Jewish Council

היטלעריסטן זיינען אַרײינגעקומען “PND PP‏ סטאָק, UXT‏ זייער קאָמענדאַנט צו זיך אַרויסגערופן דעם ראַבינער הרב דר. גדליה ראָזענמאַן און דעם געוועזענעם דירעקטאָר TD‏ דער PAP‏ אינזשעניר רפאל באַראַש. דער היטלעריסטישער קאַמענדאַנט ONT‏ פאַראָרדנט PT TR‏ זאָלן שאַפן אַ אידן-ראַט, דורך וועמען די אָרטיקע נאַצישע מאַכט זאָל pr‏ קענען ווענדן און געבן פאַראָרדענונגען וועגן אַלץ, PR ONN‏ פאַרבונדן מיט די אָרטיקע אידן. DW‏ ראָזענמאַן TN‏ אינזשעניר באַראַש האָבן די דאָזיקע נייע גזירה באַלד איבערגעגעבן IND‏ אַנדערע אָנגעזעענע אידישע כלל-טוער. עס PN‏ גלייך צונויפגערופן געװאָרן אַ גרעסערע צוזאַמענ- קונפט ביי וועלכער עס DIN PR‏ אויסגעקליבן TANYA‏ דער געפאַדערטער, דורך די היטלעריסטישע רוצחים, אידן-ראַט, PN‏ דעם אידן-ראַט PN TIT‏ 24 פּערזאָן, צווישן זיי PAN‏ צוויי פרויען, TAY WY‏ עס זיינען PIN‏ געווען “ORD‏ גענדע באַקאַנטע אידישע געזעלשאַפטלעכע, פּאַליטישע TX‏ קולטור-טוער: ראַבינער דר. גדליה ראָזענמאַן, אינזשעניר אפרים באַראַש, דוד סובאַטניק, מענדל קאַפּלאַן, דר. מ, קאַצענעלסאַן, APY?‏ גאָלדבערג, אַ געוויסער לימאַן פון סלאַנים, ה. גליקסאָן, דער געוועזענער רעדאַקטאָר פון ...

... ר אויסצובאַהאַלטן אַ לענגערע צייט. געווען PW‏ אַזעלכע, אפילו TWN TD‏ די מענטשן פון דעם אידן-ראַט, וועלכע האָבן ONT‏ יאַ אַרױסגעבראַכט שטילערהייט AND‏ די “TAN‏ מיקע אידן, איז דאָס אויך דערגאַנגען צו די פרויען און מאַמעס פון די פאַרשוואונדענע עטלעכע טויזנט אידן. YIN‏ דעם האָבן אויך די דאָזיקע פאַרצווייפלטע פרויען געפילט, IN‏ פון דעם אידן-ראַט MT AND WAY‏ ניט אַרױסגעבראַכט דער אמת, IR‏ עפּעס YT TID WIV‏ אויסבאַהאַלטן. האָבן די פרויען TN‏ מאַמעס TID‏ די אַרױסגעפירטע אידן כמעט TTY?‏ טאָג געמאַכט הילכיקע דעמאַנסטראַציעס און פאָדערונגען ביי דער געביידע ND‏ דעם אידן-ראַט. פון אויפרעגונג DR‏ פאַרביטערונג PR‏ זעענדיק TO IX‏ נאַרט זיי אָפּ, TINT‏ געוויסע TD‏ די דערמאָנטע פרויען PIN PT‏ ג עװואָרפן אויף מיטגלידער פון דעם אידן-ראַט און MT‏ געשלאָגן, די טענה פון די פאַרביטערטע פרויען איז געווען, אַז אויסער דעם OND‏ דער אידן-ראַט ONT‏ זיי אָפּגענאַרט מיט זאָגן TN‏ די מענער און Pr‏ זיינען אַרוױסגעפירט געװאָרן AN‏ אַרבעט TN‏ זיי Ty‏ באַלד צוריקקומען, ONT‏ מען MD PIN‏ זיי -- ביי די דאַזיקע פרויען TN‏ מאַמעס פון די פאַרשוואונדענע אידן -- צוגענומען MT OND PON‏ האָבן פאַרמאָגט,

... אידן-ראַט, און מען PIN ONT‏ דערלאַנגט די “YOO‏ ריסטישע פירער אַ געהעריקע אידישע קאַנטריבוציע, געלט, צירונג און אַנדערע ווערטזאַכן, TINT‏ די OMNI‏ אָפּגעגעבן AND‏ דער NOVA‏ דעם קװאַרטאַל OND‏ האָט אַרומגענומען די TON‏ טשענסטאָכאָווסקא, פּאָלנע, קופּיעצקא, ליפּאַװע, טשעפּלא, יוראָויעצקא, פאבריטשנא, ביאַליסטאָטשאנסקא, נייע-וועלט TIN‏ די YON‏ אַרומיקע געסלעך. אויף “WDA‏ צוציען PR Pr‏ געטאַ, TANT‏ די אידן באַקומען דריי טעג צייט. ONT ONT‏ ווידער אַרוסגערופן אַ פּאַניק, ווייל די TPN‏ האָבן פּשוט ניט געהאַט מיט װאָס PT‏ אַריבערצוציען פון זייערע וואוינונגען PR‏ דער געגנט IND‏ עס PN‏ געווען די NOVA‏ ...

אין די טראַגישע יאָרן פון דער היטלער:הערשאַפט, PR‏ קאַפּלאַן געווען דער אָפיציעלער אַרכייסט PR‏ דער ביאַלי- סטאָקער געטאָ. ער האָט געהאַט אַ געלעגנהייט צו אָבסערווירן TN‏ PN‏ פאַרצייכענען, VAN]‏ מיט גרויסע PR TMP AVY‏ יענער צייט, OND‏ עס PNR‏ פאָרגעקומען PR‏ לעבן פון די אידן. “AND PR‏ לויף פון דער גאַנצער צייט זייענדיק PR‏ געטאָ, MOD ONT‏ קאַפּלאַן געפירט אַ טאָג-בוך WYN‏ דער אַנטשטײאונג און פירונג TWD‏ דעם אידן-ראַט PN‏ געטאַָ. ער שילדערט PNR‏ דעם די סטרוקטור VN‏ טעטיקייטן TID‏ דעם אידן-ראַט, כמעט אויף YON‏ געביטן. זייענדיק NOVA PR‏ האָט קאַפּלאַן אויך פאַרצייכנט YAY TIN‏ וויכטיקע פאַקטן, טעטיקייטן TIN‏ פּאַסירונגען אין געטאָ. אין TT‏ כראָניק וועגן דער גרויסער שרעקלעכער פּעברואַר:אַקציע, OND‏ ער ONT‏ פאַרשריבן TT PX‏ , חורבן ביאַליסטאָק", ONT‏ קאַפּלאַן ON‏ מיט בלוט אויסגעץ- קלאָגט די װערטער: OVI,‏ מען די איכה קלאַנגען אויפ'ן חורבן ביאַליסטאָק? PD TP PR‏ פאַרצייכענען טרוקענע פאַקטן, וי זי זיינען געבליבן איינגעקריצט PNR‏ מיין באַוואוסטזיין, PR‏ זכרון TID‏ די אָקאַרשט פאַרגאנגענע, פינצטערע, בלוטיקע טעג"

... און DAN‏ די , קאַרפּן-קעפּ" פון אידן-ראַט האָבן ניט אײינמאָל אין זייערע עפנטלעכע רעלאַציעס דערקלערט, TR‏ זי זיינען ניט PP‏ געזעלשאַפטלעכע אינסטיטוציע, IN IND‏ אויספיר-אָרגאַן TID‏ דער דייטשער מאַכט, צו דערפילן זיינע פאַראָרדדענונגען, פונדעסטוועגן איז דער צונויפשטעל TID‏ אידן-ראַט כמעט 100 פּראָצ. פון אָנערקענטע כלל-טוערס TIX‏ ממילא PN‏ די אינסטיטוציע אַװעקגעשטעלט NIN‏ הויכער, געזעלשאַפטלעכער ניוװואָ, WOUND‏ מען קען TIN‏ גלייכצײיטיק ניט לייקענען, IN‏ צוליב די אומשטענדן TID‏ דער טעטיקייט, ONT‏ מען ניט געקענט אויסמיידן קיין דער- שיינונג TIN‏ אויטאַקראַטיש.

... אָבער ONT‏ געהערט PW‏ צו דער אומגעהויער-ריזיקער אַרבעט פונ'ם אידן-ראַט אויף אינעװייניק, ...

