Germany

“YX דער ביאַליסטאָקער געגנט, האָבן פון אָנהױב‎ PN לעבט אידן פון דער ליטע. נאָכדעם זיינען אַהינצו געקומען‎ אַנטלאָפענע‎ PIC אידישע פליכטלינגען פון דײיטשלאַנד,‎ איז גץ-‎ OND אידן פון די אָנקומענדע כמילעניצקי'ס חיילות,‎ פּרנסות ביי‎ VHT מיטן דעם 17טן יאָרהונדערט, די‎ PN ווען‎ געווען האַנטװערקערײ,‎ PN צייט דאָרט,‎ WIV PNR אידן‎ די שטעט און דערפער, באָרגן‎ PR קרעטשמעס, הויז-האַנדל‎ “OND געלט, פאַרדינגען אַרענדעס א. ד. ג. די אידישע‎ דאַמאָלט באַ-‎ PT יענער געגנט, האָבן‎ PR מעלאָכעס‎ זיינען‎ MT שעפטיקט מיט 29 פאַכן. די פּאָפּולערסטע צווישן‎ געווען: שניידעריי, קצבים, בעקערס, ברויעריי, פוטער-‎ ענלעכע.‎ TN װאָרג, באַגילדערס, באַלעגאָלעס‎ ...

אַנשטאָט ,מלכה שבה" PN‏ צמח PUN‏ אין דער “YOINV‏ דיקייט פון אַמעריקאַנער לעבן. נו, מען מוז INT‏ לעבן, “YX‏ PR TW‏ קאַליפאָרניע, געאַרבעט AND‏ דעם ענגלישן טעאַטער, געאַרבעט PN‏ די פילמס... איך PI‏ אין דער VPS‏ געווען PR‏ דייטשלאַנד. ווען PT INT PR‏ צוריקגעקערט PP‏ אַמעריקע TANT‏ מיר PT‏ געטראָפן, ...

... די פּאָליאַקן, OND‏ זיינען געווען PD‏ דאַנען YY WA‏ הונדערט AN?‏ צעריסן אויף דריי טיילן TW‏ דײיטשלאַנד, עסטרייך TR‏ רוסלאַנד, געווען פערשקלאַפט TR‏ אונטער- דריקט, האָבן MM‏ דורך אַ סיגנאַל גלייך וי אויפגעהויבן TIN‏ אַראָפּג עװאָרפן TID‏ זיך די TIN TOP‏ אַנטקעגנגעשטעלט TT‏ זייערע אונטערדריקער, ...

די טוך-פאַבריקאַציע PR‏ ביאַליסטאָק “YRIN PT ONT‏ הויבן מיט 120 יאָר צוריק. די דייטשע רעגירונג, וועלכע ONT‏ צוגענומען TWD‏ רוסלאַנד מיט אַ 150 TN?‏ צוריק ביאַלי- סטאָק TN‏ אומגעגנט און ONT‏ איר געהאַלטן אַ קורצע צייט, ONT‏ אַרײנגעשיקט הונדערטער פאַמיליעס פון איר איבער- באַפעלקערטער מדינה, WY‏ וועלכע עס זיינען געווען פיל וועבער און גוטע בעלי-מלאכות. ON‏ די דייטשן TINT‏ געגרינדעט און אַנטװיקלט ביסלעכווייז די טוך-פאַברי- קאַציע. ...

