Białystok Ghetto

לויט אַ באַפּעל פון די נאַצים, קלייבט מען זיך אַריבער פון אַלע טיילן שטאָט px‏ דער געטאָ POS‏ ...

פאָרמעל האָט געזאָלט גרינגער ווערן, בשעת עס PN‏ געשאַפן געװאָרן די דייטשע ציווילע געטאָ-פאַרװאַלטונג, דער איינציקער אָרגאַן, מיט וועלכן מען האָט געדאַרפט אָפיציעל קומען PR‏ באַרירונג. כדי אויסצומיידן מיספאַר- שטענדענישן, האָט די פאַרװאַלטונג אַרױסגעגעבן דעם אידן-ראַט IN‏ /, אייזערנעם בריוו", מיט'ן דייטשן מלוכה- שטעמפּל, אַז קיין מאַכט האָט ניט קיין רעכט צו רעקוויזירן דאָ עפּעס, WIN‏ פאָדערן, אַחוץ דער געטאָ-פאַרװאַלטונג, דער בריוו ליגט אױסגעשפּרײט אונטער אַ גלאָז אויפץ שרייב-טיש אין דער ביוראַ TD‏ אָבמאַן באַראַש. ONT ONT‏ טיילווייז פאַרקלענערט די אַנאַרכיע. PRINT‏ אומגעהייער ...

אַ WET‏ אָרט PN‏ דער טעטיקייט פונ'ם אידן-ראַט “AND‏ נעמט דער װירטשאַפטס-אָפּטײל, אונטער דער לייטונג TID‏ דעם ענערגישן, רירעוודיקן ראַט-מיטגליד אבא פורמאַן. דאָ PR‏ קאָנצענטרירט די װירטשאַפט פון אידן-ראַט, אָבער דער עיקר דינט עס ADM‏ קודם-כל דער נױטיקער ,מנחה לעשו" ONT)‏ איז: שוחד AND‏ די דייטשן) YOR‏ מעטאַל-טײלן TR‏ ווערט:זאַכן, װאָס געפינען PT‏ אין געטאָ, שטייען ...

אַ חוץ די ראַציעס:ברויט באַקומענע IND‏ אַרבעט ONT‏ די גאַנצע געטאַ-באַפעלקערונג ד. ה. PIN‏ די ניט אַרבעטנ- דיקע זקנים און קליינע קינדער באַקומען ברויט אויף קאַרטן, PR‏ אָנהױב צו 20 דעקאַ ברויט אַ טאָג, INT‏ צו 10 דעקאַ און PR‏ סוף 7 און אַ האַלב דעקאָ ברויט אַ טאָג! װאָלטן קינדער און זקנים, וועלכע האָבן אָפיציעל PP‏ אַנדערע “OI‏ לונגען ניט באַקומען געדאַרפט פון דעם לעבן, װאָלטן זי פון לאַנג פון הונגער אױיסגעגאַנגען. צי ONT‏ װאָלט געווען בעסער וי I‏ פאַרשלעפּט TW‏ אין די גאַזיקאַמערן, ONT‏ קען אַ פּשוט'ער מענטש ניט נעמען PT PIN‏ צו “OIY‏ פערן... ...

די אמת'ע סיבה פון דער דראַמע TD‏ סילוועסטער-טאָג 2 איז געווען OIA‏ באַקאַנט אין דער געטאָ. ONT ONT‏ מען געדאַרפט 3 אומשולדיקע קרבנות, OTD‏ צו פאַרווישן די שפּורן פון פרעמדע חטאים. די צאָלרײיכע אידישע אַרבעטער פון דער אייל-פאַבריק האָבן איבערגעגעבן וועגן קאָלאָסאַלע מיסברויכן, װאָס עס באַגייען די דייטשע אָנ פירער פון דער פאַבריק. TWN‏ עס PT ONT‏ דערנענטערט סוף TN?‏ און מען ONT‏ אַ YIN?‏ טאָג דערװואַרט אַ קאַנט- ראָל, TA PR‏ געפאַלן PIN‏ דעם טײיװלאָנישן געדאַנק, איבערצואוואַרפן די TW‏ אויף אידן. מען ONT‏ אויסגענוצט דעם פאַקט, װאָס הונגעריקע שקלאַפן האָבן PT‏ צוגענומען עטלעכע פונט יאָנדרעס, כדי צו פאַרדעקן די אייגענע גנבות, װאָס זיינען געגאַנגען PN‏ די װאַגאָנס. דער TPP‏ שותף -- די געשטאַפּאָ -- האָט געגעבן דעם שטעמפּל פון לעגאַליטעט דער גאַנצער אַפערע, DN‏ די תליות האָבן "YX‏ שאַפן אַ געהעריקע ,אַליבאַי" פאַר די אמת'ע פאַרברעכער, ...

