Nazi authorities

... יידיקט פון מענטשן, האָבן זיך אומעטום אױיסגעשפּרײט די היטלעריסטישע מיליטער-לייט WA‏ זייערע קריגס-מאַשינען. ניט אָנטרעפנדיק אויף די גאַסן פאַרבייגײיער, TANT‏ די היטלעריסטן גענומען TOW‏ פון זייערע קױלנװואַפערס PR‏ די פענצטער TID‏ הייזער. PR ONT ON‏ געווען דער בלוטי" ap‏ אָנהויב, אַ מין אַריינפיר צו די שפּעטערדיקע TOI‏ פון דער שיסעריי פון די היטלעריסטישע סאָלדאַטן דורך פענצטער PR‏ הייזער צו די איינוואוינער, זיינען גלייך געווען אַ גרויסע צאָל קרבנות. די מערסטע צווישן PT‏ זיינען געווען TON‏ גלייכצייטיק האָבן די נייע היטלעריסטישע מאַכטהאַבער דערקלערט אויסנאַם-צושטאַנד PND PR‏ סטאָק, מענטשן TANT‏ געמעגט אַרױס PNR‏ די גאַסן בלויז TID‏ פינף פאַרטאָגס ביז VIN‏ אָװנט. באַלד האָט “YIN PIN PT‏ הויבן, מצד די נאַציס אין שטאָט, רויבערייען אין אידישע הייזער. אַ ORY‏ אידישע פרויען זיינען דערביי אויך “WT‏ שאָסן געװאָרן AND‏ ניט PD TIN?‏ זייערע הענט אַראָפּנעמען פינגערלעך. די היטלעריסטישע מערדער האָבן בכלל “YX‏ שלאָגן און PIN‏ געשאָסן TTY? PIN‏ איינעם, װאָס TT ONT‏

קומען מיט'ן טאָג. מען ONT‏ געזוכט פאַרשיידענע מיטלען וי אַזױ אויפצוהאַלטן ONT‏ לעבן ביז עס OY‏ קומען אַ בעסערע צייט, אויף OND‏ יעדער ONT‏ געהאַפט. ONT PORN ONT‏ דער- פירט צו דעם, אַז ניט געקוקט אויף דעם, OND‏ מען “YX ONT‏ וואוסט וועגן די שווערע פּייניקונגען YR‏ צרות TPN OND‏ האָבן ביי דער פאַרשיידענער אַרבעט PIN‏ וועלכער עס שיקן אַרױס די נאַציס, זיינען העכער MY‏ טויזנט אידישע מענער און פרויען דאַמאָלט PYVN‏ אַלס פרייוויליקע אויף אַרבעט צו די נאַציס. אויף RIN‏ אופן TINT‏ די אומגליקלעכע TIN‏ פאַרצווייפלטע מענטשן געהאַט אַ מעגלעכקייט דורכצו- לעבן דעם טאָג, כאָטש אַביסל איבערצוקומען די שווערע צייט, באַקוימענדיק פאַר דער אַרבעט עפּעס אָפּצועסן. TID‏ VY‏ צו צייט איז PIN‏ געלונגען PT‏ איינצושאַפן אַ ביסל PN OND THY‏ פאַרבליבן TID‏ די געוועזענע סאַוועטישע שפּייז-סקלאדעס, װאָס מען האָט גענומען מיט DOAN PT‏ אין שטיינ'ס סקלאדעס, למשל, וואו עס האָבן געאַרבעט עטלעכע הונדערט OND IPN‏ האָבן AND‏ זייער אַרבעט "NO‏ קומען באַצאָלט מיט לעבנס-מיטל, איז באַשלאָסן געװאָרן אַז YOR‏ אַרבעטער דאָרט זאָלן אַראָפּגעבן TD‏ יעדער װאָך אַרבעט TN‏ טאָג שפּײז AND‏ די הונדערטער הונגעריקע אידישע יתומים. אויף NIX‏ אופן זיינען די אינזאַמע אומגליקלעכע קינדער אױיסגעהאַלטן געװאָרן אַ לענגערע צייט. TA‏ דאַרף געדענקען, אַז אין יענער MOY‏ ביי די שרעקלעכע באַדינגונגען, ...