בעת דער אָקופּאַציע פון די דייטשן (אין דער ערשטער וועלט-מלחמה), האָט ביאַליסטאַק צוביסלעך געאַרבעט פאַר דער דייטשער אַרמײ. ס'זיינען דעמאָלט אױפגעשטאַנען אייניקע נייע פאַבריקאַנטן, TUE‏ זיי סאָקאָל-זילבערפעניג און נאָך. זיי האָבן אויסגעקויפט אַ JO‏ דאַמף-שטולן TIN‏ מאַשינעריע, oN‏ שפּינעריי-זאַצן, אפּרעטורן, DD‏ לאָדזש, בכלל האָט לאָדזש זייער געליטן, ווייל די דייטשן האָבן צוגענומען די פּאראָבקעס TX‏ צעבראַכן די מאַשינען, ווייל זיי האָבן געדענקט IN‏ לאַדזש װועט PW‏ פאַרבלייבן בי דײיטשלאַנד, האָבן זיי געװאָלט פאַרניכטן אויף א לאַנגער צייט די לאָדזשער הויכע פאַבריקאַציע. AND WAN‏ ביאַלי- סטאָק האָבן זיי קיין מורא ניט געהאַט, ווייל ביאַליסטאָק האָט INT‏ אויסגעאַרבעט ביליקע, גראָבע אַרטיקלען װאָס דײיטשלאַנד האָט ONT‏ ניט פאַבריצירט. האָבן זיי ביאַלי סטאָק געשוינט. PR‏ ביאַליסטאָק DWN‏ מיט YVR‏ פאַבריקן גאַנץ, אָבער די דייטשע פאַבריקאַנטן פון ביאַליסטאָק און TORT‏ זיינען אַרונטער פון דער סצענע. אפילו דער גרויסער מאָעס WOWNIND TID‏ (זיין פאַבריק PN‏ געװאָרן פארברענט TD‏ די רוסן), קאמיכאָוו TID‏ ביאַליסטאָק, איזענבעק א. א. -- YON‏ זיינען אַרונטערגעשװוענקט געװאָרן און “AND YUM‏ ריקן זיינען אַריבער צו אידן. אָבער OND‏ טוט מען מיט “IND‏ ריקן, אַז קיין מערק AND NVI WIT‏ סחורה? מען האָט גע אַרבעט PR‏ סעזאָן 272 מאַנאַטן, פאַרקויפט די ביסל סחורה TIN‏ דערנאָך ווידער שטילשטאַנד. מען האָט צייטנווייז “YA‏ קראָגן באַשטעלונגען IND‏ טוך-סחורה אויף מונדירן פאַר דער Ww‏ אַרמײ, PIN‏ דעקן PT AND ...

י. ראָזאַניעצקי PIN PN‏ אַריבערגעפאָרן PP‏ פּאַריז מיט אַ סטיפּענדיע פון ביאַליסטאַקער מאַגיסטראַט. נאָכדעם וי ער האָט דאָרט פאַרבראַכט PR ANN‏ ער געקומען צוריק קיין ביאַליסטאָק, PN‏ 1929, אַ חודש פאַר'ן חורבן, איז דער- שינען NR‏ רעפּראָדוקציע פון THD PT‏ ,זאַמענהאָפ'ס געבורט-הויז". י. טינאָוויצקי PR‏ געפאָרן PP‏ דייטשלאַנד TIX‏ דאָרט שטודירט PR‏ קעניגסבערג און אָפנבאַך. ער PR‏ צוריקגעקומען PP‏ ביאַליסטאַק OPN‏ ערשט:קלאַסיקער גראַפיקער. הענאך PT ONT OVI‏ אָפּגעגעבן אַ לענגערע צייט מיט פּעדאַגאַגישער טעטיקייט PR‏ די ביאַליסטאָקער שולעס אַלס צייכן-לערער. שפּעטער ONT‏ ער אויסגעץ- שטעלט זיינע בילדער PR‏ װאַרשע מיט דערפאָלג, ...

... PR‏ די יאָרן ]1939-192 PN‏ ער געווען אויסערן- מיניסטער פון ראַטן-פאַרבאַנד, PD‏ אָנפאַנג אַלס וויצעץ- קאָמיסאַר IY‏ אויסערן מיניסטער טשיטשערין, און INIT‏ זעלבסטשטענדיק PR‏ דעם אַמט. ער האָט עס אונטער- געשריבן דעם דיפּלאַמאַטישן אָפּמאַך AND‏ רוסלאַנד מיט װאָלטער ראַטענוי, דעמאָלטיקן אויסערן-מיניסטער TD‏ דײיטשלאַנד, און ער PIN ONT‏ פאַרטראָטן די PR YUN‏ דער , ליג WN‏ נעישאַנס" PR TDN‏ אַ ריי אינטערנאַציאָנאַלע דיפּלאָמאַטישע קאַנפערענצן. AN? PNR‏ 1929 ביז 1941 UNIT‏ מאָלאָטאָוו פאַרנומען PT‏ פּלאַץ OFX‏ אויסערן-מיניסטער, AN? PNR WAN‏ 1941 ביז 1943 VRP PNR‏ געשיקט “YX‏ װאָרן אַלס רוסישער אַמבאַסאַדאָר קיין ואַשינגטאָן, שפּע- טער האָט מען פון אים ניט געהערט ביז דער טרויעריקער ידיעה וועגן PT‏ טויט,