די מאַכט ONT‏ דערקלערט, IN‏ די PAN PR NOVA‏ מלוכה PN‏ אַ מלוכה, אַז דער אידן-ראט ONT‏ אויפץ דאָזיקן געביט אומבאַגרענעצטע פולמאַכטן, אויב AN]‏ ער “WT‏ פילט די פאָדערונגען פון דער מאַכט. פון דער אַנדערער זייט האָט עס געהייסן, IN‏ די דייטשע מאַכט ONT‏ ניט קיין אינטערעס צו אינגערירן PR‏ די געטאָ-ענינים, “DN‏ לאָזנדיק עס אינגאַנצן אויף די פּלייצעס TD‏ אידן-ראַט, צו דעם צוועק האָט דער אידן-ראַט געשאַפן קודם IN‏ אייגענע פּאָליצײ (אָרדנונג:דינסט) אונטער דער קאָמאַנדע פון געוועזענעם פייערלעשער קאַמענדאַנט איזאַק מאַרקוס, די פּאַליציאַנטן, PNR 200 ADIN‏ צאָל, כמעט YOR‏ יונגע, געזונטע מענטשן, TINT‏ באַקומען ספּעציעלע קאָמפּאַסן אויף די היטלען, בינדעס PIN‏ די הענט, די PR NOVA‏ צעטיילט געװאָרן WH PIN‏ רעווירן מיט אַ הױפּט-קאָמאַנדע. פאַרץ נאַענטסטן מיטאַרבעטער TD‏ קאַמענדאַנט PR‏ שפּעטער "NI‏ שטימט געװואָרן דער אַלגעמײן באַליבטער משה INOW]‏ (באַקאַנטער ביאַליסטאַקער קאָמפּאַניסט). עס PR‏ זייער שווער אָנגעקומען דעם אידן-ראָט צו האַלטן די ניט באַ- צאַלטע פּאַליצײ אויף דער הויך פון ...

לויט'ן באַפעל פון דער דייטשער מאַכט PR‏ די אידישע פּאַליצײ געשאַפן געװאָרן דורכץ אידן-ראַט באַלד אין די ערשטע טעג, נאָך פאַר'ן אַרײנפאָרן אין NOVA‏ ...

איינער TID‏ זיי ONT‏ אַפילו פאַרפירט IN‏ אָפענעם קאַמף ביי דער דייטשער מאַכט קעגן דעם אידן-ראַט, צו קאָמפּראָ מיטירן אים. דער אידן-ראַט WT ONT‏ אָנגריף אָפּגץ: קלאַפּט, און דער אויספיר PNR‏ געווען, IN‏ די ביידע זיינען אַרעסטירט געװאָרן אויסער דער TIN NOVA‏ דאָרט “AND PW‏ בליבן ביז'ן היינטיקן טאָג, ...

אַ קאָלאָסאַלער אויפטו PNR‏ געווען די שאַפונג TID‏ גערטנעריי PR NOVA PR‏ יאָר 1942, TINT NOVA PN‏ זיך געפונען עטלעכע גרעסערע גערטנער, װאָס TANT‏ געפּוסטעװועט, ווייל די קריסטלעכע אייגנטימער זיינען ניט TN TVA‏ די אידן TANT‏ דאָרט געװאָרפן בלויז שמוץ TN‏ מיסט; אַזױ פּראַגער'ס TAA‏ הינטער ניי-וועלט, באָלע'ס WANA‏ הינטער יוראָווצער גאַס, אַ PIN‏ דעם נאָך “ND‏ שיידענע, גרעסערע און קלענערע מיסט-פּלעצער, װאָס האָבן קיינמאָל ניט פאַרזוכט דעם טעם TD‏ װאַקסנטום. ONT‏ דער אידן-ראַט די אַלע ניט פאַרבויטע שטחים, וי גרויס אָדער קליין OT‏ זאָלן ניט זיין, פאַראַקערט TIN‏ פאַרזייט מיט גרינס. ס'איז באַשטעלט געװאָרן אַ גרויסער ANDY‏ מיט וועכטערס, צו היטן די פּלעצער טאָג און נאַכט, אונטער דער אָנפירונג TID‏ אינזש. סאַליט. און דער רעזולטאַט PNR‏ געווען אַ געװאַלדיקער: הונדערטער טױיזנטער קילא כל המינים גרינס. אוגערקעס, בוראַקעס, מערן, ברוקווע, פּאָמידאָרן, קרויט, װאָס TINT‏ געקלעקט IS‏ שפּייזן ניט בלויז די אינסטי- טוציעס כמעט ביז זעטיקייט, נאָר האָבן אויך נאָרמאַליזירט די TD WTP‏ גרינס אויפץ TORTS‏ מאַרק. קורץ: די גערט- נעריי האָט פּשוט געהאָלפן אַרױסראַטעוװוען די NOVY‏ באַפעלקערונג פון די נעגל פון הונגער-טויט. זאָל עס "YX‏ שטעלט ווערן אויפץ זכיות-קאַנטאָ פון אידן-ראַט,

... די קראַנקן באַזאָרגונג PN‏ דורך דעם אידן-ראַט אָרגאַ- ניזירט TINA‏ אויפ'ז מלכה'שן שטייגער PR‏ מיניאַטור. THI)‏ די PN NOVA‏ געשאַפן געװאָרן, איז דער אידישער שפּיטאָל פון ואַרשעװוער גאָס אַריבערגעטראָגן געװאָרן אויף פאַבריק גאַס, PNR‏ צוגעפּאַסטן לאָקאַל TID‏ , טאָז", אונטער דער אָרדינאַציע ND‏ דעם זעלבן דר. קאַפּלאַן עובדיה, מיטגליד פון אידן-ראַט, | ...

... אין NOVA‏ פונקציאַנירן PUT‏ אָפּטײקן. נאַציאַנאַליזירטע דורך דעם אידן-ראַט, װאָס באַדינען ONT‏ פובליקום דורך YON‏ אַפּטײיקערס TIX‏ פּראָװיזאָרן, וועלכע באַקומען דער- AND‏ די געוויינלעכע ברויט-פּאָרציע, אַלצאײנס וי פאַבריק- אַרבעטער. די פּרייזן AND‏ רעצעפּטן זיינען זייער הויכע, אָבער אומפאַרמעגלעכע פּאַציענטן באַקומען הנחות דורך אַ ספעציעלער סעקציע פון דער סאַציאַלער פאַרזאָרגונג, וואו ס'האָט פריער אַמטירט בערמאַן TN‏ איצט אַרבעט דאָרט אגושעוויטש -- ביידע זייער סימפּאַטישע באַאַמטע מיט גרויס פאַרשטענדעניש IND‏ די נויטן TID‏ די מאָסן, ...

וויכטיק אינ'ם דאָזיקן PNR OI‏ אויך די פראַגע TID‏ אַסעניזאַציע ONT)‏ אַרויספירן TD‏ אומרייניקייטן), ONY‏ איז לכתחילה דורכגעפירט געװאָרן דורך די זעלביקע M95‏ YORT‏ אונטערנעמער TD‏ פריערדיקע צייטן. האָט עס “YL‏ קאָסט אומגעהויער טייער, ממש איבער די כוחות. עס זיינען PIN‏ נישט געווען גענוג טראַנספּאַרט מיטלען, זיינען די אונטערנעמער שטענדיק געווען אונטערשטעליק מיט דער אַרבעט. די באַפעלקערונג PIN PN‏ געװאָרן אָפּגעלאָזט, TIN‏ דער פּועל-יוצא PR‏ געווען YD‏ גריבער, אָנגעפּאַקטע קלאָזעטן, שמוץ, עיפּוש אויף די הויפן PIN‏ רינשטאָקן PN‏ די גאַסן. TN‏ די סכנה IND‏ דער PR NOVA‏ געװאָרן שרעקלעך גרויס. אַז דער WONT‏ דראַענדיקער צושטאַנד האָט PW‏ אָנגעהויבן IW‏ שטאַרק שטעכן PR‏ די אויגן, ONT‏ דער אידן-ראַט איבערגענומען דעם פּראָבלעם PR‏ זיינע הענט. געשאַפן ביי זיך אַן אַסעניזאַציע סעקציע, אונטער דער לייטונג פון א. פורמאַן, וועלכער ONT‏ דעם “DIN DIY‏ גענומען פון TORI ID‏ רשות TN‏ באַשטימט אַ קליינע הוספה אויף די ברויט-קאַרטן, די רייניקונג WW‏ דורכגעפירט PW‏ אינגאַנצן IX‏ געלט. עס PR‏ באַקומען געװאָרן די דערלויי בעניש, אַרויסצופירן די פעסלעך אויסער דער NOVA‏ די אַרבעט OI‏ דורכגעפירט PA‏ און גרינטלעך. PIN‏ די סמעטניקעס TI‏ גערוימט דורך די פורען PD‏ אידן-ראַט, וועלכע PW Pr yp ms‏ אויס NOVA PR‏ ערגעץ ביים גרעניץ. אַזױ PN DIN‏ די פראַגע TH‏ ריינלעכקייט, PR‏ גרונט, געלייזט געװואָרן. עס PNR‏ געבליבן INT‏ די רייניקונג פון די ברוקז, טראָטואַרן, רינשטאָקן, הויפן TN‏ טרעפּ. ONT‏ YAWN‏ שוין דורכגעפירט WT‏ פּריוואַט געדונגענע אידישע סטרוזשעס TIN‏ פאַראַנטװאַרטלעך דערפאַר זיינען די PUT‏ קאַמיטעטן און הויז-פאַרװאַלטער, |

אַ WET‏ אָרט PN‏ דער טעטיקייט פונ'ם אידן-ראַט “AND‏ נעמט דער װירטשאַפטס-אָפּטײל, אונטער דער לייטונג TID‏ דעם ענערגישן, רירעוודיקן ראַט-מיטגליד אבא פורמאַן. דאָ PR‏ קאָנצענטרירט די װירטשאַפט פון אידן-ראַט, אָבער דער עיקר דינט עס ADM‏ קודם-כל דער נױטיקער ,מנחה לעשו" ONT)‏ איז: שוחד AND‏ די דייטשן) YOR‏ מעטאַל-טײלן TR‏ ווערט:זאַכן, װאָס געפינען PT‏ אין געטאָ, שטייען ...

