Jewish Council

... אידן PNR‏ ביאַליסטאָק, דורך דעם אידן-ראַט, וועלן צושטעלן PN‏ דער PA‏ אַ קאַנטריבוציע APH TH‏ קילאָגראַם גאָלד, צוויי מיליאָן סאָוועטישע רובל, הונדערט קילאָגראַם זילבער TN‏ נאָך ענלעכע זאַכן. דער אידן-ראַט האָט גלייך צונויפ- MYA‏ אַ דרינגענדע זיצונג PD‏ וועלכער עס איז, באַגלײט מיט גרויס PWN‏ און זאָרג, באַהאַנדלט ג עװאָרן דער גאַנ- ...

... UNA ORT‏ עקזיסטירט JN‏ פון פריער, PR‏ בעת דער מלחמה פאַרגרעסערט TX‏ פאַרשטאַרקט געװאָרן דורכץ “IN‏ קומען IAN‏ פון אַ צאָל חברים-פּליטים פון אַנדערע ערטער. דער קיבוץ, PN OND‏ באַשטאַנען FID‏ יוגנטלעכע TID‏ דער אָרגאַניזאַציע DR “NIT,‏ ,,השומר הצעיר", איז “YA‏ שטיצט TANYA‏ פון דעם פּאַרטײ-אָנפירער פון פּועלי-ציון, מ. כמיעלניק, וועלכער PNR‏ געווען דער פאַרװואַלטער TID‏ דער סאַציאַלער הילף ביים אידן-ראַט. די חברים TID‏ דעם קיבוץ האָבן PIX‏ באַקומען צו זייער דיספּאַזיציע אַ גאַנצע your‏ שטוב PR‏ פאַרװאָרלאָזטן פּלאַץ, אויף סמאָלנא-גאַס 8. מען פלעגט דעם קיבוץ DAY‏ דעם אויך רופן , די YON‏ דער קיבוץ PR‏ מיט דער צייט PT‏ צעװואָקסן, זיי PIN TANT‏ געהאַט IN‏ אייגענע PP‏ די אַזױ-גערופענע ,גערטנעריי" קיך". די יוגנטלעכע פון קיבוץ פלעגן פאַרזייען מיט גרינ- צייג פאַרלאָזטע און פאַרמיסטיקע פּלעצער, װאָס פלעגט ברענגען yo‏ רעזולטאַטן, PR‏ קיבוץ PAN PR‏ געווען א הכשרה-פּונקט אויפ'ן שטייגער PR ONTO‏ געווען פאַר דער מלחמה, מיט געהעריקע צוגרייטונגען ONT‏ שפּעטער אויסצונוצן PR‏ ארץ-ישראל, וואוהין די דאָזיקע יוגנטלעכע האָבן געשטרעבט דערגרייכן. PR‏ דעם קיבוץ זיינען PIN‏ אָנגעפירט געװאָרן סעמינאַרן PX‏ אויפקלערונגס-שמועסן, וי דאָס פלעגט PR MT‏ ענלעכע קיבוצים AND‏ דער מלחמה TPAD PR‏

... די דייטשן און דער אידן-ראַט

זי דאַרף אַװודאי אָפּהיטן פון גנבות TN‏ אַרעסטירן גנבים. דערצו PR‏ פאַראַן IN‏ אַרעסט-קעלער TID PID PR‏ אידן-ראַט גופא, און אַן אמת'ע תפיסה, מיט איינצל-קאַמערן, גוט:געבויטע אויף זאַמענהאָף-גאַס. אַמאָל TY‏ מען הייסט, HR TV‏ אידישע פּאַליציאַנטן NX‏ אידישן אַרעסטאַנט אויסער דער געטאָ און גיבן אים איבער אין רשות פון געשטאַפּאָ, TY INT‏ שמעקט PW‏ נישט PP‏ האָניק. PIN‏ רעגולירן די באַציאונגען WW‏ דער באַפעלקערונג TIN‏ פּאָליצײ ONT‏ דער אידן-ראַט געמוזט אַנװענדן אומגעהייער שווערע אָנשטרענגונגען. די מעשה איז, PR TPN OND‏ געטאָ, TORR‏ מיט די געזעצלעכע 10 דעקאָ ברויט אַ טאָג, גאַנץ PA‏ געמוזט אויסציען די פיס. TIN‏ אפילו מיט די דרייסיק דעקאָ פון אידן-ראַט, צוגעבנדיק אויך די זופּ TID‏ PP‏ קען מען WWI‏ ניט לעבן. מ'מוז דערצו האַנדלען, שמוג- לען, ספּעקולירן, זוכן פּרנסה. דער פּאַליציאַנט ONT‏ די מעגלעכקייט NT DN‏ קענען פאָרקומען מיסברויכנס YON TID‏ זייטן. דער פּאַליציאַנט קען פאָדערן אין האַנט TIN POU‏ די באַפעלקערונג באַלײידיקט VPN‏ דעם פּאַליציאַנט. דורכדעם ווערט פאַרשפּרײט דעמאָראַליזאַציע, ביז אַנאַרכיע, זייער א ...