... ר אידנטום"‎ TD קום‎ פון דעם אידן-ראַט, די‎ AIT גערופן געװאָרן אַ ספּעציעלע‎ ONT געווען אַ לאַנגע און פּיינלעכע, ווייל מען‎ PNR זיצונג‎ עס זאָל אַריינגענומען ווערן אין די‎ TWD געדאַרפט באַשליסן‎ מוזן פאַרלאָזן די געטאָ. דער‎ OND צוועלף טויזנט אידן,‎ דערביי אָנגעויזן גע-‎ PR זיינע באַאַמטע,‎ TIN אידן-:ראַט‎ װאָרן, זיינען ניט אַרונטערגעפאַלן אונטער דער פאָדערונג,‎ האָבן געאַרבעט אויסער דער‎ OND TPN די יעניקע‎ PIX געדאַרפט‎ TINT געטאָ, זיינען ניט געווען צווישן די, וועלכע‎ דאַמאָלט פאַרלאָזן ביאַליסטאָק. עס זיינען געקומען אין באַ-‎ OND) געטאָ,‎ PR טראַכט ביי דעם פּלאַן בלויז די אידן‎ די פירער פון דעם אידן-ראַט‎ AND PNR אַרבעטן ניט. עס‎ אויס-‎ TID דאָזיקע פּראָבלעם‎ ONT געווען ניט לייכט צו לייזן‎ די נאַציס‎ VAN קלויבן די ערשטע צוועלף טויזנט אידן,‎ “IPN די‎ TINA געגרייט אַרוסצופירן פון ביאַליסטאַק.‎ JANN די‎ TW IN סוף געפונען אַ לייזונג,‎ DY פירער‎ UNI צווישן די צוועלף‎ TY דאַרפן אַרױסגעשיקט‎ OND ערשטע,‎ אָרעמע מענטשן. נאָכדעם ווידער,‎ OT PT טויזנט אידן, זאָלן‎ “PION OT PR װאָס וואוינען‎ NOVA PN זאָלן קומען די יעניקע‎ איז באַקאַנט געווען אַלס‎ OND מיינע וואוינונגען צוזאַמען,‎ נאָך פעלן צו‎ OT OND די איבעריקע,‎ IND TIN ,קאָלכאָזן".‎ טוױיזנט, װועט מען צונויפשטעלן‎ yyy דער צאָל פון‎ ליסטעס לויט'ן אלף-בית,‎

וועגן דער פאַרברענטער גרויסער שוהל, דעם 27טן יוני 1941, װאָס די נאַציס האָבן דורכגעפירט גלייך ביי זייער אַרײנקומען PN‏ ביאַליסטאָק IND TIN‏ עס זיינען אומגץ- קומען אַרום צוויי טויזנט אידן, ONT‏ די געקומענע פרוי קיין ארץ:ישראל דערציילט, אַז ווען די הייזער TINT‏ געברענט האָבן אידן DVN‏ דעם , שוהל-הויף" אָנגעהויבן לויפן פון די הייזער, כדי זיך צו ראַטעוװען. IVAN‏ זיי האָבן PT‏ אָנגץ- טראָפן אויף היטלעריסטישע סאָלדאַטן, וועלכע TINT‏ די TPN‏ אָפּגעשלאָסן PN‏ די אַרומיקע קליינע געסלעך. TVD‏ האָט VINA‏ מיט טויט-שרעק OND WIS‏ עס OT OMT‏ INT‏ האָבן די היטלעריסטן אַרײינגעטריבן די אידן PR‏ שוהל PAN‏ די מערדערס האָבן דערביי געזאָגט צו די אידן: ONT,‏ האָבן די באָלשעװיקעס אונטערגעצונדן אייערע הייזער, אָבער מיר װעלן JON‏ ראַטעװען. גייט PUN‏ אין דער גרוי- WoO‏ שוהל, דאָרט דאַנקט גאָט IND‏ דעם TON‏ נס" ...