“AD האָט דער‎ INT TIN בכלל בויט מען ניט.‎ NOVI PR אָפּטײל פון אידן-ראַט, אונטער דער אָנפירונג פון גרויסן‎ מיטגליד),‎ UI בוי:אונטערנעמער, נחמן גאָלדפאַרב (אַ‎ אויסצופירן וויכטיקע פונקציעס. די קהלה'שע בנינים, די‎ פאַבריקן, פאַרשיידענע לאָקאַלן פון די אינסטיטוציעס, דער‎ “YX פּאַלאַץ", האָבן‎ םענעגייא‎ PT PR אידן-ראַט גופא‎ אַ סך אַרבעט ביים בויען, איבערבויען,‎ WT פאָדערט‎ PIN אַרבעט איז‎ PIM צובויען און פאַנאַנדערבויען. ניט‎ “YOR די פּאַרקאַנעס אַרום געטאָ, וועלכע ווערן‎ DMN פאַראַן‎ TN שייכות מיט פאַרקלענערן‎ PR מאָל איבערגעשטעלט,‎ איבעררוקן די געטאָ. בוי-:מאַטעריאַלן באַקומט מען פון‎ אױיסער דער‎ APT דייטש, אַ קליינעם טייל פון די אידישע‎ פּלאַנ-‎ PT PR צעװאַרפן,‎ TOR PR ער האַלט‎ ONT NOVI ביאַליסטאָק, כדי‎ YOON די‎ TONY מעסיקער אַקציע פון חרוב‎ אַ נייע, עכט דייטשע‎ DIN PR PIN שפּעטער‎ TWD צו‎ די צוגעפוילטע, פאַרפּרוכנעװאַטע,‎ WM ביאַליסטאַק. אָט‎ באַלקעס,‎ DX דורכגעפלאַכטענע מיט טשװועקעס ברעטער‎ געטאָ. מיט‎ PR עס דורכגעפירט די בוי-אַרבעטן‎ Py אָנגעקומען די‎ P ...

... רונג PNR‏ לייטונג אַרױסגעװויזן אַ סך שעפע- רישע איניציאַטיוו, איינפאַל TIN‏ ענערגיע. PR‏ דער זעלבער צייט איז אין געטאַ אַנגעקומען דער באַפרייטער פון דער סאַוועטישער תפיסה WAY‏ פאַבריקאַנט פינקל, וועמען עס האָט PT‏ איינגעג עבן PN‏ משך פון אַ קורצער צייט “DIAN‏ רוקן PT‏ פאָראויס דער אָרגאַניזאַציע TN‏ שאַפן דעם געהע- ריקן קאַנטאַקט מיט די דייטשע פאַקטאָרן. WI‏ ער איז אינ- גיכן אַריבער צו אַָרגאַניזירן די פּריואַטע דייטשע “PR‏ דוסטריע TD‏ סטעפן (דער נאָמען פון דייטשן אייגנטימער) PR‏ געטאָ, PN‏ די לייטונג פון דער אידן-ראַט אינדוסטריע ווידער אַריבער צו פ. מעלניצקי. OND WAN‏ מער די אינ- דוסטריע האָט PT‏ צעװואַקסן, PEN‏ גרעסער איז געװאָרן די אחריות POX DX‏ שווערער די אָנפירונג. TIN‏ לויט'ן באַשלוס פון פּלענום TID‏ אידן-ראַט, PN‏ אַלס לייטער באַשטימט “YX‏ WIRD‏ אָבמאַן אינזשיניער א. באַראַש, וועלכער האָט זיין אַרבעט אַװעקגעשטעלט PIN‏ אַ ברייטן PR‏ פעסטן TIO?‏ יעדע פאַבריק האָט PR‏ דירעקטאָר, גרעסערע פאַבריקן האָבן PIN‏ וויצע-דירעקטאָרן, און דער לייטער אינזש. באַראַש, האַלט OX‏ מיט זיי YON‏ פרימאָגן אוידיענצן, וועגן דער פּראָגראַם TID‏ ווייטערדיקער אַרבעט,

אונטן WX PNR‏ 3 פון אידן-ראַט PID‏ געפינט PT‏ די קאַנצעלאַָריע. אָדער דער סעקרעטאַָריאַט TD‏ אידן-ראַט, שעף פון סעקרעטאַריאַט PR‏ געװוען די פיל-געבילדעטע פרייליין דר. האַראָװיץ פראַנקע (לערערין פון דער העברע- אישער גימנאַזיע, געשטאַמט TD‏ סטאַניסלאַװאָוו), וועמענס הױיפּט אַרבעט עס PN‏ באַשטאַנען PN‏ שרייבן כל-ערליי דייטשע אויפזאַצן, בריוו און אַנדערע דאָקומענטן פאַר דער מאַכט AND TIX‏ דער עפנטלעכקייט. NT‏ פלעגן PIN‏ ווערן אױיסגעאַרבעט פּאַסיר-שײינען WON‏ דער NOVA‏ און JIN‏ PN‏ אַנדערע שטעט ווען IVA‏ האָט געקענט (ביז נאָוװועמבער NT ,)2‏ זיינען געהיט געװאָרן די שטעמפּלען “IPN PD‏ ראַט, דערהויפּט דער קיילעכדיקער מיטן , מגן-דוד", OND‏ באַצירט אַלע דאָקומענטן NT NOVA TD‏ נעמט מען IN PIN‏ בקשות, ווענדונגען VN‏ רעקלאַמאַציעס DY‏ פּרעזידיום TID‏ אידן-ראַט. NT‏ ווערן PIN‏ צוגעגרייט די עפנטלעכע מעל- ...

צום סוף אַרױסגעפּרעסט געװאָרן MID We‏ און געזונט, ONT OND‏ געאַרבעט פאַר דער היטלעריסטישער “OPP‏ מאַשין PIN TANT ONY TN‏ געבראַכט גרויסע J‏ דער באַפעלקערונג PR‏ היטלער-דײיטשלאַנד, מיטאַמאָל JANN‏ זיך פאַרשפּרײט קלאַנגען, אַז די נאַציס גרייטן Pr‏ אַרוסצופירן אַ געוויסע צאָל אידן פון דער ביאַליסטאָקער IX PR NOVI‏ אומבאַקאַנטער ריכטונג. מען האָט צו דעם צוגעגעבן, אַז די היטלעריסטן גרייטן זיך דאָס INV IW‏ מיטץ אויסרייד, ווייל PN NOVA PN‏ אַן ענגשאַפט, עס זיינען דאָרט צונויפגעפּרעסט צו פיל מענטשן, TYP ONT‏ מיט Pr‏ ברענגען קראַנקהייטן און עפּידעמיעס. קורץ נאָכדעם וי עס האָבן זיך פאַרשפּרײט די קלאַנגען, איז דאָס טאַקע אויך געװאָרן K‏ טרויעריקע ווירקלעכקייט. פאַר ראש השנה DN‏ יאָר 1941, ONT‏ דער אידן-ראַט באַקומען IN‏ אַנווייזונג TID‏ דער געשטאַפּאַ, IN‏ אַרום APY‏ טויזנט TPN‏ ועלן מוזן פאַרלאָזן די געטאָ. עס ONT‏ געהייסן, אַז די דאָזיקע TDN‏ TI‏ אַרױסגעפירט ווערן מיט אױטאָבוסן IND TIN‏ דעם TWN Dy)‏ דאַרפן באַצאָלן דער אידן-ראַט. עס PN‏ דערביי ...

אין טאָג פון ערב ראש השנה, אין יאָר 1941, האָבן אַ גרויסע צאָל PN TPN‏ דער ביאַליסטאָקער געטאָ באַקומען אויפפאָדערונגען TID‏ דעם אידן-ראַט, IN‏ צומאָרגנס, אַזײגער VON‏ פרי, דאַרפן Pr PT‏ צושטעלן מיט זייערע פּעקלעך אין די הענט אויפץ װױיזװואַלעניע-פּלאַץ, דאָרט IND‏ עס PN‏ געווען די רוסישע צערקווע, TWIN TD‏ מען VYV‏ אָפּגע- ...