... עס זיינען אויך טעטיק צויי פאַרבליבענע פון די סאָוועטן קאָמבינאַטן, אָדער קאַמפּלעט פאַבריקן, וועלכע שטייען ביים TINT‏ פון געטאַ. לויט זייער אַלטער טראַדיציע נאַָך פון IND‏ דער מלחמה, אַרבעטן דאָרט YUVA‏ און אידישע אַרבעטער צוזאַמען. די פּאַליאַקן קומען דורכ'ן AINA‏ פון אויסער דער NOVA‏ און די אידן -- דורך דער טיר פון געטאָ. און NXT‏ טרעפט מען זיך אויף אַ ,נײטראַלער" זאָנע. XT PIN‏ זיינען באַשעפטיקט אַ IND‏ הונדערט PN ONT) TPN‏ דער ערשטער קאַמבינאַט, ראָג יוראָווצער און פּאַלעסיע גאַס, TN‏ 27טע פאַבריק PIN‏ פאַלנע גאַס). אָבער די VENT‏ קראַפט פון דעם צענטראַלן פּונקט PON PR‏ די אינדוסטריע פון אידן-ראַט, וועלכע דאַמינירט מיט איר מאַסן-כאַראַק- טער TR‏ רייכער פּראָדוקציע. NX‏ ריזיקע אויפ;אַבע פירט ON‏ דערביי דער אַפּראָװיזאַציע אָפּטײל ביים אידן-ראַט, וועלכער גיט די פּאַרציע 20 דעקאַ ברויט אַ טאָג YON‏ פאַבריק-אַרבעטער, וי אויך די טויזנטער TPR‏ מענער און פרויען, OND‏ פלעגן גיין (אַרבעטן) WON‏ דער NOVA‏

די דאָזיקע געטאָ אויסשטעלונג, וועלכע PNR‏ געווען דער שטאָלץ און צירונג פון דער (דייטשער) געטאַיפאַר- װאַלטונג, PN‏ געשאַפן געװאָרן, פאַרשטייט PT‏ לויט “PN‏ TONS‏ און מיטהילף פון אידן-ראַט. ONT‏ עקזיסטירט בערך ONT TIN VY AWN‏ שטאַרק אויפגעהויבן דעם פּרעסטיזש TD‏ דער ביאַליסטאָקער TD TIN NOVA‏ אידן-ראַט, ביז עס DN‏ געקומען דער פינצטערער נאָװועמבער 1942. די “AND‏ AVERY‏ איבער דער NOVA‏ איז אַריבער TD‏ דער “Spy‏ מאַכט צו דער געשטאַפּאַ. און זי ONT‏ די אויסשטעלונג גץ- שלאָסן, זי איז אַריבערגעטראָגן געװאָרן ערגעץ NPR‏ צימער אין געטאָ, אָבער מער הערט מען פון איר ניט, ...

ONT -- דער דאָזיקער פרישער שווערער גזירה‎ Wy “PIN זיין בוך , דער‎ PR שפּעטער דערציילט רפאל רייזנער‎ “PUY גלייך‎ PN -- דעם ביאַליסטאָקער אידנטום"‎ TD קום‎ פון דעם אידן-ראַט, די‎ AIT גערופן געװאָרן אַ ספּעציעלע‎ ONT געווען אַ לאַנגע און פּיינלעכע, ווייל מען‎ PNR זיצונג‎ עס זאָל אַריינגענומען ווערן אין די‎ TWD געדאַרפט באַשליסן‎ מוזן פאַרלאָזן די געטאָ. דער‎ OND צוועלף טויזנט אידן,‎ דערביי אָנגעויזן גע-‎ PR זיינע באַאַמטע,‎ TIN אידן-:ראַט‎ װאָרן, זיינען ניט אַרונטערגעפאַלן אונטער דער פאָדערונג,‎ האָבן געאַרבעט אויסער דער‎ OND TPN די יעניקע‎ PIX געדאַרפט‎ TINT געטאָ, זיינען ניט געווען צווישן די, וועלכע‎ דאַמאָלט פאַרלאָזן ביאַליסטאָק. עס זיינען געקומען אין באַ-‎ OND) געטאָ,‎ PR טראַכט ביי דעם פּלאַן בלויז די אידן‎ די פירער פון דעם אידן-ראַט‎ AND PNR אַרבעטן ניט. עס‎ אויס-‎ TID דאָזיקע פּראָבלעם‎ ONT געווען ניט לייכט צו לייזן‎ די נאַציס‎ VAN קלויבן די ערשטע צוועלף טויזנט אידן,‎ “IPN די‎ TINA געגרייט אַרוסצופירן פון ביאַליסטאַק.‎ JANN די‎ TW IN סוף געפונען אַ לייזונג,‎ DY פירער‎ UNI צווישן די צוועלף‎ TY דאַרפן אַרױסגעשיקט‎ OND ערשטע,‎ אָרעמע מענטשן. נאָכדעם ווי ...