PR‏ זיינע וייטערדיקע ויכטיקע עדות-פאַרצייכץ- נונגען ברענגט רייזנער DMN‏ וועגן די “AND PMY‏ בליבענע אידן DX PN‏ אַרום דער NOVA‏ וועמען עס איז “YA‏ לונגען Pw‏ אַ געוויסער צייט PT‏ נאָך אױיסצובאַהאַלטן; וועגן אַרעסטירטע OND TPR‏ זיינען פאַרשפּאַרט און “YA‏ פּייניקט וי אויך אויסגע'הרג'עט געװאָרן PR‏ די טורמעס; און וװועגן די רעשטלעך אידן וועמען די נאַציס האָבן אַרױס- געפירט אין פאַרשיידענע פאַרניכטונגס-לאַגערן, וואו די דאָזיקע אידן זיינען אומגעבראַכט געװאָרן אויף אַ שרעק- לעכן אופן. בלויז אַ קליין הייפל ביאַליסטאָקער אידן, װאָס האָבן דורכגעמאַכט די שרעקלעכע איבערלעבענישן בעת דער TD PRN PUPPY‏ געטאָ, אָנהױבנדיק TD‏ אויגוסט 1943, איז געלונגען אויסצומיידן דעם אומקום ביים נאַצישן מלאך המוות. אַזעלכע PIN‏ ניצול-געװאַָרענע אידן TD‏ ביאַלי- סטאָק TN‏ פון דער אַרומיקער געגנט, זיינען איצט צוויש PN TN‏ פאַרשיידענע לענדער. OT‏ דערציילן כסדר וועגן יענער טרויעריקער צייט. OT‏ דערמאַנען DR‏ מאָנען ניט צו פאַרגעסן וועגן דעם TDN‏ אומקום “WP TAN DR‏ שטאַנד, ND‏ דעם אַמאַליקן וואונדערלעכן אידנטום PR‏ ביאַליסטאָק, וועמענס גרויסן דערהויבענעם יחוס מיר, די װײיניק פאַרבליבענע TD‏ אונזער היים:שטאָט, דאַרפן שטענ- דיק אָפּהיטן מיט שטאָלץ און כבוד.

... פון לופט די עלאַיס באָמבאַרדירן, TIN‏ די נאַציס אונז נאָך פירן, ...

... דער נאַצי דער מערדער מיין חלום פאַרלענדט, ברידער PR‏ שוועסטער אויף שייטערס פאַרברענט. ...

PN‏ סאַלאַזש אַוועק פון דעם YD‏ ער PR‏ אַנטלאָפן PR PN TN‏ די וועלדער. PN‏ די אומענדלעכע YOOID‏ וועלדער האָט ער געלעבט איינזאַם און אויף הפקר, ער האָט דאָרט געלעבט וי אַ חיה נאָך וועמען עס PT TAN?‏ כסדר די יעגערס. זייענדיק PN‏ די וועלדער איז סאָלאַזש דאָרט דער- גאַנגען צו די פּאַרטיזאַנער, מיט וועמען ער “AND PT ONT‏ בונדן. ער האָט ביי די פּאַרטיזאַנער זיך אויך באַטײליקט אין דורכפירן געפערלעכע אַקציעס קעגן די נאַציס. קורץ נאַכדעם, DON AND PN ,1944 WAT PX‏ געקומען די “ODN‏ אונג פון דעם היטלעריסטישן קאַשמאַר, ...