... טעג. יעדער איינער ONT‏ געגעבן OND‏ און וויפל מען IND ONT‏ געקענט, מען האָט דערביי אַרױסגעװיזן OVA‏ װאַרעמקײט און PANT‏ וי ביים ראַטעװען אייגענע נאַענטע. ווען די נויטיקע זאַכן IND‏ דער קאַנטריבוציע זיינען צונויפגעשטעלט געװאָרן, זיינען אַ צאָל פאָרשטייער פון דעם אידךראַט, YOM‏ אינזשעניר באַראַש בראש, אַועק צו דעם היטלעריסטישן קאַמענדאַנט, דער רוצח OT ONT‏ באַלד אָבער ניט VON‏ אויפנעמען, ער האָט באַפױלן TN‏ מען זאָל XT‏ לענגערער צייט האַלטן PR‏ קאַרידאָר. צום סוף, ווען די אידן-ראַט דעלעגאַציע PW PR‏ צוגעלאָזט געװואָרן IS‏ דעם קאָמענדאַנט ONT‏ ער, NOM‏ קאַלטן צינישן שמייכל אויף זיין פּנים, דערקלערט, אַז די פאַרהאַלטענע TDN‏ קענען ניט TIN‏ װעלן ניט באַפרײיט װוערן, זיי זיינען שוין MT NWI‏ זיינען אַרױסגעפירט געװאָרן אויף אַרבעט PP‏ דייטשלאַנד,

... נאָך דער גרויזאַמער שחיטה PW PR‏ פּסח קאַפּלאַן געלעגן אין בעט, געװאָרן אויף אַ JON AND‏ בעסער, TT‏ ווידער געלייגט PR‏ בעט און דעם מאָל WI PW PT‏ געקענט אויפהויבן. ער PNR‏ געשטאָרבן מיט אַ קללה DPT PR‏ מויל אויף היטלער'ס דײיטשלאַנד,

TD JIN ORS‏ דעם מלחמהקאָשמאַר PR‏ אײראָפּע געװאַגעלט און געװאַנדערט PNR‏ פאַרשיידענע ערטער INV‏ זיי האָבן Pr‏ דערשלאָגן צו YP‏ היימען, TINT‏ באַקומען הילף פון דעם רעליף-קאָמיטעט PAN PI PR‏ אַזױ איז IN‏ געווען מיט געראַטעװעטע לאַנדסלײט, וועלכע האָבן “DN‏ געבויט זייערע נייע היימען PR‏ געוויסע לענדער ND‏ אײיראָפּע, װוי אויך די יעניקע װאָס זיינען געווען -- אויפץ AVN‏ קיין ארץ ישראל -- PR‏ ציפּערן. די דאָזיקע הילף האָט אויך, פאַרשטייט זיך, דערגרייכט די לאַנדסלײט ONY‏ זיינען PN‏ יענער צייט געווען צײטװוײיליק אין OT‏ פּי, -לאַגערן DR‏ דײיטשלאַנד, עסטרייך, איטאַליע און אַנדערע ענלעכע לענדער. אַ וויכטיקע הילפס-אַרבעט האָט דער ביאַליסטאַקער צענטער PAN? PI PN‏ דאַמאָלט געשפּילט ביים העלפן “JPN‏ אָרדענען געראַטעװעטע ND‏ היטלערץ לאַנדסלײט, וועלכע האָבן זיך דערשלאָגן צו די ברעגן פון אַמעריקע און קענעדע. אַזעלכע ביאַליסטאָקער TPR‏ וועלכע זינען געקומען PT DN‏ איינגעאָרדנט PR‏ פאַרשיידנענע שטעט PR‏ אַמעריקע און קענעדע, האָבן אויפגעבויט זייערע yr)‏ ...