מען ANI ONT‏ אויספאַרקויפט TID‏ זיך, IW TD‏ קענען TD‏ נאַך אַ שטיקל ברויט... דער האַנדל איז געווען שמוגל, “PNT‏ TINA‏ די איינציקע געוועלבן, OND‏ עקזיסטירן PINT‏ געהערן IS‏ דעם אידן-ראַט, IND‏ עס ווערט PON‏ פאַרקויפט קעגן שפּייז:קאַרטן. ONT‏ איבעריקע ווערט אָפּגעטאָן אויף דעם UN‏ גערופענעם , שװואַרצן מאַרק". פאַרשטענדלעך, IN‏ די פּרייזן-אונטערשיידן זיינען געװאַלדיקע WY‏ די אַרטיקלען IND‏ די שפּייז-קאַרטן TIN‏ די אַרטיקלען אויף דעם שװואַרצן מאַרק. AND‏ קאַרטן קאָסט ברויט 20 פעניג אַ קילאָ, אָן קאַרטן -- 2,75 אַ NPP‏ פלייש, פאַר קאַרטן { מאַרק, VOW‏ שװואַרצן מאַרק -- 16 מאַרק אַ קילאָ. מען דאַרף צו דעם צוגעבן, IN‏ עס זיינען NT‏ אַ ריי אַרטיקלען, וועלכע מען קען באַקומען נאָר אויף דעם שװואַרצן מאַרק, וי מילך 3.50 אַ INT‏ פּוטער 4 IN PANY‏ איי אַ מאַרק מיט צען פעניג, צוקער 440 מאַרק אַ קילאָ. IX‏ אָנצוג 700 מאַרק. אַ AND‏ שיך 0 מאַרק. איצט מאַכט אַ רעכנונג, WN VPI‏ זען, אַז IN‏ אַרבעטער דאַרף אַרבעטן דריי יאָר, כדי צו קענען מאַכן אַן אַנצוג מיט אַ OT PN PW IND‏ דאָזיקע אומשטענדן איז ניט קיין וואונדער, TWA TI‏ ליידט PR‏ ביאַליסטאָק הונגער, נויט. מען גייט אָפּגעריסן און אָפּגע ...

... “YA עצה‎ IN PT אידן האָבן‎ WAIN זיי צו פאַרריכטן.‎ TON PN PIN איינגעאָרדנט געהיימע מנינים,‎ ONT געבן און מען‎ די קעלערן. ווען די היטלעריסטן האָבן‎ PN בוידעמס און‎ ביאַליסטאָק און די נייעס‎ PR Bw פאַרברענט די גרויסע‎ אויף דער ראַדיאָ אין לאָנ-‎ TANYA געמאָלדן‎ PN וועגן דעם‎ באַלד נאַכדעם געקומען אַ געשטאַפּאָװיעץ צו הרב‎ PX דאָן,‎ דר. ראָזענמאַן, דער פאַרזיצער פון דעם אידן-ראָט. דער רב‎ דער גע-‎ TD הױיפּט-קװאַרטיר‎ PN איז אָפּגעפירט געװואָרן‎ TID שטאַפּאַ וואו עס זיינען געווען נאָר אַנדערע מיטגלידער‎ זיינען געצוואונגען געװאָרן פון די‎ VON OT דעם אידן-ראַט.‎ TN געמוזט אונטערשרייבן אַ פּראָטאָקאָל,‎ TANT PT TIN נאַציס‎ זייער‎ AND די סאַװועטן אונטערגעצונדן די שוהל‎ TINT ONT פאַרלאָזן ביאַליסטאָק,‎ ...

האָט דער אידן-ראַט אָנגעהױיבן קעמפן YR‏ שתדל'ען, מיט די מיטלען, OND‏ ער ONT‏ געהאַט PT PN‏ רשות (די אויסגעפּרואווטע מיטלען TID‏ געבן שוחד), DN‏ דער זעלבער צייט ONT‏ ער געפאָלגט דעם באַפעל, געלאָזט “PUN‏ שטעלן, דורך אַ ANDY JONI‏ באַאַמטע אונטערץ אַנפיר TID‏ שטרענגן י. גאָלדבערג, די ליסטעס פון די משפּחות, YOUN‏ זיינען פריי פון עקװאַקואַציע. ONT)‏ הייסט די יעניקע משפּחות, PR‏ וועלכע עס אַרבעט כאָטש איינער “PYM‏ וואו), ...