מיטאַמאָל PN‏ געװאָרן אַ גרויסער YAW‏ אַ בהלה TIN‏ פּאַניק. מען האָט PIX‏ אָנגעהיבן שרייען און וויינען, ווייל מען האָט פאָראויס געפילט TN‏ עס קומט IN‏ עפּעס שלעכטס, דערביי האָבן די היטלעריסטן און די אוקראינער אָנגעהויבן לויפן מיט זייערע אויסגעשטרעקטע ביקסן, זיי TINT‏ אויף דער PA‏ גענומען TAN?‏ די פאַרזאַמעלטע אױסגעפּײניקטע אידן. די נאַציס האָבן דערביי אויף דער שנעל אָפּגעטײלט פרויען מיט קינדער באַזונדער, עלטערע און קראַנקע מענטשן באַזונדער, PIN PR‏ אויסגעטיילט אַ באַזונדערע גרופּע פון יונגע געזונטע מענער. שלום גאַרפינקל איז דאַמאָלס געווען יונג, געזונט און שיין, איז ער פון די היטלעריסטן צוגעטיילט געװאָרן צו דער באַזונדערער גרופּע פון די יונגע און געזונטע מענער. איך האָב דערפילט, IX‏ עס קומט AND‏ מיר אָן דער סוף, PR‏ על באַלד צוגעטיילט TIN‏ צו דער גרופּע פרויען מיט קינדער. WAIN‏ פּלוצלינג INT‏ איך PT PN‏ דערפילט עפּעס אַ אומבאַגרייפ- לעכן כוח, אין מיין מוח איז ND‏ בליץ אַדורך אַ געדאַנק, שטייענדיק נאָענט פון שלום גאַרפינקל, האָב PR ON I PN‏ דער שנעל געזאָגט: , שלום, PIP‏ אומגליקלעך! די YIP‏ מענער נעמט מען צו דער אַרבעט, אָבער די פרויען מיט די קינדער, וואו מען גייט PR‏ אויך אַריבערשיקן, פירט TVD‏ צום טויט. עס דערנענטערט זיך אויך דער סוף פאַר מיר, ראַטעװע מיך, טו מיך אויף דער גיך איבער אַלס אַ מאַן TIN‏ אויך YR PV‏ מיט דיר" ...

PIN’ PIN‏ פאַרבלייבן איינגעקריצט PNR‏ מיין זכרון די שווערע איבערלעבונגען WH‏ יענער טראַגישער צייט, ווען יעדן טאָג בין איך און פיל אַנדערע געווען אויסגעשטעלט אויף אַרעסט, פּייניקונג, דערשיסונג, דעפּאַרטאַציע אָדער צום אומקום. די דאָזיקע שווערע דערינערונגען זיינען WIN‏ באַגלײט מיט אַ געפיל פון צופרידנקייט, TIN PN ONT)‏ פיל אַנדערע האָבן PN‏ יענע טראַגישע יאָרן געטאָן ONT) PON‏ עס PX‏ אונז געווען WAY‏ צו שטערן די נאַציס PR‏ זייערע טייװולאָנישע פּלענער פון אוױיסראָטן אונז TPR‏ ...

... אַ געוויסן טאָג, PNR ONT‏ געווען װאַרשײנלעך סעפּ- טעמבער אָדער אָקטאָבער 1944, WT JINN‏ פאַרשפּרײט PR‏ שטאָט קלאַנגען, PN IX‏ דער גרויסער ביאַליסטאָקער תפיסה, FI ONT OND‏ דעמאַלט געפּוסטעװועט, ONT‏ מען אַנטדעקט PN‏ עטלעכע קאַמערן אויפשריפטן אויף די ווענט, סיי PR‏ פּױליש, PR YO‏ אידיש, איבערגעלאָזן דורך די לעצטע אסירים, װאָס זענען דאַרט געזעסן PN‏ דער נאַצי צייט. אַזױ ON‏ די דאָזיקע אויפשריפטן TINT‏ געקענט מיט זיך פאָרשטעלן אַ געוויסע היסטאַרישע וויכטיקייט, ONT‏ דער נאַציאַנאַל-ראַט דעלעגירט אַ גרופע זיינע מיטגלידער, ובתוכם גם מיך, אויסצופאַרשן דעם DIY‏