ ווינץ און אפילו פון װאַרשע. און פּונקט וי די תלמידים, זיינען PIN‏ די מלמדים געווען פון אַנדערע שטעט. דער מלמד TD‏ ערשטן קלאַס ישיבה האָט מען גערופן ,דער סעמיאַטיטשער". גערעדט ONT‏ ער פאַרצויגן TWP VEIN‏ אופן,. TID‏ 12טן קלאָס PN‏ דער מלמד געווען אַ UNV‏ לישקער, ניט ווייט פון ווילנע. ער ONT‏ גערעדט VOM‏ , סין", ...

... DN‏ אידישן טעאַטער-האָריזאַנט האָט PT‏ דעמאָלט באַוויזן די ,ווילנער טרופּע", PT ONT OND‏ אַרױסגעלאָזט אויף אַ טורנע TID‏ איבער אַ A‏ צוגרייטונגס-אַרבעט PR‏ ווילנע. זייערע ערשטע גאַסטראָלן JANA‏ די ,ווילנער" געגעבן DN‏ גראָדנע PN TN‏ ביאַליסטאָק, שפּעטער ערשט -- PX‏ װאַרשע TN‏ אַנדערע שטעט TD‏ קאַנגרעס-פּױלן. ...

... דער פּאָפּולערסטער קינסטלער-:מאַלער PR‏ ביאַלי- סטאָק PR‏ געווען בן-ציון ראַבינאָװיטש, ON‏ זון TID‏ שלמה- apy?‏ ראַבינאָוויטש, װאָס האָט אָנגעהויבן זיינע קינסטלע- רישע אַרבעטן אויפץ בוידעם-:שטיבל פון זיין פאָטער. זיינע אויסשטעלונגען PR‏ ביאַליסטאָק, YW‏ ווילנע PR‏ די יאָרן פון 1927 ביז 1930 ON TANT‏ געבראַכט TON‏ דערפאַלג נאָכ'ץ אַנדערן, ONT 1920 PR‏ ער פאַרלאָזן ביאַליסטאָק TIN‏ PR‏ אָפּגעפאָרן PP‏ פּאַריז DPN‏ סטיפּענדיאַנט TID‏ ביאַלי- סטאַקער מאַגיסטראַט. זיינע ערשטע בילדער, “WON‏ געשריבן מיט PT‏ אָפּגעקירצטן נאָמען , בען", TW DN TINT‏ אַװעקגעשטעלט PN‏ די ערשטע רייען TID‏ די פּאַריזער קינסטלער. ...

PN‏ אירע קולטור:דערציערישע אַמביציעס ONT‏ די שטאָט ביאַליסטאָק געװואָלט קאַנקורירן מיט װאַרשע און אָנ- TAR?‏ ווילנע. די ימים-טובים פון דער שול זיינען דאָ געווען אַ קװאַל פון AND TID‏ טויזנטער אידישע פאָלק-מענטשן. אַ פאַרשטעלונג TD‏ אידישע קינדער, PNR‏ איבערגע'חזר'ט “YA‏ PN TINT‏ גרעסטן טעאַטער TID‏ שטאָט צו דריי VIN‏ פיר מאָל, די כאָר-:געזאַנגען, די ליטעראַרישע פאָרשטעלונגען, די פּלאַסטישע טענץ, די דעקלאַמאַציעס TANT‏ אַרוױסגערופן אַ יראת-:הכבוד און ליבשאַפט פון דער מאַסע, YPN TN‏ אָנשטרענגונגען זיינען נאַכדעם געווען INI‏ שטאַרקער. עס האָט אַמאָל אַ שול-טוער, IN‏ אַלטער אידישער וועבער, בעת איינעם TD‏ אונזערע ימים-טובים, מיט געוויין אַרױסגע: שריען: PIN INT PR,‏ דעם געװאַרט מיין גאַנץ TAY)‏

... און טעכטער אידישע פון ווילנע, ביאַליסטאָק PR‏ קיעוו. ...