... “YA דערפון‎ PR די ביאַליסטאַקער דייטשע מאַכט‎ IR װאָר ענען‎ DR זי אָנגעהױבן סטראַשען‎ ONT TANNA וואויר‎ מלחמה-סאַבאָי‎ IND דעם אידן-ראַט, אַז זי באַטראַכט עס‎ אומגעהויער‎ PT OY און אַז די שטראָף דערפאַר‎ WIRD אויך‎ PT דערשיסן די געקומענע, און מען וועט‎ Pa גרויזאַם,‎ | אָפּרעכענען מיט דער גאַנצער געטאָ.‎

שוין עטלעכע TORN‏ נאַכדעם, װוי מען “OND ONT‏ סטאָקער TPN‏ פאַרשפּאַרט PNR‏ געטאָ, איז מען צוגעטראָטן אָרגאַניזירן אידישע שולן. דעם 29טן אױיגוסט, 1941, ווערט פאַרעפנטלעכט אַ מעלדונג (נומער 40) פון אידן-ראַט, אין וועלכער עס איז געװאָרן אָנגעזאָגט ONT‏ אָרגאַניזירן שולן AND‏ אידישע קינדער. די רעגיסטראַציע פון קינדער PR‏ שול-עלטער PR‏ פאָרגעקומען PID OPN‏ פון דער “YUVA‏ זענער האַנדלס-שול, PIN‏ פּראָביטשנע 39 PR DX‏ דעם זעלבן PID‏ זיינען אויך אָנגעפירט געװאָרן די לימודים. DPR‏ דער paw‏ פון דער שול PN‏ געשטאַנען דער לאַנג-יאָרי- קער לערער פון העברעאישער גימנאַזיע, אַראָנאָוויטש. “YA‏ אַרבעט האָבן דאָרט די לערער פון דער העברעאישער גימנאַזיע, כאַזאַנאָװויטש, גוטקע גוטמאַן, פרוי רובין-סאלמאן YU TIN TN TN‏ לערער TD‏ אידישע און העברעאישע TOW‏ די אונטערריכט-שפּראַך איז געווען סיי העברעאיש, סיי אידיש. אַ טייל קלאַסן זיינען געפירט געװאָרן PR‏ עברית TIN‏ אַ טייל PN‏ אידיש. PN‏ דעם אָנבליק פון די בלוטיקע געשעעץ- נישן פון חודש יולי 1941 PN‏ ביאַליסטאָק, אין דער “PID‏ ריקער געטאָ:וירקלעכקייט TX‏ פילנדיק די ווייטערדיקע סכנות, UNM‏ דער אַלטער שטרייט WY‏ אידישיסטן TN‏ העברעאיסטן געפונען אין NOVA‏ ביאַליסטאָק ...

דער ציוויל-קאָמיסאַר ONT‏ באַפוילן, IN‏ די אידן װאָס ווילן ניט צאָלן די מלוכה-שטייערן אין באַשטימטן טערמין, װעלן עפנטלעך באַשטראַפט װערן VN‏ שמיץ. דעריבער ווערן אַלע שטרענג אויפגעפאָדערט, תיכף אַרײינטראָגן PR‏ קאַסע פון אידן-ראַט שטייערן (וואוינונג שטייער -- 2 ...

לויט'ן אָנגענומענעם שטייגער, ONT‏ די חגיגה געעפנט דער אָפיציעלער פאָרזיצער פונ'ם אידן-ראַט, הרב “TYING‏ מאַן, געבנדיק אַ קורצן איבערבליק איבער דער אַנשטייאונג פונ'ם אידן-ראַט און אויפהויבנדיק די פאַרדינסטן TID‏ די באַ- זונדערע פּערזענלעכקייטן, און דערהויפּט פון באַראַשץ, די וויכטיקייט TD‏ דער געטאַ-אינדוסטריע געפינט “DIN IN‏ דרוק, לויט זיינע ווערטער, אינ'ם פאַקט, OND‏ דער “IPN‏ ONT ONO‏ אָנפאַרטרױט JT‏ אָנפירונג דעם אינזשיניער באַראַש פּערזענלעך. ONT ONT DN,‏ אונז געבראַכט חשיבות TN‏ אַנערקענונג ביי דער מאַכט". ער פאַרענדיקט “PAN PT‏ פיר-װואָרט; ...

אַ ווייטערדיקע ענדערונג צום שלעכטן PR‏ געווען דער שטרענגער אָפּשלוס פון די טויערן TID‏ געטאָ, PN OND‏ פאַרגעקומען דעם 2טן נאָוועמבער. באַװאָפנטע פּאַטרולן זיינען געשטאַנען אויף דער DN INV‏ נאַענט צו 8 טויזנט אויסער:געטאַ אַרבעטער AA WITT‏ ניט צוגעלאָזט “YX‏ װאָרן צו זייערע אַרבעטס-פּלעצער. ON‏ די גזירה איז “YA‏ מאַלדן TANYA‏ דורך דעם אידן-ראַט אויף דעם באַפעל TID‏ דער דייטשער אַקופּאַציע:מאַכט TIN‏ האָט PT‏ געלייענט פאָלג ענד; ...

שוין דעם 2טן נאַוועמבער, 1942, YANO PR‏ ערשטן טאָג TD‏ אומקום פון דער פּראָווינץ, ווערט צונויפגערופן אַ מאַסן-פאַרזאַמלונג TID‏ אַלע אידן-ראַט באַאַמטע צוזאַמען מיט דעם אידן-ראַט NI, TD ONT PR‏ הצדק". די דייטשן פאַרלאַנגען 5 מיליאָן רובל, ניט PP‏ , קאַנטריבוציע", ניט קיין אויסקויף-געלט אויסצומיידן דעם שיקזאַל TD‏ דער פּראָוינץ, נאָר אַ קאָפּישטײער', אָדער “DANIAN,‏ ...