וי מיר האָבן PW‏ באַצײיכנט פון אָנפאַנג, זיינען ליקווי- דירט געװואָרן כמעט YOR‏ אידישע געזעלשאַפטלעכע, פּראָפעסיאַנעלע TR‏ קולטורעלע אינסטיטוציעס, וועלכע זיינען אויסגעבויט געװאָרן מיט דער גרעסטער מי. טעטיק זיינען: דער גרויסער שפּיטאָל, PR OND‏ איבערגעפירט “YA‏ װאָרן פון PT‏ געביידע אויף װואַרשאַװוסקאַ גאַס PNR‏ דער געביידע TID‏ , טאָז" TANTS‏ מיט דער אויסמעבלירונג TR‏ אוױיסשטאַטונג. אַ PIN‏ דעם עקזיסטירט אַ צווייטער שפּיטאָל IND‏ אַנשטענדיקע קרענק אין דער געביידע WD‏ ,עזרת יתומים" PIN‏ דער יוראָוויעצקא גאַס. ONT‏ יתומים-הויז PN‏ ליקווידירט געװאָרן,. דער DIT Awa‏ האָט איבערגעגעבן זיין הויז דעם אידן-ראַט, וועלכער ONT‏ דאָרט איינגעאַרדנט זיינע גרויסע ביוראָס און דעם גאַנצן אַפּאַראַט, וועלכער ציילט אַרום 6,000 אָנגעשטעלטע. דער מושב זקנים געפינט זיך PN‏ אַ OND‏ הויז אויף יוראָויעצקא OND‏ נומער 25, די דריי עקזיסטירענדע אידישע אַפּטײיקן געהערן DIS PIN‏ אידן-ראָט, |

,אין ביאַליסטאָק לעבן אידן PR‏ טויט:שרעק -- ONT‏ די געקומענע PP MAD‏ ארץ-ישראל פאַרענדיקט -- NPN ONT‏ צאַפּלעניש TNS‏ לעבן TIN‏ טויט. די מיטגלידער פון דעם אידן-ראַט באַרואיקן כסדר די אויפגערעגטע “PIN PR‏ רואיקע PINT XIN TDR‏ דער אַרבעט OY‏ געלונגען צו פאַרלענגערן ווייטער דעם פאַרניכטונגס-אורטייל, OND‏ הענגט איבער אַלעמען. ווען די אידן PR‏ ביאַליסטאַקער געטאָ PT TINT‏ דערוואוסט, IN‏ איינער פון זיי פאָרט PR‏ קיין ארץ-ישראל PN‏ געװאָרן NIN‏ געלויף IS‏ אים, אַז די MYON]‏ האָט געמוזט היטן די אָרדענונג. לויט דער ריי זיינען די אידן PUN‏ איבערגעבן גרוסן I‏ זייערע קרובים און נאָענסטע, PN‏ פּאַלעסטינע. פון אַלעמענס TN WI‏ הערצער האָט PT‏ געהערט דער זעלבער פאַרלאַנג; “YT,‏ צייל דער גרויסער וועלט, וועגן אונזער טרויעריקן גורל און פינצטערן לעבן!" ...

... Ty‏ דער גרוזאַמער שחיטה PR‏ סלאָנים, דעם 14טן נאָוועמבער 1941, ביי וועלכער עס זיינען אומגעבראַכט “YR‏ װאָרן צען-טויזנט נפשות. עס קומען די ערשטע פּליטים פון ווילנע און ברענגען די דערשיטערנדע ידיעות וועגן די אומגלויבלעכע שחיטות אויסגעפירט אין פּאַנאַר דורך די דייטשן צוזאַמען מיט זייערע ליטווישע שותפים. די בהלה PN‏ ביאַליסטאַק DOWN‏ אומבאַשרייבלעך. אַ JO‏ זינען איבערצייגט PN ONT IN‏ שוין דער סוף, TIN‏ כאָטש די PN‏ ציעלע דערקלערונגען פון אידן-ראָט TON‏ אַז די דייטשן פאָדערן אַרױסשיקן TD‏ ביאַליסטאָק PP‏ פּרוזשענע NI‏ פאַמיליעס, וואו קיינער אַרבעט ניט, כדי צו פאַרגרינגערן די געטאָ PR‏ הינזיכט TD‏ באַשפּייזונג, TINT INT‏ די מערסטע אידן ניט צוטרוי און IX VIVO‏ עװואַקואַציע מיינט אומקום,

דער אידױראַט האָט עטלעכע מאָל עפנטלעך “YA‏ װאָרנט, מען זאָל זיך אָפּהאַלטן TD‏ פאָרן צוריק “PND PP‏ סטאָק, ווייל די רעזולטאַטן PT Ty‏ שרעקלעכע. די װאָר ענונג האָט טיילווייז געווירקט און דער צוריקפאָר איז אַביסל פאַרהאַלטן געװאָרן. PRINT WAN‏ מען משער, TR‏ IX‏ ערך 1,500 פּרוזשענער זיינען צוריקגעקומען. זיער לאַגע PN‏ צוערשט געווען זייער אַ שווערע. MT‏ זיינען געווען אויסגעשטעלט יעדע yar‏ אױיף סכנת-נפשות. שפּעטער אָבער האָט די מאַכט, אַפּנים אויך ניט אָן דער השתדלות פון אידן-ראָט, געביטן PR‏ קוק אויפ'ץ ענין. די פּרוזשענער האָבן זיך אָנגעהויבן איינלעבן PR‏ ביאַליסטאָק. און ווען די גרויסע, שווערע נאָוועמבער כמאַרע PR‏ געקומען, ONT‏ זי מיט איר געדיכטער פינצטערקייט אַלץ פאַרכלאַפּעט און ס'איז שוין פאַרריבן WT TINA‏ אונטערשייד WU‏ היגע פּרוזשענער, WIN‏ אַנדערע פּראָװינציאָנאַלע אָנגעקומענע. פינף טויזנט ביאַליסטאָקער זיינען אַרױסגעריסן געװאָרן TID‏ זייער היימאט-שטאַט און איבערגעװאָרפן געװאָרן אין אַ פרעמד אָרט. די ONT TPR‏ מען PP‏ פּרוזשענע געפירט PR‏ אָפענע לאַסט-אױטאָס, דער האַרבסט 1941 PR‏ געווען זייער אַ קאַלטער, DR‏ די TPR‏ זיינען געקומען האַלב-פאַר: פראָרענע: אַ קילאָמעטער IND‏ פּרוזשענע OTN‏ דער “INA‏ צער טראַנספּאָרט אָפּגעשטעלט TIN‏ ס'ווערט דורכגעפרעגט אַ גרינדלעכע פּערזענלעכע רעוויזיע. מ'זוכט גאָלד, געלט

... מיט זיין שטענדיק גרויסער ענערגיע און אַָרגאַניזאַי טאָרישע פעאיקייטן ONT‏ באַראַש געלייזט דעם פּראָבלעם, דער אידן-ראַט איז צוגעטראָטן צו אָרגאַניזירן מאַסן-אויס- בילדונג. WON‏ פון YD‏ מיני פאַכן, וואו עלטערע “WT‏ פאַרענע מייסטערס WIN‏ אַרבעטער האָבן PR‏ משך TID‏ אַ

... דער אידן-ראַט ONT‏ אָרגאַניזירט פאַלגענדע “JUV?‏ קורסן פאַר: מאַליאַרעס, מוליאַרעס, זאָטלער, רימער, צעשליאַרעס, מענער און דאַמען שניידערס, שוסטערס, עלעקטראָ-מאַנטיאָרן, סטאָליאַרעס, פוטער:קירזשנערס, גאַרבערס, טריקאַזש א. אַ. װו. מיר זעען וי זייער “AND‏ צווייגט איז געווען די פּראָדוקטיװױזאַציע-טעטיקײט TID‏ אידן-ראַט,

... לויט דער פאַראָרדנונג פון דייטשן אַרבעטס-אַמט מוזן זיר צושטעלן דעם 27טן דעצעמבער 7:20 פרי 200 פרויען מיט עמערס, שמאַטעס, בעזימער אָדער בערשט, “DAN PIN‏ ראָמונג:אַרבעט PR‏ לאָקאַלן, OVI OND‏ דויערן פינף AYO‏ מיר פאָדערן PIN‏ פרויען PR‏ עלטער פון 17-55 יאָר “VE PT‏ שטעלן nay‏ אין דער פרי 7 PNR WAIN‏ אַרבעט-אָפּטײל ביים אידן:ראַט. די פרויען, וועלכע WIT‏ באַשעפטיקט ביי די ציגלען, זיינען באפרייט פון דער אױבנדערמאַנטער אַרבעט. מען PT WP‏ באַצײטנס רעגיסטרירן PR‏ אַרבעטס.: אָפּטײל AND 1-4 WWE (OPI AW PN)‏ ...