... YOR‏ מיט PR PROWI TING‏ האַנט, פאַרלאָזן ONT‏ בלוטיק פּױלן-לאַנד, קראַקע, קאַטאַװיץ, זאַלצבורג, PP?‏ דורך די שטעט און דער פּראָווינץ, טשעכיע, דיײיטשלאַנד, איבעראַל, געשװואַרצט גרעניצן אומלעגאַל;

... WN‏ דער באַפרייאונג OVO PN‏ סאָלאַזש אַ געוויסע צייט געווען PN‏ די OH OT‏ קעמפּס IND‏ געראַטעװעטע אידן אין דײיטשלאַנד, PIN PNW‏ געווען אַ געוויסע PNW? PR OY‏ IND‏ ער האָט װידעראַמאָל מיט זיין העלדישקייט געהאָלפן, צוזאַמען מיט אַנדערע, אויסקעמפן די אומאָפּהענגיקייט פון דער אידישער מדינה. PR‏ יאָר 1951 VW PX‏ אַנגעקומען קיין אַמעריקע. ער האָט NT‏ אויפגעבויט אַ גליקלעכן פאַמיליע- לעבן מיט PT‏ פרוי, ראָוז און מיט זייערע קינדער. סעם סאָלאַזש, ONT‏ העלדישע אינגל, ON PT ONT OND‏ דורך ניסים אַרױסגעריסן פון שרעקלעכן טויט ביי די נאַציס, PN‏ איצט איינער TID‏ די פּראָמינענסטע און דערפאַלגרייכסטע אונטערנעמער אין די פלייש-ביזנעס,

... PR‏ זומער 1941, TWA‏ עס PN‏ אויסג עבראָכן די מלחמה [Wy‏ דיײיטשלאַנד און סאָוװועט-רוסלאַנד, זיינען מיר געווען פיר חדשים WWI‏ אונזער חתונה. נאַכדעם זיינען מיר געווען צוזאַמען מיט די אַנדערע אידן PN‏ געטאָ וואו אויך מיר האָבן דורכגעמאַכט צרות TIN‏ ליידן. איינמאָל, ווען TD‏ מאַן מיט מיין ברודער TANT‏ געװאָלט אַריינשמוגלען אַ ביסל DR JOY‏ געטאָ דורכ'ז פּאַרקאַן, האָט מען OT‏ געכאַפּט. די בייזע הינט האָבן צעביסן TIX‏ געריסן שטיקער פון זייערע לייבער, אין דער ביאַליסטאָקער טורמע, TD‏ װאַנען קיינער PR‏ מער ניט אַרױס. יעדע AND‏ טעג פלעגן די היטלעריסטישע “WV‏ דערס אַרויספירן גרופּעס TDN‏ פון דער טורמע אויף די פעלדער TX‏ דערשיסן.

בליבענע לאַנדסלײט PN‏ ביאַליסטאָק, PN‏ די OT‏ פּי.- קעמפּס PN‏ דײיטשלאַנד, עסטרייך און איטאַליע. מיר JIN TANT‏ געהאָלפן אונזערע לאַנדסלײט, װאָס WIT‏ פאַרשיקט TANYA‏ אויפץ אינזל ציפּערן OND TIN‏ זיינען געווען אין דער שווייץ, דאָרט אויף היילונג. איינע פון די ערשטע וויכטיקע אַרבעטן WA ON‏ האָבן דורכגעפירט PR‏ דעם ,קלוב" PR‏ אויך געווען זאַמלען אַ גרעסערע סומע געלט, װאָס מיר האָבן איבערגעגעבן דעם צענטער צו שיקן קיין ביאַליסטאָק, כדי מען זאָל דאָרט ברענגען PR‏ אַרדענונג TIN‏ מאַכן אַ פּאַרקאַן אַרום בית-עולם אויף זשאַביע גאַס,