דריי TONY‏ נאָכ'ץ שליסן די NOVA‏ זיינען ענדלעך די טויערן ווידער געעפנט געװאָרן. דעם 18טן נאָוועמבער PN‏ אַרױסגעגעבן געװאָרן NR‏ מעלדונג PD‏ אידן-ראַט, וועלכע פאָדערט אויף YON‏ אידישע אַרבעטער-באַשעפטיקטע PR‏ דער באַן-אינדוסטריע NA)‏ באַטריב אַמט) צו שטעלן זיך צו זייער אַלטער אַרבעט. PW‏ דעם צווייטן טאָג באַלד נאָכ- דעם האָבן צוריקגעשטראַמט די אידישע אַרבעטער צו די דייטשע פירמעס: POX,‏ צידאַרן', ינגבלוט", ,מאדריקער", , טשעבינסקי", , גאלין", צו “WON YAU‏ NVA‏ אַרבעטס-פּלעצער. די צאָל TID‏ די דייטשע אונטער- נעמונגעןז, OND‏ נעמען אויף צוריק זייערע געטאָ-אַרבעטער, פאַרגרעסערט זיך TID‏ טאָג צו טאָג. עס באַווייזט PT‏ ווידער שפּייז PR‏ געטאָ: עס פאַלן די PI‏ אויף ברויט TDN PIN‏ קענען ווידער אָפּאָטעמען אַביסל פרייער. ...

... די אומזיכערע לאַגע פון דער געטאָ, דער געראַנגל PR OND‏ פאָרגעקומען במשך די ערשטע 10 טעג פון נאָוועמבער אַרום דעם ווייטערדיקן שיקזאַל DD‏ דער געטאָ, קומט צו אַ קלאָרן אויסדרוק ביי דער אידן-ראַט זיצונג TID‏ 8טן נאָוועמבער, ...

... די צווייטע און דריטע העלפט פון נאָוועמבער 1942 שטייען אונטערץ צייכן TD‏ סטאַבאַליזאַציע OD‏ מצב: עס טרעט PAIN‏ אַ , מישטיינס-געזאָגט נאָרמאַליזאַציע", ONT)‏ דריקט PT‏ אויס PR‏ דעם, IN‏ עס PR‏ נישט פאַראַן קיין די" רעקטע באַדראָאונג פונ'ם לעבן. די וויכטיקטסע געשעץ- נישן פון דער דאָזיקער צייט, זיינען ONT‏ שטופנווייז צוריק- קערן זיך DD‏ אויסער געטאָ-אַרבעטער IY‏ זייערע אַרבעטס: פּלעצער און די באַמיאונגען פונ'ם אידן-ראַט צו ראַטעווען די ,װאָלקאָויסקער מיידלעך", באַמיאונגען װאָס זיינען סוף חודש געקרוינט TINA‏ מיט דערפאָלג.

;באַראַש רעפערירט דעם ענין פון די נישט-היגע “ION‏ WINN‏ װאָס צוליב דעם דראַָענדיקן מצב PR‏ זייערע שטעט, קומען זיי PP‏ ביאַליסטאָק, AIX‏ שטרעבן אַהער צו קומען. עס PN‏ אַ סכנה IND‏ ביאַליסטאָק, ווען די מאַכט, װאָס Yn‏ פאַרקלענערן די אידישע באַפעלקערונג NT‏ װעט אויפמערקזאַם TN‏ אויף דער באַדיטנדיקער “IND‏ גרעסערונג פון דער באַפעלקערונג. הער אינדזש. באַראַש לייגט פאָר, TN‏ דער ONT‏ זאָל PT‏ אַרױסזאָגן TAN‏ דער שטימונג פון אידן-ראַט צו דעם ענין. ...

מיט דער דאָזיקער כאַראַקטעריסטישער באַמערקונג פונ'ם גרויסן ביאַליסטאָקער PN‏ פאַרענדיקט זיך דער PIV‏ ONT‏ זיינען די לעצטע אַרױסזאָגן פון פּ. קאַפּלאַן בשעת אַ אידן-ראַט-זיצונג, PT ONT ON‏ אָפּגעהיט ביז אונזער OPM‏ דער ענין מיט קאַָװאָלעווסקי באַווייזט אונז אָבער נאָך TORN‏ וויכטיקע SINT‏ עס אַנטפּלעקט AND‏ אונז די פּראָמינענטע TIN‏ דעצידירנדיקע פּאַזיציע, OND‏ עס פאַרנעמט אינ'ם לעבן TID‏ ONT NOVA‏ פּרעזידיום פונ'ם ONT‏ זיי האָבן די הויפּט-פאַר- דינסטן PR‏ די ,נצחונות" פון אָפּשלעפּן FID‏ אומקום TIN‏ פאַרקלענערן די יסורים פונ'ם טאָג-טעגלעכן געטאַ-לעבן, °F‏ טראָגן אָבער IN‏ די הױיפּט:לאַסט פון אחריות פאַרץ גורל פון Nova‏ ...