... סאַנקציעס לגבי דער גאַנצער געטאָ. אַרבעטס אַפּטײל ביים אידן ראַט, ...

איבערגעבן דער געשטאַפּאַ, ONT ONT‏ געהייסן “9H‏ קונגען און מערדערלעך שלאָגן PN‏ די קעלערן TID‏ אָסט- ראווסקי'ס מויער PIN‏ וואשליקאווער 15 (סענקעוויץ-גאַס) ONT TIN‏ איינשפּאַרן אויף אַ קורצער אָדער לענגערער VY‏ PR‏ די גרויזאַמע געשטאַפּאַ אַרבעטס:לאַגערן. ONT TIN‏ PP TIT‏ פּוסטע דראַאונגען ניט געווען. פון דער שטויב פון אידן-ראַט WII‏ הויבן PAIN PT‏ פאַרפּײניקטע מענטש- yoy?‏ געשטאַלטן, וועלכע זיינען PW‏ היינט DOV PR‏ פאַרװאַנדלט און דערציילן DX‏ באַשולדיקן (דאָקומענטן אַריגינעלע); ...

... דער אידן ראַט, ביאַליסטאָק דעם 14טן מערץ 1942

עס האָט זיך דערנענטערט דער סוף פון יאָר 1941. ONT‏ לעבן TID‏ די פאַרשקלאַפטע PR TDN‏ דער “YD‏ סטאָקער געטאַ-טורמע האָט PT‏ ,נאָרמאַליזירט", ניט PR‏ ביאַליסטאָק, ניט PN‏ דעם ביאַליסטאָקער דיסטריקט, זיינען מער ניט פאָרגעקומען די בלוטיקע, אַנט-אידישעץ ,אַקציעס". אידישע מענער, פרויען און קינדער, מיט געלע לאַטעס צוגענייט צום בגד אויף דער לינקער ברוסט און רעכטע פּלײיצעס, זיינען PT‏ אַרומגעגאַנגען רואיק און דורך קיינעם ניט באַלעסטיקט, איבער די געטאָגאַסן. עס האָט געאַרבעט פלייסיק דער אידן-ראַט. גוט ONT‏ געקלאַפּט זיין גאַנצע מאַשינעריע PR‏ די פילע דעפּאַרטמענטןאָפּטײ לונגען, אָנגעפירט דורכ'ן ענערגישן נקי-כפּיים TX‏ ערשט. קלאַסיקן אָרגאַניזאַטאָר — אינזשיניער אפרים באַראַש. עס PT ONT‏ געמערקט די PRY‏ פאַבריקן PR‏ געטאָ. גרעסער מיט TTY?‏ חודש PN‏ געווען די צאָל אַרבעטנדיקע אויסער דער NOVA‏ אין די דייטשע TN‏ מיליטערישע TIN‏ אין ציווילע אינסטיטוציעס. פּאַמעלאַך האָט זיך דאָס גאַנצע אידישע ביאַליסטאָק פאַרװאַנדלט PN‏ אַ גרויסע פאַבריק TIN‏ די געוועזענע סוחרים, פאַבריקאַנטן און אינטעליגענטן -- אין אַ גרויסע אַרמײ TD‏ אַרבעטער. ביאַליסטאָקער גאַסן, PN‏ דער צייט ווען די פאַבריקס- שיכטן האָבן פאַרענדיקט זייער אַרבעט (אַרום מיטיק, “OIVN‏ ...

... די צאָל . באַאַמטע TD‏ אידן-ראַט (איינגערעכנט די פּאָליצײ, PIT‏ פאַרװואַלטערס א. אַ. װו.) PR ONT‏ יולי 1942 באַטראָפן 2,200 פּערזאָן; קרוב 9,000 אַרבעטער זיינען געווען באַשעפטיקט אין דער געטאָ-אינדוסטריע TIN‏ אַנדערע געטאָ-אונטערנעמונגען. די גרויסע ONY‏ באַשעפ- טיקטע דירעקט דורכ'ן אידך-ראַט באַשטימט PIN‏ זין וויכטיקע ראָלע PN‏ דער עקאַנאָמיע NOVA TID‏ אַלס אַרבעט- געבער און ברויט-געבער. דער גרונט-לוין AND‏ אַלע "ND‏ אַמטע TIN‏ אַרבעטער PR‏ די אידן-ראַט אונטערנעמונגען DPR‏ riya‏ אַ האַלבער NPP‏ ברויט טעגלעך. PR‏ די “WOT‏ ...

... אידישע מיליציאַנערן WITT‏ געשטאַנען PR‏ די ראָגען און רעגולירט די באַוועגונג פון דורכגייער און געהייסן האַלטן רעכטס, קליינע קינדער זינען געגאַנגען “PR‏ דערפרי TR‏ נאָכמיטיק PR‏ די צוויי שולן, וועלכע זיינען אָרגאַניזירט TNA‏ דורכץן אידן-ראַט, | ...

... NID pr wn‏ פראַגמענט פון אַ רויב-פּראָגראָם, שטייט ניט פאַראיינצלט PR‏ דער געטאָ-געשיכטע. PR DM‏ געווען שטענדיק צוזאַמען מיט מאָרד — איינער פון די צילן DN‏ מעטאָדן פון דייטשער קריגס-פירונג. צי באַדײט דען ניט ONT‏ דייטשע װאָרט ,קריג" -- נעמען, רויבן, קריגן. יעדע שטאָט און שטעטל אין דורך דייטשן באַזעצטע געביטן האָט באַלד די ערשטע טעג דורכגעלויכט דעם שוידער פון מאַסן- עקזעקוציעס, וועלכע האָבן געדאַרפט אָנװאַרפן DX IND‏ פּאַראַליזירן TTY?‏ פּרואוו TID‏ װידערשטאַנד. און צוזאַמען דערמיט איז אומעטום געגאַנגען TVD IN ONT‏ פון ריזיקע קאַנטריבוציעס, באַגלײיט מיט דער דראָאונג, ONT IN‏ ניט אײינצאָלן PX‏ צייט, PT OVA VY‏ די ווייטערדיקע “TON‏ עקזעקוציעס, אָדער ONT‏ דערשיסן פון די YIVYIVAN‏ בירגער, אָדער אידן-ראַט מיטגלידער, וועלכע מען האָט ...

אַלעקסאַנדער בּאַראַש געוועזענער דירעקטאָר פון דער קהילה PR‏ בּיאַליסטאָק, און איינער TD‏ די PD WPS VENT‏ אידן-ראַט בּעת דער נאַצי-אַָקופּאַציע. ...

דעם 8טן נאַוועמבער באַווייזט PT‏ אַ ,לעצטע, שטרענגע TID “ADVAN‏ אידן-ראַט, PN‏ וועלכער עס ווערט געזאָגט, TN‏ ,אַלע, וועלכע PT Py‏ ניט שטעלן צו דער אַרבעט אויף דער פאָדערונג TID‏ אַרבעטס:אַמט, TV‏ עווא- קואירט TAI‏ פון ביאַליסטאַק מיט זייערע משפּחות". אין דעם זעלבן נוסח PN‏ מיט 2 טעג שפּעטער פאַרפאַסט “YX‏ װאָרן IX‏ אידן-ראַטישע מעלדונג (נומ. 360( אונטער דעם קעפּל: , שטרענגע װואָרענונג", וועלכע האָט זיך געלייענט פאָלגענד: ,ער עס WYN‏ געכאַפּט TN‏ ביים “IND‏ נאַנדערנעמען YR‏ גנב'ענען ברעטער און געהילץ-פּאַר- קאַנעס, קלאַזעטן, מיטסט-קאַסטנס RN‏ װעט עװאַקו- אירט TUT‏ צוזאַמען מיט PT‏ משפּחה". ביאַליסטאָק האָט שוין דאַמאָלסט געוואוסט דעם NON‏ וועגן טרעבלינקע, OND‏ עס מיינט , עװאַקואַציע" ONT TN‏ געטרויערט ANT‏ די אָקאָרשט , עוואַקואירטע" פּראָוינצער אידן. אמת, עס PN‏ ניט באַוואוסט קיין PND‏ אַז דער אידן-ראַט זאָל INT TANT‏ וועמען עס PNR‏ אַרױסגעגעבן PR‏ די דייטשע IND VIVA‏ , עוואַקואַציע", אָבער די שטימונג PR NOVA PR‏ געווען אַ געדריקטע. ...