... ליטעראַטן-פאַראײן. אַ קורצע צייט TIN]‏ גרינדן “Yor? TID‏ ראַטן-פאַראיין ONT‏ ער גענומען PT‏ שטאַרק פונאַנדער- װאַקסן. DWN PR‏ פון די דרייסיקער יאָרן, ONT‏ ער זיך אַזױ צעבליט (שוין באַזיצנדיק דעמאָלט אַ ריזיקן לייען-זאַל — איינעם פון די גרעסטע (TO PR‏ אַז ניט איינמאָל פלעגן די ביאַליסטאַקער שרייבער Pr‏ גרויסן דערמיט, װאָס FW‏ װאַרשע און ווילנע PN‏ ביאַליסטאָק געווען די איינציקע פון די איבעריקע שטעט TIA PR‏ וואו די אידישע שרייבער האָבן TPN‏ צו שאַפן TAN IN PT‏ ווינקל װאָס ONT‏ עקזיס- טירט אַ ריי מיט יאָרן אַזש ביז'ן סאַמע אויסברוך TD‏ דער מלחמה,

... PN WAN‏ מוז PON ONT‏ אָפּלײגן אָן אַ זייט. PR‏ שרייב די ווערטער PR‏ דער שעה, Wh‏ עס ברענען PW‏ די גרע- ניצן פון פּױלן, ווען היטלער'ס באַמבעס פאַלן שוין אין װאַרשע און ווילנע, PN‏ קאַטאָװיץ TX‏ קראָקע, PR‏ טשענס- טאָכאָוו TIN‏ לאָדזש, ...

... פאָרן פון ביאַליסטאָק PP‏ ווילנע, פון װאַנען MT‏ זיינען נאָכ- דעם אַרױס אין דער פרייער וועלט,

די VEIN‏ טרייב-קראַפט פון דעם קיבוץ ,תל-חי", וועלכער PR‏ שפּעטער PIN‏ געווען דער העלד “DAN TID‏ שטאַנד קעגן די PNR OMNI‏ ביאַליסטאָק, PR‏ געווען מרדכי טענענבוים-טאמאראָף. ער PN‏ געקומען PNR‏ צייט פון דער מלחמה pp‏ ניאַליסטאָק פון ווילנע, PR YVAN‏ פון אַנדערע WoW‏ וואו ער PR‏ געווען WPT‏ אַקטיו PR‏ אַרגאַניזירן TIN‏ אָנפירן דעם װידערשטאַנד קעגן די נאַציס, אויסער מרדכי טענענבוים-טאמאראָף, PR TWIT‏ דער אָנפירערשאַפט ND‏ דעם קיבוץ ,תל-חי", PR OND‏ שפּעטער געווען אַ וויכטיקער צענטער פאַר'ן ביאַליסטאָקער “DIN‏ שטאַנד, אויך געווען פאָלגענדע יוגנטלעכע: צבי-הערש מערסיק, וועלכער האָט געשטאַמט פון מעלניצע, בי קאָװעל; הערשל-צבי ראָזענטאַל, וועלכער ONT‏ געשטאַמט פון יאַשינאָווקע, לעבן ביאַליסטאָק;: ראובן ראָזענבערג, וועלכער האָט געשטאַמט TD‏ סוכאָװואָליע, ביאַליסטאָקער קרייז: Tun‏ זשעלאַזנאַגוראַ, וועלכער האָט געשטאַמט TID‏ שעדלעץ:; יוכבד ויינשטיין, וועלכע האָט געשטאַמט TID‏ קנישין; גדליה פּעטליוק, אויך פון קנישין; צפּורה בירמאַן, וועלכע האָט געשטאַמט TID‏ ראַזשישטשע, װאָלין; ישראל מאַרגוליס, וועלכער האָט געשטאַמט פון דעם שטעטל װישאַגרודעק; טעמא שנײדערמאַן, פון װאַרשע און אַנדערע. דער קיבוץ האָט דאַמאָלט געהאָט עטלעכע צענדליק מיטגל ...