מיין פאָטער, יעקב סאַפּירשטײן, ONT‏ געוואוינט מיט דער משפּחה PR‏ אונזער היים שטאָט ביאַליסטאָק, מיטאַמאָל, PR‏ יאָר 1905, זיינען געקומען די קאָזאַקן TIN‏ זי TINT‏ פאַרברענט PNR PUT ONT‏ יענער PNR WY‏ געווען די רוסיש-יאַפּאַנעזישע מלחמה TIN‏ מיין פאָטער האָט באַ- שלאָסן אַװעקצופאָרן איידער TPT PAIS‏ אין דער ANY‏ שער אַרמײ, ווייל ער ORT‏ געזען CN‏ עס PAN‏ כסדר “YA‏ שיקט סאָלדאָטן אויף די מיט שטרוי אַנגעפילט װאַגאָנען, ONT‏ זיינען אויף הפקר IN‏ זאָרג און הילף. די שטרעבונג TID‏ מיין פאָטער WW‏ פאַרלאָזן די היים איז PIN‏ געווען צוליב דער צאַרישער אונטערדריקונג. ער איז דאַמאָלט PYVN‏ קיין שטשעטשין TINTS‏ עס DON PN‏ געלונגען PT‏ אַריבערצו' קריגן די גרענעץ PP‏ דײיטשלאַנד. דאָרט ONT‏ די אידישע קהילה ON‏ באַזאָרגט PN‏ אַ שפּיטאָל INT‏ ער “AND PN ONT‏ לויף פון זעקס װאָכן, ווידער אַנגענומען כוחות, PR ONY‏ אָפּג עשװואַכט געװואָרן צוליב SWAT‏ נאָכדעם PX‏ ער, אַ דאַנק דער פאַרזאָרגונג TD‏ אידישע הילפס-אָרגאַניזאַציעס, געקומען קיין אַמעריקע. עֶר איז גע- קומען PP‏ באָסטאַן WN’ PN‏ 1905. נאָכדעם PN‏ ער PYVN‏ קיין INT ANP W‏ ער PT ONT‏ אָנגעהױבן לערנען “IW‏ דעריי ביי , האַרט, שעפנער TIX‏ מאַרקס". ער ONT‏ אָבער ניט ליב געהאַט די דאָזיקע אַרבעט און ער האָט זיך פאַרבונדן מיט זיינעם אַ פעטער PR‏ קליוולענד, אַהײאָ, “YT ONT OND‏ מאָלט געהאַט אַ געוועלב פון פּאָסט:קאַרדס PN‏ דעם האַלענדען האַטעל. PN 1906 PN‏ מיין פאָטער געקומען קיין קליוולענד, IND‏ ער איז געװאָרן אַ AVE WIND‏ אין פעטער'ס סטאָר. PR‏ יענער צייט, האָבן די סטאָרס פאַרקויפט פיל פּאָסט-קאַרדס. PR‏ פאַרלויף פון TANT AN?‏ די קרובים “YX‏ מאַלדן מיין פאַטער MT IN‏ ליקווידירן זייער קראָם, ווייל זי קענען ניט מאַכן א ...