כאָטש מיר האָבן PW‏ אַ רייכע ביבליאָגראַפיע TID‏ אַ גרויסער Ley‏ לעבנגעבליבענע, וועלכע שילדערן אין זייערע ווערק יענע שוידערלעכע תקופה, וי פון: חייקה גראָסמאַן, סראָלקע קאָט, בראניע קליבאַנסקי, דר. שמעון דאַטנער, בער מאַרק, רפאל רייזנער, ד. קלעמענטענאָווסקי TN‏ אַנדערע, PR‏ אינטערעסאַנט צו פאַרצייכענען אייניקע TORT‏ װאָס VA‏ נעמען אַרױס פון די געפונענע “NID‏ טאָקאָלן, PY‏ צום ביײישפּיל: , אויף IN‏ אַלגעמינע “AND‏ זאַמלונג NIP, PR‏ הצדק", דעם [OO‏ נאָוועמבער 1941, -- מעלדעט דער ראַבינער דר. ראַזענמאַן, AV‏ דער גרויסער סכנה, װאָס שטייט IND‏ דער געטאָ, IND‏ זיך ניט צושטעלן צו דער אַרבעט". DN‏ אינזש. באַראַש לייענט פאָר אַ בריוו פון דער נאַצי-מאַכט, STN‏ ,עס זעט N IND PT‏ שטראָף TID‏ שמיץ און YOR‏ טויט-שטראָף!, . ,"

אַנגעהױבן אויספירן דעם באַפעל, אונטערצינדנדיק די גאַסן: פאַבריטשנע, טשעפּלע, גורנע NN‏ די פּאַניק PN‏ נאָך גרעסער געװאָרן. די TPN‏ זיינען געלאָפן הין-און-צוריק, וועלנדיק Pr‏ ראַטעװען פונ'ם ברענענדיקן גיהנום. ס'איז באַלד דורכגעבראַכן געװאָרן דער געטאָ:צױים אויף גורנע, לעבן דער קאַכל-פאַבריק. אָבער אינגאַנצן אַנטלױפן TID‏ געטאָ PR‏ געווען אוממעגלעך, ווייל די דייטשן זיינען “YA‏ ווען שטאַרקער באַװאָפּנט. די גאַנצע געטאָ און די אַרומיקע גאַסן זיינען געווען באַװאַכט פון ס. ס.-לייט, באַװאַפנטע מיט מאַשין-געווער, TINA OND‏ געשאָטן מיט פייער אויף דעם קלענסטן פּרואוו IS‏ פאַרלאָזן די געטאָ. ניט האָבנדיק PP‏ אַנדער ברירה, ONT‏ זיך אַ גרויסער טייל פון דער אידישער יוגנט אָרגאַניזירט אינ'ם גאָרטן DD‏ אידן-ראַט, אויף נאָװאָי גרודזקע, וואו זיי האָבן באַשלאָסן PT‏ צו פאַרטיידיקן מיט אַלע מיטלען. זיי האָבן ONT‏ ערשטע אונטערגעצונדן די גרויסע הויפנס שטרוי, OND‏ האָבן זיך דאָרט געפונען אָנגע- זאַמלט, כדי אַרוסצורופן אַ גרעסערע פּאַניק, TIN‏ גלייכ- צייטיק מיטצוטיילן די פּאַרטיזאַנער אויסער דער געטאָ וועגן זייער אויפשטאַנד. די דייטשן PT TANT‏ באַלד אָריען- טירט ONT‏ די כוונה איז געווען, און האָבן תיכף געעפנט אַ שטאַרקע שיסעריי אין זייער ריכטונג. זעענדיק אָבער די עקשנות'דיקע און מוטיקע קאַמפסלוסטיקײיט TID‏ די “DIN‏ שטענדלער, האָבן די דייטשן באַשלאָסן צו ליקווידירן מיט אײינמאָל די נעסט OID‏ אױפשטאַנד: MT‏ זיינען “POON‏ געפאָרן מיט אַ טאַנ ...