אַ קולטורעלע אַרבעט PR‏ אַ גרעסערן פאַרנעם -- האָט שפּעטער געשריבן ד. קלעמענטינאָווסקי -- האָט מען DPN‏ NOVI‏ ניט געקענט דורכפירן. די פאַרזאַמלונגען פון דער חלוצישער, סאַציאַליסטישער און קאָמוניסטישער יוגנט זיינען געווען אונטערערדיש PR‏ האָבן געטראָגן דעם כאַ- ראַקטער PD‏ װידערשטאַנד דעם שונא. PNR VINT‏ צוגע- גרייט TINA‏ דער אויפשטאַנד, דאָרט זיינען אָרגאַניזירט געװאָרן די פאַרבינדונגען WWE‏ די ווידערשטאַנדס:גרופּן PR‏ די געטאָס פון ווילנע, ביאַליסטאָק, װאַרשע TIN‏ דאָרט DX‏ דערצויגן TIN‏ אויסגעבילדעט געװאָרן דער אידישער פּאַרטיזאַן. קולטור-אַרבעט WAIN PN‏ געמאַכט געװאָרן דורך יחידים, איינצעלנע פּערזאַנען האָבן PN‏ דער שטיל, יעדער PT AND‏ אונטערערדיש, AY PT PR‏ שטיבל, יעדער PN‏ זיין אופן ONT‏ געוועבט און געשפּינען אידישע געשיכטע, געשריבן בלעטלעך צו דער טרויעריקער געשיכטע פון דער קעגנװאַרט, פאַרצייכנט די טאָגיטעגלעכע בלוטיקע געשעץ- נישן. דער אַלטער רעדאַקטאָר NOD‏ קאַפּלאַן, דער אַלטער היסטאָריקער הערשבערג, דער אַלטער געזעלשאַפטלעכער טוער, דער גרינדער פון לינת הצדק DN‏ װעטעראַן פון דער ציוניסטישער באַוועגונג PNR‏ ביאַליסטאָק, יהושע העשל קלעמענטינאָווסקי -- JANN‏ פאַרצייכנט “WDNR YU.‏ לעבענישן, זעענדיק DN‏ איבערלעבנדיק OND‏ עס WAV)‏ מיט דער קהילה און מיט דער סביבה, וואו זיי TINT‏ אָפּגעלעבט זייער TAN‏ פּראָדוקטיוו-געזעלשאַפטלעכן לעבן. ,די אַלטע משכילים NOVA PN TWIT‏ געשטאַרבן. מיט PT‏ זיינען פאַרשוואונדן אויך זייערע כתב-ידן ...

... Ty‏ דער גרוזאַמער שחיטה PR‏ סלאָנים, דעם 14טן נאָוועמבער 1941, ביי וועלכער עס זיינען אומגעבראַכט “YR‏ װאָרן צען-טויזנט נפשות. עס קומען די ערשטע פּליטים פון ווילנע און ברענגען די דערשיטערנדע ידיעות וועגן די אומגלויבלעכע שחיטות אויסגעפירט אין פּאַנאַר דורך די דייטשן צוזאַמען מיט זייערע ליטווישע שותפים. די בהלה PN‏ ביאַליסטאַק DOWN‏ אומבאַשרייבלעך. אַ JO‏ זינען איבערצייגט PN ONT IN‏ שוין דער סוף, TIN‏ כאָטש די PN‏ ציעלע דערקלערונגען פון אידן-ראָט TON‏ אַז די דייטשן פאָדערן אַרױסשיקן TD‏ ביאַליסטאָק PP‏ פּרוזשענע NI‏ פאַמיליעס, וואו קיינער אַרבעט ניט, כדי צו פאַרגרינגערן די געטאָ PR‏ הינזיכט TD‏ באַשפּייזונג, TINT INT‏ די מערסטע אידן ניט צוטרוי און IX VIVO‏ עװואַקואַציע מיינט אומקום,