דער ענטוזאַסטישער און גיכער אָפּרוף TD‏ די ביאַלי- סטאָקער POX VEIN‏ פון הילפס-קאָמיטעט, PR‏ געװאָרן אַ ow‏ דבר PR‏ לאַנד TIN‏ אויסלאַנד. עס ווערט באַלד “DIN‏ געשיקט אַ גרויסער טראַנספּאַרט PD‏ קליידער, עסנװאַרג, מעדיקאַמענטן FIN‏ צוויי קאַסטנס ביכער. עס ווערט געשיקט הילף PP‏ דײיטשלאַנד, פראַנקרייך, איטאַליע TN‏ ארץ ישראל. עס קומען ניט-פאַרמעגלעכע DAMP‏ בעטן שיפס- קאַרטן IND‏ זייערע געראַטעװטע פריינט. עס ווערט PR‏ די מערסטע פאַלן כמעט איף הונדערט פּראַצענט “WT‏ ליידיקט די אויפגאַבע, OY‏ אונזערע מעגלעכקײטן, שטענדיק IV‏ די קרובים זיינען באמת נישט פאַרמעגלעך. דער פאַרבאַנד OVI)‏ ווידער דער אַדרעס פון YON‏ ביאַלי- סטאָקער, TINT‏ קומען PT‏ אינטערסירן וועגן זייערע קרובים און פריינט, ON‏ זיינען ניצול געװאָרן פון שרעק- לעכן גיהנום, און וואו זיי קריגן די גענויע אַנווייזונגען וי זיך צו פאַרבינדן WM‏ די לעבנגעבליבענע, באַמיענדיק TT‏ זיי אַרוסצוהעלפן מיט DIRT‏ און טאַט, ...

... The Club sent food, clothing, books, newspapers, medicine and other important items to Jews remaining in Bialystok as well as to those interned in the displaced-persons camps in Germany, Austria and Italy. We also assisted our /andsleit who were interned in Cyprus and those who went to Switzerland to cure their ailments. We financed the vital restoration of the Bialystok ghetto cemetery on Zabia Street and installed a protective fence around it. ...

... The next years Mr. Solasz spent in displaced- persons camps in Germany, gradually attempting to rebuild his shattered life. He acquired experience in meat handling, formed new relationships and renewed old ones. Later survivors in the DP camps talked about emigrating to Israel, where the establishment of a Jew- ish State was in the works. In 1948 Solasz joined the Aliyah Bet, people wishing to settle in Israel, later ...

... A large-scale relief effort, supported by the /ands- leit in the United States and in other countries, went into full swing. Bialystoker societies in New York, Newark, Paterson, New Jersey, Milwaukee, Chicago, Detroit, Los Angeles, Montreal and Toronto, Canada, participated. The Bialystoker Center in New York sent money and supplies to Jews in Bialystok and surround- ing towns, as well as to Bialystokers who resettled in other European countries and on Cyrpus, on the way to Israel. Those temporarily confined to displaced-persons camps in Germany, Austria, Italy and other countries became additional beneficiaries of the relief program. ...

... Czechoslovakia Germany ...

... דער PR PRINS‏ געגרינדעט געװאָרן דעם 8טן דעצעמבער, 1918, PR ONT TN‏ ווינטער, 1929, געפייערט זיין 20יאָריקן יובל. PR A‏ געגרינדעט געװאָרן ווען די ביאַליסטאָקער אינדוסטריע PNR‏ געווען PR‏ די שאַרפע קריזיס-יאָרן און די הױפּט-אויפגאַבע TD‏ פאַראיין PN‏ געווען צו שטיצן די אינטערעסן TID‏ די מייסטערס, OND‏ זיינען צוריקגעקומען פון רוסלאַנד און דיײיטשלאַנד,

... UX‏ דער בלוט-הונט, ONT OND‏ פאַראַיאָרן PR‏ דער פינצטערער סעפּטעמבער:נאַכט געיאָגט זעכצן טויזנט אידן צו דער פּױלישער גרעניץ, ON‏ דער, ONT OND‏ געמאָרדעט TIN‏ געשענדעט PN‏ די גאַסן פון האַנאָװוער און דיסלדאָרף, פון בערלין און ברעמען, די אידן TD‏ דײיטשלאַנד, אָט דער לאָזט PT‏ איצט מיט פייער PIN TVW TX‏ די אידישע שטעט TAD PR‏ ...

... PN‏ די דאָזיקע פריידיקע טעג, ווענדן מיר I PT‏ אייך PX‏ נאַמען TD‏ דער קליינער הייפל לעבנגעבליבענע ברידער TIN‏ שוועסטער, PN‏ נאָמען TID‏ די, וועלכע געפינען זיך PN‏ קפריסין, אין די דייטשע, עסטרייכישע און איטאַליענישע לאַגערן -- העלפט אונז! ...