... נומען WN‏ סאַנקציעס לגבי דער גאַנצער OVI‏ אַרבעט-אָפּטײל ביים אידן:ראַט ביאַליסטאָק, דעם 28טן יאַנואַר, 1943,

... אינטערעסאַנט אויך צו באַמערקן, “NID YON OT PN IX‏ טאָקאָלן און מעלדונגען, ONT‏ דער אידן-ראַט אויסגעמיטן צו פאַרצייכענען, אָנצוגעבן אָדער דערציילן, וועגן די דורכגעפירטע אָקציעס פון דער מערדערישער דייטשער מאַכט, ON‏ וועגן די טראַנספּאַרטן קיין טרעבלינקע IVAN‏ (געוויס אויס מורא AND‏ קאָנסעקווענצן פון דער מאַכט), ...

... דאָנערשטיק, 2 אַזײגער, PR‏ דער נאַכט TID‏ 4טן אויפץ 5טן פּעברואַר, 1943, PNR‏ אַרײנגעפאָרן PR‏ געטאַ N‏ גרעסערע צאָל אױטאָס מיט נאַצי-באַנדיטן, “YX POM‏ שטאַפּאָ-אָפיציר פרידל בראש, PT TIN‏ אָפּגעשטעלט ביים אידן-ראַט. זיי האָבן באַפױלן דער אידישער אַרדענונגס- דינסט תיכף צו ברענגען דעם אידן-ראַט-פאָרזיצער, אינזש, באַראַש, YW OX TD‏ צוינגען בייצוזיין זייער “AND‏ ברעכערישער אַרבעט, ...

... אין דער זעלביקער צייט, ווען ס'איז געגאַנגען דער קאַמף PR‏ די אידן-ראַט גערטנער, ONT‏ אַ גרופּע נאַצי Ons‏ אָנגעהויבן אַרײנשאַרן PT‏ אויף טשעפּלע גאָס TIN‏ האַרט נאָך זיי PR‏ געפאָרן אַ פייערלעשער-מאַשין, מיט וועלכער YT‏ האָבן געװאָלט פאַרלעשן די ברענענדיקע הייזער ביים געטאַיפּאַרקאַן. די זעלבסטשוץ-מיטגלידער האָבן אָבער פון די פענצטער און בוידעמער תיכף געעפנט אַ פייער, ONT OND‏ אַרוסגערופן אַ גרויסע צעמישונג PR‏ די נאַצישע רייען. ...

PR‏ דער דריטער שחיטה:נאַכט PN‏ אױיסגעבראָכן אַ שריפה Pw‏ קופּיעצקע גאַס, נישט ווייט TID‏ אידן-ראַט PUT‏ ס'איז אָפּגעברענט געװאָרן ONT‏ צוויי- שטאָקיקע הויז, װאָס האָט זיך געפונען האַרט ביי דער ביאַלע. דאָרט זיינען PR‏ די באַהעלטענישן פאַרברענט געװאָרן 26 אידישע TWD]‏ ...

דער אויפשטאַנד האָט PT‏ אָנגעהױבן אַרום 10 “PN‏ דערפרי, מיטץ אונטערצינדן פאַרשיידענע אָביעקטן, NV‏ פּריוואַטע PN POND‏ פאַבריטשנע; די טעכנישע “INT‏ שטאַטן; עטלעכע הייזער אויף טשעפּלע, װאַנזקע, סמאָלנע א. אַ. דערביי האָט PT‏ אויך אָנגעצונדן אַ PR PUI‏ וועלכן ס'האָט PT‏ געפונען אַ ,סכראָן" TN‏ עס זיינען דערביי “IND‏ ברענט געװאָרן די 120 אידן. TI‏ די דאָזיקע טייל NOVA‏ האָט אָנגעהויבן ברענען, האָבן PT‏ די ס. ס. צוריקגעצויגן אויף קופּיעצקע, אין אידן-ראַט, TANT DX‏ אַרױסגערופן פאַרשטאַרקונג. PN‏ געציילטע מינוטן אַרום האָבן זיך “ND‏ וויזן טאַנקן, WI‏ דער ערשטער PR PANY‏ צוגעקומען DW‏ ראָג קופּיעציקע DN‏ יוראָוועצקע, ONT‏ עקספּלאָדירט אַ מינע אין דעם קאַנאַליזאַציע-ברונעם. דעם טאַנק ONT‏ דער “DN‏ רייס אַפילו נישט געשאַדט, אָבער די איבעריקע טאַנקן האָבן זיך צוריקגעצויגן. די מענטשן-מאַסע, ONT‏ האָט זיך אין דעם מאַָמענט געפונען PR‏ גאַס, PT ONT‏ באַהאַלטן PN‏ די הויפן PN TIN‏ די אַרומיקע ON‏ גלייך וי די טאַנקען זיינען PPV VN‏ האָבן זיך תיכף באַוויזן עראָפּלאַנען, וועלכע “YAN TANT‏ הויבן באַשיסן דעם עולם. די ערשטע פאַרוואונדעטע האָט מען PA‏ געבראַכט PR‏ שפּיטאָל, OT TID TN‏ טאַקע ONT‏ זיך דער עדות דערוואוסט OND‏ ס'קומט PR AND‏ גאַס,