מיט דער הילף פון אַ דייטשן סאָלדאַט, אַ געוויסן אַנטאָן שמידט, PNR‏ געלונגען טאַמאַראָף, מערסיק TX‏ די רעשטלאַך פון זייערע לעבן-געבליבענע חברים “DAN PT‏ רייסן פון ווילנע אינ'ם פאָרלויפיק-רואיקן ביאַליסטאָק, פרילינג-צייט, 1942, פאָרט DR‏ טאַמאַראָף PP‏ װאַרשע, מערסיק OVID‏ אַרױס מיט דער איניציאַטיוו TID‏ שאַפן “TINY‏ װירטשאַפטלעכע אַרבעט פאַר דער OIYP‏ דער MNT‏ סטאָקער אידן-ראַט נעמט IN‏ דעם פאָרשלאג. YON‏ ליידיקע פּלעצער NOVA PN‏ ווערן פאַרזייט. עס אַרבעט PST‏ אַ סך פרייוויליקע יוגנט. מערסיק ווערט , סעקרעטאַר און פּראַק- טישער ואָרט-זאָגער ביי דער אונטערנעמונג". ער “AND‏ נעמט DIN Pr‏ מיט אידייאישער אַרבעט און איז דער אָנ פירער פונ'ם , סניף" (אָפּטײל) אין ביאַליסטאָק. צי ONT‏ ער זיך פאַרנומען שוין דעמאָלט wm‏ קליבן היסטאָרישע מאַטעריאַלן, איז אומבאַוואוסט. אַ געוויסער שטעל אין בירמאַנ'ס נאָטיצן לאָזט דרינגען, IN‏ ער ONT‏ אַנגעהויבן צו זאַמלען היסטאָרישע מאַטעריאַלן ערשט אין דער צייט פונ'ם חורבן פון ביאַליסטאַקער פּראַווינץ. IN‏ אומדירעקטע באַ- שטעטיקונג פון דער דאָזיקער השערה געפינען JIN VA‏ PN‏ טאַמאַראָפ'ס נאָטיצן. דערמאַנענדיק דעם פריצייטיקן TIN‏ אומד ...

... YON‏ שטייען TID ADIN‏ די ערטער און ב. מאַרק האַלט אַ גרויסע רעדע AYN‏ דער ראָל, OND‏ ביאַליסטאָק, דער צענ- YWAN Ws Wy‏ און ווילנע, האָט געשפּילט סיי PR‏ קולטורעלן TN‏ סיי PN‏ פּאַליטישן TX‏ ווירטשאפטלעכן לעבן TW‏ די אידן אין TPAD‏ ...

ריסטישסטע, דערהויבנסטע PR‏ שענסטע מעלה פון אונזערע אידישע טעכטער, WIT OND‏ געפאַלן PNR‏ געראַנגל און שלאַכט. די אידישע מיידלעך זיינען געווען די ;נערוון" פון דער באַוועגונג, די פאַרבינדלערינס TINT OND‏ פון פּלאַץ צו פּלאַץ געבראכט מיט ONT PT‏ װאָרט TID‏ דער באַוועגונג. טאַשע TX‏ לאָנקע האָבן צום ערשטן מאָל געבראַכט פון װאַרשע PP‏ ווילנע ONT‏ װאָרט פון דער באַוועגונג און OVI PN‏ ניט פאַרשטיין ONT OND‏ האָט VY TN‏ פאַר אונז. מיר װעלן MT‏ קיין מאָל ניט פאַרגעסן, און VID"‏ געשטאַלטן װעלן זייןאַדערציערישער סימבאַל פאַר דורות און דורות. ...

PIN‏ מיין טרויער PN‏ גרויס, ONT‏ באַגלײט מיך PN‏ מיין טאָגיטעגלעכן לעבן. עס לאָזט מיך ניט שלאָפן אין די נעכט, דער סך-הצל פון מיין משפּחה, די נאָענטע מיינע וועמענס לעבנס עס PN‏ פאַרשניטן TINA‏ איז מיט WE‏ און ווייטיק, pon‏ ליבע מוטער, פרומע, וועלכע PNR‏ געווען אַ האַרציקע אידישע פרוי, איז געשטאַרבן PR‏ ביאַליסטאַקער געטאַ TID‏ פּיין און ווייטיק. מיין טייערער פאָטער, בינוש, האָט צוזאַמען מיט מיר דורכגעמאַכט גרויסע ליידן JH TIN‏ ביי די נאַציס. צום סוף, PR‏ ער פאַרפּײניקט געװאָרן PR‏ אוישוויץ. מיין אינגערער ברודער, כלאָוונע, מיט זיין פרוי שרה און מיט זייער טעכטערל, זיינען פון די נאַציס “IN‏ געבראַכט געװאָרן PN‏ טרעבלינקע. מיין שוועסטער, רחל, PR‏ געווען פאַרהייראַט I‏ ירחמיאל ציפּוק, PR‏ ווילנע. ביידע, צוזאַמען מיט זייערע צוויי אינגלעך, זיינען אומ- געבראַכט ND TINA‏ די PN OMNI‏ עסטלאנד. PIX‏ פיל YU TIN‏ פון מיין WP ONAN‏ פאַרצווייגטער משפּחה PR‏ ביאַליסטאָק, זיינען אומגעבראַכט געװאָרן TD‏ די היטלע- ריסטישע מערדערס, ...