די לאָזונג פון אידן-ראַט, ANT, IR‏ אַרבעט קען אונז ראַטעװען", האָט -- PR‏ אָנבליק פון דער פאַרניכטונג TID‏ דער פּראָוינץ -- געפונען N‏ ברייטן אָפּקלאַנג צווישן די אַלע, װאָס TANT‏ נישט געאַרבעט. מען האָט געזוכט צו בא- קומען דעם ,אַרבעטס-שיין", PR OND‏ אויך געווען דער ,לעבנס-שיין". מען האָט דערצו אויסגענוצט די באַקאַנט- שאַפטן צווישן די אידן-ראַט מיטגלידער און דירעקטאָרן TID‏ די אונטערנעמונגען: מען האָט געזוכט פּראָטעקציע. דערביי האָבן DPT‏ אין דער שטאָט פאַרשפּרײט ידיעות, אַז די דייטשע מערדער באַנוגענען PT‏ ניט מיט דער פאַרניכטונג פון דער פּראָווינץ, אַז זיי פאָדערן אַרוסצוגעבן די ניט-אַרבעטנ- דיקע עלעמענטן פון ביאַליסטאַק. מען האָט דערביי “YX‏ שמועסט וועגן 12 טויזנט מענטשן,

... באַזײטיקטע אויסער:געטאָ אַרבעטער אַ באַשעפטיקונג אינערהאַלב דער געטאָ, PR‏ די אינדוסטריעלע “WYOTIN‏ נעמונגען פון דעם אידן-ראַט. מען ONT‏ געלאָזן PR‏ גאַנג 3 שיכטן אַרבעטער. PR‏ דער ערשטער ריי ONT‏ מען, “YAM‏ וויינלעך, געזוכט ANI‏ פאַכלייט, און PW‏ צומאָרגנס, VON]‏ שליסן די טויערן פון געטאַ, דעם 103 נאָוועמבער, ONT‏ זיך PVN‏ אַ מעלדונג פון אידן-ראַט, PR‏ וועלכער ONT TVA‏ געפאָדערט סטאָליאַרעס, שמידן און מוליאַרעס, וועלכע זיינען ביז UMN‏ געווען באַשעפטיקט אויסער דער NOVI‏ איבערהוױפּט האָט מען געפּלאַנט צו פאַרגרעסערן די שנייד ערייען פון דעם אידן-ראַט, וועלכע TANT‏ געאַרבעט AND‏ דער װעהרמאַכט, ...

... אַרױסגײענדיק TD‏ דעם שטאַנדפּונקט, IX‏ עס PR‏ ,בעסער צו פאַרלירן גאַסן, איידער פאַרלירן מענטשן", PR‏ געקומען אַ ,קעגן-פאָרשלאַג" פון דעם אידן-ראַט, TR‏ ,,מיר Ty‏ געבן פּלאַץ?, ...

... אידן ראַט, ביאַליסטאָק דעם 10טן אָקטאָבער 1942,

מיר זעען, אַז נאָר עטלעכע געציילטע אַרבעטס שטעלן זיינען געווען אויסער דער שטאָט. PN TPN‏ ביאַליסטאָק זיינען מיט דעם צושטאַנד געווען צופרידן (ליידער!) מען האָט זיך געפילט היימישער, נאָענטער צו די אייג ענע. “YAY‏ וואוינט ONT‏ זיך דער ביאַליסטאָקער געטאַ-איד צו אַ מער- pop‏ רואיקן אַרבעטן NOVA PNR‏ אָדער PR‏ שטאָט און דאָ פּלוצלונג, WWI‏ אַ כמעט אַנדערטהאַלב-יעריקער “YY‏ וואוינטקייט -- אַ באָמבע! PR‏ חודש אָקטאָבער 1942, האָבן צעמישטע און צערודערטע ביאַליסטאָקער אידן געלייענט פאָלגענדע מעלדונג TD‏ אידן-ראַט: ...

מיט דער עקזעקוציע האָט אָנגעפירט דער מערדער פרידל. ער PIN PN‏ --- לויט אַ טייל עדות -- געווען דער, װאָס ONT‏ אַרױסגעשטופּט ONT‏ בענקל TID‏ אונטער די פיס פון די אומגליקלעכע קרבנות. אַ קורצע צייט IND‏ דער עקזעקוציע ONT‏ דער אידן-ראַט באַקומען אַ טעלעפאָנישן באַפעל TD‏ געשטאַפּאַ, אויפצושטעלן אַ PON‏ דער “PN‏ UNI‏ האָט איבערגעגעבן דעם ענין דעם בױ אַָפּטײל, PR‏ שפּיץ פון וועלכן עס PR‏ געשטאַנען דער אינזשיניער מיכל זאַבלודאָװוסקי, אינזשיניער פּאפּע TIN‏ נ. גאָלדפאַרב. די בריגאַדע בוי-אַרבעטער, PN‏ שפּיץ פון וועלכער עס “YPN‏ שטאַנען זלמן קאלעשניק, PN‏ -- דערוויסנדיק PT‏ װאָס פאַר אַ שטיקל אַרבעט WA‏ הייסט זיי צוגרייטן -- PT‏ צעלאָפן, נישט ווילנדיק pr‏ קיין שותפים אינ'ם מאַרד איבער אומ- שולדיקע אידן. קוים מיט צרות איז געלונגען צוגרייטן די תליה צו דער באַשטימטער צייט, ...

דער אידן-ראַט, געטריי PT‏ קאָנסעקווענטער פּאָליטיק TID‏ ,אַרבעט ראַטעװועט", פאַרגרעסערט ווייטער די רייען פון אַרבעטנדיקע NOVA PNR‏ אין דער ערשטער MT‏ גייען זיינע באַמיאונגען PR‏ דער ריכטונג TD‏ איינגלידערן אין אַרבעטס-פּראָצעס די דאָזיקע פאַכלײיט TD‏ צוישן די אויסער-געטאַ-אַרבעטער, OND‏ האָבן TX]‏ נאַוועמבער 1942 פאַרלוירן זייערע אַרבעטס-פּלעצער. ...

מרדכי טענענבוים-טאַמאַראָף איז אין ביאַליסטאָק אויך PR WIA‏ נאָענטער פאַרבינדונג מיט געוויסע פירער פונ'ם אידן-ראַט, באַזונדערס מיט אפרים באַראַש. פון צייט צו צייט פלעגט באַראַש PIN‏ איבערגעבן טענענבוימ'ען געוויסע דאָקומענטן, איינמאָל, ONT‏ טענענבוים באַקומען TID‏ באַראַש'ץ אַ פּעקל מיט ANA‏ אויסטערלישע דאָקומענטן TIN‏ פאַטאָגראַפיעס. PN ONT‏ געפונען געװאָרן PNR‏ קליידער TID‏ אַרוסגעפירטע TPN‏ פון דער פּראָווינץ. די דאָזיקע קליידער זיינען, WI]‏ אַ געהעריקער דיזענפעקציע, צוריקגעשיקט גע" װאָרן קיין ביאַליסטאָק ON‏ רוישטאָף AND‏ פאַבריקאַציע PR‏ דער טעקסטיל-אינדוסטריע. בעתץ סאָרטירן TID‏ אָט-די צוריקגעקומענע קליידער פון די אַרוױסגעפירטע אידן, TANT‏ די אַרבעטער PT‏ אָנגעטראָפן PIN‏ עטלעכע פּערזענלעכע דאַקומענטן TID‏ אַזעלכע אידן. די אויפשריפטן אויף דעם PR‏ געווען ,טרעבלינקע". און דורך דעם PR‏ אַנטפּלעקט גע" TANT‏ דער שרעקלעכער TIO‏ װאָס עס האָבן אויסבאַהאַלטן די נאַציס, װועגן די דעפּאַרטירטע TD TPN‏ דער “NIT‏ סטאָקער פּראַווינץ, PR‏ סוף 1942,

... די געפונענע פּראָטאַקאַלן און מעלדונגען פון אידן-ראַט אַרױסגעגעבּן TD‏ "יד ושם" PN‏ ירושלים ...