די דייטשן האָבן באַלד אויפגעבראָכן YON‏ פּאַרקאַנעס TD‏ די גאַסן: סמאַלנע, יוראָוועצקע, כמיעלנע TANT PN‏ אָנגעהויבן Pr‏ אַרײנרײסן PNR‏ געטאָ. די אויפשטענדלער האָבן PT‏ פאַרבאַריקאַדירט PR‏ די גערטנער TID‏ אידן-ראַט PNR TIN‏ די אַרומיקע פּלעצער: דעם גרעסטן שטורעם ONT‏ געהאַט אויסצושטיין די גרופּע, PT ONT OND‏ געפונען אינ'ם ...

אָנגעהױיבענע אַרבעט NOVA PNR‏ אין דער גרופּע JAN PR‏ געווען גאַרפינקל. צוזאַמען מיט PD ON‏ איך PIN‏ געווען מיט מיין שוועסטער, רחל. YON‏ אַנדערע פון אונזערע YTD‏ משפּחות, זיינען PW‏ געווען אַרױסגעפירט אױיף “AND‏ ניכטונג. נאָך אַ װאָך צייט, ווען די נאַציס PT TINT‏ געגרייט צונויפצושטעלן אַ OV]‏ טראַנספּאָרט “DIN TPN WN‏ צופירן, האָט מען אויך אַראָפּגענומען די פאַרבליבענע אידן פון די שעפּער PR‏ פאַבריקן. PIN PR YT WMS‏ געווען גאַרנפינקל. די TINT OMNI‏ אויך צונויפגעזאַמלט פיל פון די אויסבאַהאַלטענע אידן, מענער TN‏ פרויען. אַלע זיינען אַוועקגעפירט TINA‏ צום אידן-ראַט PN OND‏ געווען אויף קופּיעצקא גאַס. נאָכדעם, געווען איז PR ONT‏ אויגוסט 1943 זיינען אַלע אידן פון געטאָ אָפּגעפירט געװאָרן אויפץ גרויסן הויף TRU, TID‏ אויף דער פאַבריטשנא PW PR ONT OND‏ געווען IND‏ דער סאַמער YUN TIP’?‏ פון געטאָ. אַלע אידן -- מענער, פרויען, קינדער, אַלטע לייט און קראַנקע -- ...

... פון אידן-ראַט יע יע יי יע יע ...

... זייער שווער DR‏ לאַנגע קאַמפן האָט עס געקאָסט דעם אידן-ראָט, ביז PT ONT DON‏ איינגעגעבן, צו רעדוצירן די פּרײיזן אויף דער העלפט, וי אויסער דער NOVA‏ און דערביי WA PR‏ געבליבן, נאָר ביני-לביני ONT‏ דער לעבן מיט PT‏ אייזערנעם כוח, געװאָרפן דעם מאַרק PNW, PR‏ תחתיה" PON‏ (דער רובל PW PR‏ געווען פאַרשוואונדן) און איצט קאָסט עלעקטרי 50 פעניג און װאַסער PIN‏ גראָשנס. TN‏ מיר קענען עס נוצן מיט דער ברייטער האַנט TIN‏ עס באַ-

... לוט דער פאַראַרדנונג פון דער דייטשער מאַכט, מוזן אַלע מענער TD‏ געטאָ, פון 18 ביז 55 PT AN?‏ באַשעפטיקט מיט אַרבעט. מיר פאָדערן אויף אַלע מענער, IX‏ אויסנאַם TID‏ 8 ביז 55 יאָר, וועלכע זיינען ביז היינט נישט באַשעפטיקט, זיי זאָלן מאָרגן דעם 16טן אָקטאָבער, 6 אַזײגער אין דער פרי, זיך שטעלן אין הויף DD‏ אידן-ראַט. מיר װאָרענען, אַז אויב מען װעט PT‏ אָפּהאַלטן DD‏ מעלדן זיך, קענען קומען זייער שווערע רעזולטאַטן, און די ניט באַשעפטיקטע, װאָס וװועלן wl Pr‏ צושטעלן, װעלן באַקומען האַרבע שטראָפן, ביז עװאַקואירט TD TUT‏ ביאַליסטאָק, ...