צוזאַמען מיט מיין פאָטער, וועמען די דייטשע “Wr‏ OWT‏ האָבן INT‏ געטריבן צום טויט, PIN TIP‏ געטריבן געװאָרן פיל אידישע קינדער, וועלכע מען ONT‏ געבראַכט קיין אוישוויץ פון ווילנע. די גװאַלדן, געשרייען און גע- בעטן פון די קינדער, הילכן נאָך ביז היינט ביי מיר PR‏ די אויערן. וי די טייערע קינדערלעך האָבן זיך געבעטן ביי די דייטשע מערדערס, מיט ווערטער PR OND‏ על קיינמאָל ניט פאַרגעסן: , מיר זיינען נאָך יונג, מיר ווילן נאָך לעבן, לאָזט אונז לעבן..." ONT WAIN‏ געבעט פון די אידישע קינדער, וועלכע האָבן געלעבט אין אַן אומגליקלעכער צייט VAX‏ אידישן פאָלק, זיינען געפאַלז אויף טויבע אויערן. די קינדער זיינען אַרײנגעשטופּט געװאָרן PR‏ דער קרעמאַ- טאָריע צוזאַמען מיט מיין טאַטן, צוריקקומענדיק אין באַראַק בין “PN‏ געשטאַנען אַ גאַנצע נאַכט ביי דעם שליסל-לאָך, איך ...

... האָב אַרױסגעקוקט PR‏ דרויסן IX‏ זען MN‏ עס גייט דער רויך פון דער קרעמאַטאָריע, IND‏ עס ברענט מיין טייערער טאַטע צוזאַמען מיט די האַרציקע אידישע קינדערלעך פון ווילנע... ...

מען דאַרף ניט פאַרגעסן, אַז דער שרייבער פון די שורות Pw PR‏ דעמאַלט געווען , שיר ניט" אַ מחבר IN TID‏ ערשטן ביכעלע לידער. דער , שיר ניט" PN‏ דערפאַר, ווייל כאָטש ONT‏ ביכעלע IN PNR PW PN‏ איינציקן עקזעמפּליאַר דערשינען, און דער מחבר UNA‏ עס מיטגענומען לזכר קיין ביאַליסטאָק, זיינען אָבער די איבעריקע צוויי טויזנט ביכער געלעגן פאַר'משכנ'ט PR‏ דער דרוקעריי PR‏ װאַרשע ביי ר' יחיאל מאיר האַלטער, נאַלעווקי 11... באשר דער ערשטער פאַרלעגער זיינער, אברהם גאַסעלניק TD‏ ווילנע, ONT‏ האָט זיי געזאָלט אַרױסגעבן -- און זיין פאַרלאָג, ONT‏ האָט געדינט און געזאָלט דינען דעם אידישן אַרבעטער קלאַס, האָט שוין מער WI‏ געהאַט קיין געלט-מיטלען... אין אַ יאָר שפּעטער האָט אַן אמת'ער פאַרלעגער, יעקב לידסקי, אויסגעלייזט די ביכער TIN‏ עס אַרױסגעגעבן אונטערץ טיטל ,צייט-לידער", ...