די הייץ-קאָמפּאַניע OI‏ דורכגעפירט TNT‏ דעם אַפּראַויזאַציע אָפּטײל, וועלכער טיילט פאַנאַנדער TIN PONT‏ קוילן Two‏ די אינסטיטוציעס TIN‏ באַאַמטע. די דאָזיקע אויפגאבע ONT‏ ער PR‏ ערשטן געטאָ-:וינטער אויסגעפירט גוט. דעם צווייטן ווינטער PW‏ ערגער, מחמת ער האָט "ND‏ קומען אַ גאַנץ קליינעם DIN‏ הייץ-מאַטעריאַל. DX‏ היות די געזעלשאַפטלעכע לאָקאַלן קען מען ניט PR MIN?‏ קעלט, באַקומען די באַאַמטע זייער קאַרג PT JON PR TX‏ OW‏ פּשוט ניט געהייצט. אַ מערכה דער ווינטער איז ביז איצט DIN)‏ פּעברואַר 1943( געווען אַ לינדער,

די אידישע אַרבעטער PR‏ ביאַליסטאָק קענען איינגע- טיילט PR yy‏ צוויי גרויסע גרופּן: באַשעפטיקטע PN‏ די אונטערנעמונגען TID‏ אידן-ראַט אויפ'ן NOW‏ פון געטאָ, TIN‏ די אויסער:געטאָ אַרבעטער, באַשעפטיקטע PR‏ דייטשע אַרבעטס-פּלעצער (מיליטערישע און ציווילע). אויפ'ן געביט NOVA TID‏ זיינען PIN WAN‏ געווען דריי גרויסע טעקסטיל- קאַמבינאַטן, APN)‏ יוראָווצער גאָס, פאלנע און ביאַלאסטאָ- טשאַנסקא), וועלכע JANN‏ געהערט NI‏ דייטשן טרעסט אונטער מלוכה'שער קאַנטראָל MON TN‏ פּריוואַטע דייטשע אונטערנעמונגען NY‏ סטעפענע'ס שניידעריי TN‏ מעכאַנישע סטאָלערײי אויף קופּיעצע גאַס TIN‏ לינדער'ס פאַבריק אויף יוראַווצער ONT‏ די צאָל אידישע באַשעפטיקטע אויסער דער געטאַ האָט דערגרייכט זיבן טויזנט מענער PIN‏ פרויען. ביז נאָוועמבער 1942 פלעגן MT‏ אַרױסגײן , פריי" אויף “PTR‏ דועלע שיינען פון יענער צייט אונטער אַ שמירה אין רייען, דער פאַרדינסט IN TID‏ אויסער-געטאַ אַרבעטער PNR‏ געווען פאַר 11712 שעה אַרבעט אַ טאָג 1 מאַרק ביז 1 מאַרק 20 פעניג. אַ אידישער אַרבעטער האָט באַקומען אַ העלפט (און ווייניקער) פון שכירות פון x‏ פּוילישן אַרבעטער, NDR‏ פּױלישער אַרבעטער האָט באַקומען ...

PR‏ דער זעלביקער צייט, TN‏ ס'איז געעפנט געװאָרן דער געדיכטער מאַשין-געווער פייער פון יענער זייט געטאָ, האָבן פרישע, פול-באַװואָפנטע אוקראַינישע און “ON.‏ רוסישע נאַציס אַנגעהויבן אַרײנמאַרשירן PR‏ געטאָ דורכץ טויער אויף יוראַווצער גאַס. PR‏ דעם מאָמענט, TN‏ די טאַנקען האָבן זיך גענומען אַרײנשאַרן, האָבן פון YOR‏ זייטן אָנגעהױבן PIN‏ זיי פליען האַנט-גראַנאַטן, געשליידערט TID‏ דער העראָאישער אידישער יוגנט. TID‏ שטאַרקן ענטפער- פייער איז באַלד געפאַלן טויט דער אָנפירער פון דער זעלבסטשוץ-גרופּע, טאַדעק (פּסעװדאָנים). PT IND‏ אומ- קום איז אים אָבער געלונגען מיט זיינע טרעפלעכע שאָסן אַװעקצושיקן אויף יענער וועלט אַ AND‏ נאַצי-בעסטיעס. ...

... אין דער זעלביקער צייט, ווען ס'איז געגאַנגען דער קאַמף PR‏ די אידן-ראַט גערטנער, ONT‏ אַ גרופּע נאַצי Ons‏ אָנגעהויבן אַרײנשאַרן PT‏ אויף טשעפּלע גאָס TIN‏ האַרט נאָך זיי PR‏ געפאָרן אַ פייערלעשער-מאַשין, מיט וועלכער YT‏ האָבן געװאָלט פאַרלעשן די ברענענדיקע הייזער ביים געטאַיפּאַרקאַן. די זעלבסטשוץ-מיטגלידער האָבן אָבער פון די פענצטער און בוידעמער תיכף געעפנט אַ פייער, ONT OND‏ אַרוסגערופן אַ גרויסע צעמישונג PR‏ די נאַצישע רייען. ...