... מיר ווילן דאָ ניט אַנאַליזירן אָדער משפּטץ די אַקטן פונ'ם אידן-ראַט לגבי דער אידישער באַפעלקערונג. אָבער לייענענדיק די אַקטן און מעלדונגען, ווערט אַנטפּלעקט פאַר אונז דער AINA‏ שוידער פון די באַדינגונגען, פון די ביאַליסטאַקער TPR‏ אונטער דער גרויזאַמער נאַצי-מאַכט, מיט די טאָגיטעגלעכע גזירות, צו וועלכע עס TOP ANA PR‏ אויסוועג ניט געווען MT‏ בטול-צו-מאַכן אָדער כאָטש לינ- דערן די PH‏ און נויט עטװאָס פון דער אידישער באַפעל- קערונג, וועלכע דער אידן-ראַט ONT‏ געזוכט מיט YON‏ מיטלען צו העלפן דער צונויפגעשטיקטער אידישער מאַסע אין די ענגע גאַסן פון NOVA‏ און די אָנגעלאָפענע JID‏ די אַרומיקע שטעטלעך. די כסדר'דיקע גזירות אויף די אידן אין TX NOVA‏ פאָדערונגען מצד דער העכערער מאַכט, דורכץ אידן-ראַט צו זייער דערפילונג, ONT‏ ממש דערפירט צו אַ לאַגע PR OND‏ געװאָרן האָפנונגסלאַז “TIN TIN‏ טרעגלעך,

אויף אַ ספּעציעלער פאַרזאַמלונג אין זאַל NY, TD‏ הצדק", דעם 11טן אָקטאָבער 1942 (פּראַָטאָקאָל נומ. 50( אויף וועלכער ס'זיינען געווען פאַרזאַמלט די מיטגלידער TID‏ אידן:ראַט, דירעקטאָרן FD‏ אונטערנעמונגען, הוז-פאַר- װאַלטערס, פייערלעכע אַרדענונגס דינסט, DX‏ אַנדערע, ביי אַ פול-געפּאַקטן ONT‏ עפנט ADIN‏ דר. ראָזענמאַן די “AND‏ זאַמלונג און PN‏ אַ דראַסטישער ווענדונג, זאָגט ער: TN,‏ WNAN‏ וואקכאנאליע PT ONT‏ צעבושעוועט PR‏ געטאָ"... ,מען פאָלגט ניט אויס די פאָדערונגען"... און , מען "ND‏ PT VENT‏ אויס TD‏ קומען צו דער אַרבעט". . . אאַ"וו, ONT,‏ װעט INT‏ ברענגען צום VOWS)‏ אומקום!"... דאָס װאָרט באַקומט דאַן, אינזש. באַראַש, וועלכער PR‏ עכט "NUT‏ מאַטישע ווערטער, זאָגט צו די אָנװעזנדע אַזױ: , מיט אַ AND‏ TORN‏ צוריק ONT‏ דער דייטשער אַרבעטס:אַמט געפאַדערט 0 פרויען אויף אַרבעט, ONT‏ מען TWN‏ די 6 טויזנט ניט געקענט געפינען די נויטיקע MUS‏ הונדערט, ערשט אונטער דער דראָאונג TID‏ דער שוץ-פּאָליצײ TX‏ , מען װעט YON‏ אַרבעטלאַזע אויסשטעלן אויף ONT... PROD TON‏ די NOVA‏ געגעבן די 200 פרויען... מענטשן האָבן די געפאָדערטע באַהאַלטן. . . עפּעס וי סװואָלט PT‏ געפירט אַ קאַ ...

בליץ-שנעל האָט WIN Pr‏ דער געטאָ דורכגעטראָגן די ידיעה, אַז דער אידן-ראַט ONT‏ שוין די ליסטעס TID‏ די געפאַדערטע אידן. ON‏ די ערשטע גייען די אַלטע, קראַנקע TIN‏ משוגעים: נאָכדעם די װאָס אַרבעטן ניט. TID‏ וועמען עס באַשטײט די דריטע גרופע, ONT‏ קיינער ניט געוואוסט, PIN‏ עטלעכע באַאמטע, וועלכע האָבן צוזאַמענגעשטעלט די ליסטעס -- זיי האָבן WAX‏ דעם WAI TIO‏ ...

... TD‏ געשטאַפּאָישוץ האָט PIN‏ גענאָסן דער אידן-ראַט בנין, IND‏ ס'האָבן PT‏ געפונען געציילטע אידן-ראַט מיט- גלידער און די אָרדענונגס-דינסט. BVO‏ אידן-ראַט מיט- גלידער האָבן באַקומען אַרבעט-שיינען PD‏ פאַרשיידענע פאַבריקן, וואו זיי האָבן PT‏ געפונען TID‏ מאַנטיק AN‏ ...

DR‏ דער מהומה, PR OND‏ אַנטשטאַנען, PN‏ מאַלמעד אַנטלאַָפן Pr TN‏ אויסבאַהאַלטן PR‏ אַ בונקער. דער טויטער דייטש PR‏ געבראַכט געװאָרן PR‏ אידן:ראַט, OTD‏ פעסצו' שטעלן דעם אָפּשטאַם TID‏ דער TIN PIP‏ די עקספּערטיזע האָט אַרױסגעויזן, IR‏ זי קומט נישט TH‏ אַ דייטשער ביקס . . . דערווייל זיינען OVW‏ שטראָף פאַרכאַפּט TIN‏ דער- שאָסן געװאָרן 120 צופעליקע אידן, גענומענע וי “WAY‏ ניקעס, ס'רוב פון מאַלמעד'ס הויז. די געשטאַפּאַ האָט “YX‏ פאָדערט OID‏ אידן-ראַט איבערצוגעבן דעם אַטענטאַטאָר ...

דער פּאַרקאַן, װאָס עטלעכע צענדליק TANT TPR‏ אָנגעהויבן בוֹיען אַרום דער קליינער PR PN NOVA‏ פינפטן שחיטה-טאָג Pw‏ געווען פאַרענדיקט. די אידן, וועלכע געניסן TID‏ געשטאַפּאַישוץ, פירן דאָרטן PAN‏ די “TOBY‏ זאַפּאַסן פון אידן-ראַט. אויפ'ן NOW‏ פון דער קליינער NOVA‏ געפינען MT‏ אויך אַ טעטיקע בעקעריי. TINT OT‏ געהאָפט, די ,גליקלעכע", צו קענען Pr‏ דאָרט אויפהאַלטן אַ לענגערע צייט און דורכלעבן. די דאַָזיקע האָפנונגען זיינען גאָר PA‏ אויסג ערונען געװאָרן, ...

... אונטער אַ שטאַרקער ס. ס. ANN‏ באַגלײט פון דר, ENP‏ ענעלסאָן TIN‏ עטלעכע צענדליק אידישע פרויען, צווישן זי די פרוי פון אידן-ראַט עלטסטן אינזש. באַראַש TIN‏ די פרוי פון דאָקטאָר ביילין, זיינען די לעצטע 1,200 "NOVI‏ קינדער אַרויסגעפירט געװאָרן TH‏ ביאַליסטאָק אין די לעצטע טעג פון חודש אױגוסט. PR‏ פאַרשלאַסענע "NY‏ גאָנעס זיינען זיי געבראכט געװאָרן PO‏ טערעזיענשטאַט (טשעכיע), וואו זיי זיינען איזאַלירט געװאָרן אין באַ- זונדערע באַראַקן. די איבעריקע לאַגער-אַרעסטאַנטן TINT‏ מיט MT‏ נישט געקענט OW PP PR Wap‏ באַרירונג, ווייל ONTO‏ דערפאַר געדראָט טויט-שטראָף,

wr‏ האָבן DIN IN WM Oy‏ צוגעמאַכט, ווען די שװואַרצע בשורה האָט TN‏ אַלעמען אויפגעװועקט און “YX‏ שטעלט אויף די פיס. די PR NOVA‏ געווען באַזעצט דורך מיליטער PR‏ פּאָליצײ, דייטשן צוזאַמען מיט אוקראינער TIN‏ ווייס:רוסן. צעטומלט פון דער פּלוצלונגער באַװאַכונג, “YR‏ פילדער פון די חיות רעות PR‏ קלאַנג פון געווער, זיינען מיר אַרומגעלאָפן, װי פאַר'סמ'טע, ניט וויסנדיק ONT PUVA‏ עס קומט AND‏ אָבער די פּלאַקאַטן אויף די ווענט, וועלכע מיר האָבן באַגינען באַמערקט, האָבן PW TN‏ קלאָר “YX‏ מאַכט דעם גאַנצן מאַנעוור, די אוױיסגעקלעפּטע מעלדונגען, אונטערגעשריבן TD‏ אידן-ראַט, TINT‏ מיט זייער שטומען לשון געשריען, געצופּט שטיקער SPINA‏ , ביאַליסטאָק ווערט יודען-ריין", ...