זערע ביאַליסטאַקער TANT‏ לעצטנס געשפּילט, APU] TANT‏ oT TR‏ זיינען שטאַרק באַווירקט געװאָרן פון די ערנסטע אידישע טרופּעס, OND‏ מיר האָבן דאָ געזען DX‏ באַזונדערס — פון די ,ווילנער"", צום ווינטער-סעזאָן, 1919, הויבן IN‏ צו שפּילן אין ביאַליסטאָק UY‏ אידישע טרופּעס: PR‏ , פּאַלאָס-טעאַטער" — די ,אידישע קינסטלערישע דראמע", אונטער דער “HIN‏ רונג פון אַ. אַזראָ און ל. סניעגאָוו. PR‏ אַנסאַמבל -- די PW‏ גוט-באַקאַנטע אַרטיסטן: PUNO‏ עלמית, לייזער זשעלאַזאַ, לאה נעמי, אָרזשעװסקאַ DX‏ אַנדערע, VOM‏ רעפּערטואַר; ,דער פאָטער', ,די פּוסטע קרעטשמע', ,די נבלה", YoY,‏ אפרת", , די האַרבסט-פידלען" און , די טעג TID‏ אונזער לעבן" PR‏ זאָל , מאָזאַאיקאַ" האָט געשפּילט אַ “VYING‏ טעאַטער, אונטער דער אָנפירונג TID‏ סאַלאָמאָן קוסטין, מיט דער באַטײליקונג פון די אַקטיאָרן: ריטא גריי, דזשאַפע, מאַניע שיין, רעגינאַ. בוימאַן, מ. TN PANN‏ פּסח'קע בורשטיין. זייער רעפּערטואַר: TOY WIL,‏ ווייבער", ,אַ מאַן אַ שמאַטע", , די באַרימטע קאָמעדיע", , מענדל בייליס", צו די ,קאָמעדיעס PR‏ פאַרסן" FI VAY‏ געוויינטלעך צוגעגעבן אַ קאָנצערט פון לידער TN‏ קופּלעטן, ONT,‏ נייע לעבן" האָט גענומען N‏ שאַרפע שטע ...

דער, ONT‏ די אַמעריקאַנער ביאַליסטאָק WP‏ איצט רופן צו דער Ww‏ ביאַליסטאָק: -- ברידער, WN‏ זיינען מיט אייך! אַזױ וי ONT‏ קאָן טאָן ווילנע, אַזױ וי ONT‏ קאָן TNO‏ ליבאןז, אַזױ PND‏ עס קאַנען עס טאָן YON‏ אַנדערע שטעט. ...

PN‏ יענער צייט, ביים PO‏ 1942, ווען די נאַציס האָבן אַרוסגעפירט די אידן פון דער פּראַווינץ PAN‏ פאַרניכטונג, איז TP‏ ביאַליסטאָק אָנגעקומען אַ העלדישער אומדער- שראָקענער יונגערמאַן, וועלכער ONT‏ שפּעטער געשפּילט אַ וויכטיקע ראָלע ביים העלפן צוגרייטן, אָרגאַניזירן און “IN‏ פירן מיט דעם אידישן װידערשטאַנד קעגן די נאַציס. ער PIN UNA‏ אַנגעפירט PR‏ ביאַליסטאָק PR DX‏ דער געגנט וויכטיקע אַקטיוויטעטן WY‏ דער יוגנט פון דער “DIPS‏ טישער אַרבעטער באַוועגונג. אָט דער בחור, מרדכי טענענ- בוים-טאַמאַראַף, PX‏ געווען IN‏ אָנפירנדיקער מיטגליד PR‏ דער אָרגאַניזאַציע , דרור", PX OND‏ דער יוגנט-פאַרבאַנד פון דער פּועלי-ציון-פּ. ס., געקומען איז ער דאַן PP‏ ביאַלי" סטאָק פון WAN‏ ווילנע און גראָדנע, וואו ער PIN ONT‏ דאָרט אַנגעפירט וויכטיקע אַקטיוויטעטן PR‏ פאַרבינדונג מיטן װידערשטאַנד קעגן די היטלעריסטן,