... אַ גרעסערע גרופּע מענער קריכן OMX‏ פון זייערע באַהעלטענישן, עס דויערט אַ שעה און MT‏ ברענגען די פריי- לעכע בשורה, אַז MT‏ זיינען געווען אויפ'ן הויף פון אידן- ראַט, IND‏ פאַראַנטװאַרטלעכע אידן-ראַט פאָרשטייער TINT‏ דערקלערט, אַז די שחיטה PR‏ געענדיקט... די שמחה, ON‏ די בשורה האָט אַרױסגערופן, PN‏ ניט צו באַשרײבן. UNIV‏ זיך געקושט ONT DR‏ געוויינט,

... נען אויך ארומ געגאַנגען שטאַרקע קלאַנגען, אַז די איצטיקע קאָמיסיע זאָל PT Pw‏ די לעצטע, וועמענס WIND‏ עס VY‏ דעצידירן לחיים אָדער למוות. גלייכצייטיק PK‏ באַוואוסט געװאָרן, אַז עס האַנדלט PT‏ וועגן די צוויי נאָך IY‏ יענער צייט עקזיס- טירנדיקע גרעסערע געטאָס: VM WIN?‏ אירע WDA‏ 80 טויזנט אידן, און ביאַליסטאָק מיט אירע 40 טויזנט, IN‏ איינע פון די ביידע גייען די OITA MRI‏ ליקווידירן, PNR‏ כמעט AND‏ אַלעמען קלאָר געווען. VON]‏ באַזוך פון דער (נאַציי שער) קאָמיסיע ONT‏ אינזש. באַראַש איבערגעגעבן “IND‏ טרוילעך AWD‏ זיינע נאָענטע מיטאַרבעטער, IN‏ פונ'ם לעצטן באַזוך PN‏ ער ניט אָפּטימיסטיש געשטימט. TD‏ דעם PW PR‏ ANI?‏ געװאָרן, אַז WIN?‏ בלייבט TN‏ ביאַליסטאָק שטייט אויף דער ריי ליקווידירט צו ווערן. די אידן-ראָט “ODN‏ מיסטן האָבן FN]‏ געהאָפט, IX‏ עס VY‏ אפשר געלינגען אָפּצושטופּן דעם אומגליק",

... דעם 16טן אױיגוסט 1943, PND‏ די אױטאָס מיט די באַנדיטן הויבן אָן אַרײנצופאָרן PR‏ געטאָ. דער הינטישער ס. ס. שטאַב צעלייגט זיך PN‏ די גערוימע צימערן TD‏ אידן-ראַט. דער לעצטער קומט IN‏ פרידל מיט די העכערע “DX‏ צערן. WAN‏ ער באַווייזט PT‏ ניט, ער גיט נאָר פאַראָרדנונגען פון הויף. און “OY ONT TI‏ דישע אידישע ביאַליסטאָק הויבט “PRIX‏ קאַמף, INT‏ באַמערקט מען DVT‏ מערדער מיט זיין װאַר זיך איבערהויפּט אַרױסצושלײכן TD‏ געטאָ. ...

אַנגעהױבן אויספירן דעם באַפעל, אונטערצינדנדיק די גאַסן: פאַבריטשנע, טשעפּלע, גורנע NN‏ די פּאַניק PN‏ נאָך גרעסער געװאָרן. די TPN‏ זיינען געלאָפן הין-און-צוריק, וועלנדיק Pr‏ ראַטעװען פונ'ם ברענענדיקן גיהנום. ס'איז באַלד דורכגעבראַכן געװאָרן דער געטאָ:צױים אויף גורנע, לעבן דער קאַכל-פאַבריק. אָבער אינגאַנצן אַנטלױפן TID‏ געטאָ PR‏ געווען אוממעגלעך, ווייל די דייטשן זיינען “YA‏ ווען שטאַרקער באַװאָפּנט. די גאַנצע געטאָ און די אַרומיקע גאַסן זיינען געווען באַװאַכט פון ס. ס.-לייט, באַװאַפנטע מיט מאַשין-געווער, TINA OND‏ געשאָטן מיט פייער אויף דעם קלענסטן פּרואוו IS‏ פאַרלאָזן די געטאָ. ניט האָבנדיק PP‏ אַנדער ברירה, ONT‏ זיך אַ גרויסער טייל פון דער אידישער יוגנט אָרגאַניזירט אינ'ם גאָרטן DD‏ אידן-ראַט, אויף נאָװאָי גרודזקע, וואו זיי האָבן באַשלאָסן PT‏ צו פאַרטיידיקן מיט אַלע מיטלען. זיי האָבן ONT‏ ערשטע אונטערגעצונדן די גרויסע הויפנס שטרוי, OND‏ האָבן זיך דאָרט געפונען אָנגע- זאַמלט, כדי אַרוסצורופן אַ גרעסערע פּאַניק, TIN‏ גלייכ- צייטיק מיטצוטיילן די פּאַרטיזאַנער אויסער דער געטאָ וועגן זייער אויפשטאַנד. די דייטשן PT TANT‏ באַלד אָריען- טירט ONT‏ די כוונה איז געווען, און האָבן תיכף געעפנט אַ שטאַרקע שיסעריי אין זייער ריכטונג. זעענדיק אָבער די עקשנות'דיקע און מוטיקע קאַמפסלוסטיקײיט TID‏ די “DIN‏ שטענדלער, האָבן די דייטשן באַשלאָסן צו ליקווידירן מיט אײינמאָל די נעסט OID‏ אױפשטאַנד: MT‏ זיינען “POON‏ געפאָרן מיט אַ טאַנק איו דער געטאָ און PR‏ אַ TEP‏ וויילע האָבן זיי אַרוױסגעפירט פון דאָרט אַ גרעסערע גרופּע אויפשטענדלער.