... בן געפונען זייער לעצטן מקום- מנוחה די TIT OND‏ אין געטאָ געשטאָרבן מיט אַ ,לוקסוס- טויט", ד. ה. נאָרמאַל, ניט פון די הענט פון די רוצחים; דאָרט רוען די ערדישע רעשטלעך פון דר. רײיגראָדזקי TN‏ no‏ קאַפּלאַן, ביידע TANT‏ געהאַט אַ ריזיקע לוויה אין געטאָ, און פיל אַנדערע. איך דערמאָן זיך, אַז פּערזענלעך, בין איך אין דער געטאָ-צײט געווען אַמװײניקסטן צוויי מאָל אויפץ הײליקן אָרט. PR ONT‏ געווען PR‏ פעברואַר 1943, VON] PVP‏ פאַרענדיקן WD‏ דער , ערשטער אַקציע" (12:5טן פעברואַר 3), מיר, די בני-בית פון מאַרינסקי'ס מויער (פאַבריטשנע 1 האָבן געבראַכט IW‏ קבר ישראל די לערערין פון דער העברעאישער גימנאַזיע, די אומפאַרגעסלעכע VT‏ פראַנקע האָראַװיץ. זי ONT‏ געהאַט אַ ריזיקע מאַסן-לוויה מיט PIN‏ פונ'ם TINA‏ , אידן-ראַט", מיט דר. ראָזענמאַן און באַראַש בראש; סובאַטניק (בערל) UNA‏ מספיד געווען. די צווייטע לוויה, PR ON‏ פאָגעקומען אַ טאָג פריער אָדער אַ טאָג שפּעטער, PR‏ געווען פון דער קלינער, פירײאָריקער באַזשוניע (באַשע) בערגמאַן, ONT‏ איינציקע טעכטערל TID‏ ot‏ לערער פון לאַטײן, דר. מיכאל בערגמאַן און PT‏ פרוי ניושע. ONT‏ קליינע Wor’‏ איז דערשטיקט געװאָרן -- ניט װילנדיק -- PR‏ אונזער סכראָן (בונקער), דעם ערשטן טאָג פון דער ,אַקציע", ווען TPP ONT‏ האָט, אויפכאַפּנדיק TT‏ פון שלאָף, אָנגעהויבן צו ויינען און גראָד TY ONT‏ דערהערט, אַז אין דער דירה איבער'ז סכראַן TIT‏ אַרײן די כאַפּערס, ד. ה. די דייטשן. איך, OND‏ כ'האָב PT‏ אומגעקערט

אַלע TDN‏ דערמאַנטע זענען, פאַרשטייט זיך, NOVA PN‏ געווען צוזאַמען מיט זייערע משפּחות. TN ONT NOVI PN‏ געלעבט דר. משה קאַצענעלסאָן, איינער פון די גרינדער TID‏ דער גימנאַזיע. דר. משה זימאַן AND PR‏ דער מלחמה אָפּגעפאָרן קיין ארץ:ישראל. מענדעל קאָפּלאַן PR‏ געשטאָרבן נאָך IND‏ אַנקומען פון די דייטשן. דער גורל TD‏ אַ. קאַהאַנע PN‏ מיר ניט באַקאַנט. PN NOVA PNR‏ אויך ג עווען בערל סובאַטניק, OND‏ האָט אַלס מיטגליד פון אידן-ראָט געשפּילט NOVA PNR‏ אַ פּראַמינענטע ראָל, ...

די ,קליינע PT ONT "NOVA‏ געפונען אויף פאַבריטשנע גאַס. דאָרט זיינען געווען בערך 2,000 אידן צוזאַמען מיטץ אינזשינער באַראַש און DVT‏ , אידן-ראַט". די TPN‏ האָבן זיך “ND‏ אַביסל צייט אויסגעקויפט פון טױט מיט WT‏ געבליבענעם געלד און גאָלד; אַנדערע האָבן געהאַט פּאָסטנס ביי די נאַציס, און גענאָסן כלומרשט TD‏ אַביסל שוץ. שפּעטער, MT ONT WAN‏ געטראָפן דער זעלבער גורל, YOR 1‏ ביאַליסטאַקער קרבנות. באַראַש'ן האָט מען “PYVN‏ געפירט צום טויט דעם 15טן אָקטאָבער, 1943. ער איז “PIN‏ געקומען PR‏ דעם לובלינער פאַרניכטונגס:צענטער, ...

... ,מיר JINN‏ איבערגעלעבט אַ PNY‏ יאָר פון נגישות, רויבערייען, בעסטיאַלישע מאַסן-מאָרדן YOR PR‏ אידישע קבוצים. PNR PIN‏ ביאַליסטאָק האָבן מיר געהאַט אַ יאָר TID‏ שרפות, דאָנערשטיקדיקע, שבת'דיקע, געטאַ, עוואַקואַציע, VN‏ מיר TANT‏ געטאַן אַלץ, PR OND‏ אונז ווענדט NPT‏ PINT‏ דעם האָבן מיר אָפּגעװענדעט TD‏ ביאַליסטאָק JON‏ גזירות און צרות. WAN?‏ האָפן, PINT NIN‏ דער טאַקטיק פון אידן:ראַט תכלה שנה וקללותיה, ותחלה שנה וברכותיה און מיר YON‏ װעלן בלייבן PIN‏ דער אויבערפלאַך". (בייפאַל) ...

דער אידױראַט ONT‏ טאַקע צו פאַרצייכענען אַ דערפאָלג PR‏ דעם ענין TD‏ די ,װאָלקאָװיסקער מיידלעך", סוף נאָוועמבער TAP‏ זיי PR PUY‏ ביאַליסטאָק, אויסגע- דאַרטע, אויסגעהונגערטע, אָבער INT‏ לעבעדיקע, אַרױסגע- ריסן ND‏ די נעגל TD‏ טויט PR‏ די װאָלקאָװיסקער קאַזץ JON‏ דער פּרעסטיזש TD‏ אידן-ראַט AN] DOWN‏ גע שטאַרקט, IW)‏ דער אידך-ראַט נעמט IND IN PT‏ דעם פאָלקס-צאָרן קעגן די שענדלעכע געװאַלדטאַטן פון דער ,בריגאַדירשע" פון די ,װאָלקאָװיסקער מיידלעך", וועלכע האָט אין סאַמע מיטן פון דעם ים פון צרות געשלאָגן קאַפּיטאַל TID‏ אידישן אומגליק. דעם 19טן נאָוועמבער “NI‏ ווייזט PT‏ אַ מעלדונג פון אידן-ראַט, נומ. 268, PR‏ וועלכער עס wa‏ געזאָגט, YON, TX‏ פרויען, װאָס PR TANT‏ װאָל- קאָוויסק געגעבן געלט TWIN‏ ווערט:זאַכן צו דער “ID‏ גאַדירשע, ריטע קנישינסקי, דאַרפן וועגן דעם מעלדן דעם אידן-ראַט. PT‏ װעלן ONT‏ געלט צוריק באַקומען",

... סוף יאַנואַר, 1942, TINT‏ זיך אַנגעהויבן פאַרשפּרײטן קלאַנגען, אַז דער פאָרזיצער TD‏ אידן-ראַט, אינזש, ...

... TWO‏ די העראָאישע אומגעקומענע קעמפער PR‏ די אידן:ראַט גערטנער PT ONT‏ געפונען וועלוול װאָל- ...

DN געטאַ ווערט‎ PR דער ערשטער אַקציע‎ Ayn דער פירער‎ OND דעם,‎ PIN ניט געקוקט‎ IN פאָרג עװואָרפן,‎ אידן-ראַט אינזש. באַראַש איז מסכים געווען אויסצו-‎ TD צוגעגרייט די‎ ONT TIN טראַנספּאָרט 6,000 אידן‎ OW PW)’ די װאָס דאַרפן אויסגעליפערט ווערן, פירט‎ THD ליסטעס‎ “IND אידן‎ 2,000 TX אופן,‎ NIN די אַקציע אויף‎ TPIT פרידל‎ אויסגעליפערט צו די‎ AVI 12,000 TN לירן זייער לעבן‎ די טויט-לאַגערן.‎ PR טראַנספּאָרטן‎ ...

... גאָרטן OD‏ אידן-ראַט, נענטער צו יוראָװעצקע: אויף דער גרופּע ONT‏ זיך געװואָרפן מיט שטורעם IX‏ ס. ס. אָפּטײלונג פון דער זייט TID‏ פּאָלעסקע, DN‏ די צווייטע אָפּטײלונג -- TD‏ יוראַוועצקע און טשעפּלע. די אויפשטענדלער TANT‏ זיך העלדיש פאַרטיידיקט אַזױ לאַנג ויי זיי האָבן געהאַט גענוג אַמוניציע, און האָבן YOON‏ אָפּגעשלאָגן עטלעכע אָנגריפן TD‏ די ס. ס. OPN‏ דאָזיקן קאַמף זיינען די אויפשטענדלער געשטיצט TANYA‏ פון די איבעריקע גרופּעס, וועלכע TANT‏ זיך געפונען PR‏ שכנות מיט זיי. די דייטשן, וועלכע TANT‏ געשטורעמט די ערשטע גרופּע, זיינען אַרונטערגעפאַלן אונטער אַ קרייץ-פייער TD‏ די שכנותידיקע גרופּעס, און האָבן דערביי געהאַט עטלעכע טויטע און פאַרוואונדעטע. מען האָט זיי גלייך אָפּגעפירט אויף סאַניטאַרע אױטאָס DPR‏ שפּיטאָל AN‏ נאָך XN‏ דריי-שעהדיקן קאַמף האָבן די דייטשן אַרױסגעשלעפּט די אויפשטענדלער TD‏ זיער באַהעלטעניש TN‏ זיי דערשאָסן, אויסער די OND‏ זיינען JON‏ באַגאַנגען זעלבסטמאַרד. ONT‏ זיינען געווען צוזאַמען 2 העלדישע DN PY‏ טעכטער.