... יי? עס איז געווען אפילו אַ אידישע בעקעריי אָבער זי האָט ניט געקענט אָפּשטעלן די אַרבעט פון באַקן ברויט פאַר דער שטאָט אין וועלכן עס האָט זיך געפילט אַ מאַנגל. דאָ PN‏ געקומען ה' אשר וויין TN PAN)‏ אַמדורער וועלכער האָט געהאָט פאַר דער מלחמה אַ גאַלאַנטערײ-קראָם PNR‏ רינעק קאַשטשושקי לעבן דער פירמע באַטאַ) צו הילף. ער האָט אויסג עפונען PIN‏ יאַטקע גאַס 11 אַ בעקעריי, וועלכע PR‏ ניט געווען טעטיק TIN‏ איז זייער צוגעפּאַסט IND‏ דעם. די פאָרמאַליטעטן ביי דער מאַכט TANT‏ דערלײידיקט IND‏ אונז אינזשעניר ריבקינד (דעם ראַבינערס דר. ראָזנמאַנ'ס זצ"ל איידעם) TPN‏ מיט מזל האָבן VA‏ אָנגעהיבן באַקן מצות, וועלגערקעס JANN‏ מיר געהאַט פון דעם OND NI‏ באַ- פרייטן שטוטהאָף-לאַגער, וועלכע האָבן PT‏ געפונען PR‏ ביאַליסטאָק INT‏ אויף דורכרייזע INI DAN‏ ווילנע, קאָוונע און אַנדערע ליטווישע שטעט. די האַרציקע לידער װאָס

... טהאָף און די אַרומיקע געגנט PT ONT‏ געפונען אויף TN‏ אינזל, אַרומגערינגלט TOT YON PN‏ פון SONI‏ ווען PR‏ בין געווען באַשעפטיקט ביי דער שקלאַפן-אַרבעט DIN‏ די ,עב-פאַבריקן", האָב PR‏ געהאַט אַ מעגלעכקייט “ION PT‏ צושאַפן אַ שטיקל איבעריק ברויט. PR‏ האָב ONT‏ באַקומען פון געפאַנגענע ענגלישע PR‏ פראַנצויזישע SORTING‏ וועלכע זיינען PIN‏ געווען דאָרט באַשעפטיקט ביי “AND‏ שייד yay‏ אַרבעטן. זיי JANA‏ באַקומען אַ ביסל מער עסן, )1 TN PN‏ די אַנדערע אידן, פון דעם רויטן-קרייץ, קומענדיק יעדן טאָג צוריק פון דער אַרבעט, PN‏ דעם לאַגער שטוט- האָף, פלעג ONT PR‏ ברויט, ON‏ איז דעמאָלט געווען וי אַן אוצר, אַריבערװואַרפן אין דעם דערבייאיקן פרויען-לאַגער, דאָרט TWIT‏ געווען אידישע מידלעך און פרויען, געבראַכטע פון דער ווילנער NOVA‏ צווישן PIN PION MT‏ געווען MYR‏ שװועסטער, Way‏ אַריבערגעװאָרפענעץ שטיקלעך ברויט, האָבן פיל געהאָלפן ביים איבערקומען yay?‏ שווערע צייט. די צויי שװועסטער זיינען טאַקע געבליבן לעבן און זיי זיינען איצט: אידאַ קאַץ, וועלכע וואוינט מיט TR IND PR‏ קינדער PR‏ װוענעזװועלאַ; DN‏ מאַשע קאַפּרינסקי, וועלכע וואוינט מיט איר פאַמיליע אין תל-אביב. דורך דער צייט, INA PR WI‏ געאַרבעט ביי די פאַבריקן ON‏ שטוטהאָף, TANT‏ די נאַציס אַרויסגעפירט YON‏ געבראַכטע אַהינצו TDN‏ פון דער ביאַליסטאַקער געטאָ, PD‏ אוישוויץ, וואו PT‏ זיינען אומגעבראַכט געװאָרן PR‏ די דאָרטיקע גאַזיקאַמערן. TUS‏ די דאָזיקע אַרויסגעפירטע TN‏ אומגעבראַכטע PR TPN‏ אוישויץ, איז DIN‏ געווען TP‏ ליבער פאָטער,