Majdanek

שטימונג. מיט PUVA‏ און יללות האָבן PT‏ אָנגעהויבן בעטן די עטלעכע דאָקטאַָרשעס PR‏ װאַגאָן, MT‏ זאָלן, למען ה', פאַרשפּאָרן MT‏ די יסורים PR‏ די גאַזיקאַמערן TID‏ טרעב- לינקע און אַ PO‏ מאַכן צו זייער לעבן. די דאַקטאָרשע טשאַרנאַלעסקאַ, וועלכע האָט געשטאַמט פון לאָדזש, PN‏ איינגעגאַנגען PIN‏ די דאָזיקע בקשות PR‏ אָנגעהויבן איבערשניידן די בלוט-אָדערן WM‏ אַ זשילעטקע-מעסערל, אינגיכן TANT‏ אַנדערע דעצידירטע פרויען נאָכגעטאָן דעם דאָזיקן ביישפּיל, און איבערגעשניטן די אָדערן DN PT‏ אויך זייערע ליידנס:חבר'טעס. באַלד האָבן YON PT‏ געבאָדן NPN‏ ים פון בלוט. דער PR IX‏ אָבער ניט אַװעק קיין “IVI‏ לינקע נאָר אין ריכטונג מאַידאַנעק, קיין לובלין. אין לובלין איז דער צוג געבליבן שטיין, און באַלד האָט מען באַמערקט TIX‏ געעפנט דעם װאַגאַן TID‏ וועלכן עס ONT‏ גערונען בלוט, AND‏ די אויגן TID‏ די עס-עס רוצחים TIN‏ די אידישע אסירים- אַרבעטער, האָט זיך אַנטפּלעקט אַ שרעקלעך בילד,

... “JAIN PT דעם 18טן אויגוסט, 1943, האָט‎ NNN אַרויספירן די ביאַלי-‎ ONT כמעט וי פאַרענדיקט‎ TN הויבן‎ זיינען‎ MT פון‎ AVVO פון פּעטראַשער פעלד.‎ IPR סטאַקער‎ אָפּגעפירט געװאָרן קיין טרעבלינקע: צוזאַמען מיט די‎ שפּעטערדיקע טראַנספּאָרטן, זיינען ביי צען טויזנט ביאַלי-‎ VINO IND לובלין,‎ PP פאַרשלעפּט געװאָרן‎ TPN סטאַָקער‎ און מאַידאַנעק,‎ ...

... דעם 1024 אינדערפרי PR‏ דער NITY‏ פאַרלאָדן גע PR TY‏ אַ װואַגאָן, צוזאַמען מיט אַנדערע קרבנות, TN‏ אָפּגעפירט געװאָרן PP‏ מיידאַנעק,

די צענדליקער טויזנטער IPN‏ פון ביאַליסטאָקער NOVA‏ זיינען אַרױסגעפירט געװאָרן, OD‏ ליקווידירן די געטאָ PR‏ זומער 1943, קיין טרעבלינקע, אוישוויץ און מאַידאַנעק, INT‏ זיי זיינען פאַרניכטעט געװאָרן. אַנדערע TPN‏ פון NOVA‏ זיינען אַרױסגעפירט געװאָרן, געפּײניקט TN‏ פאַרפּײיניקט געװאָרן PR‏ פּאָניאַטאָוו, בּליזשין און אין אַנדערע ענלעכע ערטער. UN‏ אַרום איז פאַרענדיקט געװאָרן דער פיל “TT‏ דערט יאָריקער קאַפּיטל פון דעם אַלטן אידישן ישוב אין ביאַליסטאָק. אַ צאָל פון די אַנטרינענע פון ביאַליסטאָקער געטאָ, וועמען עס PR PNR‏ יענער צייט געלונגען אויסצו" מיידן דעם שרעקלעכן אומקום ביי די נאַציס, האָבן אויף אַ העלדישן אופן Pr‏ באַטײליקט DPN‏ די קאַמפן TID‏ די פּאַרטי" זאַנער קעגן דעם בלוטיקן שונא, ...

... ז‎ IND האָבן געמאַכט‎ MT ONT בילד פון די עלטערן‎ ONT האָנגען‎ פון זייער גליקלעכן חתונה האָבן, װאָס מיר‎ INN דער‎ PRX ענדערן זיך, ווערנדיק‎ MT קינדער פלעגן שטענדיק קוקן‎ TIN פלעגט שטענדיק דערמאָנען‎ YAN עלטער און די‎ “DIN אַמאַל‎ LANA MT אַמאָל אויסגעזען. יאַ! װי‎ TINT זיי‎ אויף די אייגענע‎ POON PR געזען... און היינט, שטיי‎ איך זאָל ניט טאָן, דערמאַנט‎ OND TNT יעדער‎ ONT) חורבות,‎ אויסגעקומען‎ PN TM די אַלע גרויזאַמקײטן,‎ PN עס מיר‎ גאָרנישט, נאָר דערפאַר,‎ IND צו ליידן איבערנאַטירלעך‎ אָטעם‎ PR וועלכער‎ wm ווייל מיר זיינען אידן! די לופט‎ “WYP זייערע‎ TID אָנגעזאַפּט מיט רויך‎ PN איצט שטייענדיק,‎ טרעב-‎ TID די אויוונס‎ PR געברענט‎ PT האָבן‎ OND פּערס,‎ אַנדערע ערטער. דער‎ DX DWOIY NWN לינקע, מאַידאַנעק,‎ DIY שװואַרצע טרויער:װואָלקנס‎ PR געריסן‎ PT רויך האָט‎ טוט אַ מענטש מיט אַ‎ OND געמאַנט:‎ TN הימל, געשריגן‎ DN TIN פאַרכאַפּט דעם רויך‎ ONT מענטש!!! אָבער די לופט‎ זיך, צענישט געמאַכט, נישט לאָזנדיק, אַז ער‎ PN אײינגעזאַפּט‎ װאָלקן איבער דער‎ TSA זאָל בלייבן אַלס שטענדיקער‎ געװאָרן ניט‎ PUNY די לופט‎ PR מיר‎ IND וועלט. דאָך,‎

... דעם 12טן נאָוועמבער, 1945, PN‏ געעפנט געװאָרן אין זאַל TID‏ ביאַליסטאָקער אידישן קאָמיטעט די אויסשטעלונג פון די אַרבעטן פון דער היסטאָרישער קאָמיסיע. אויף דער אויסשטעלונג זעען מיר פאָטאָ-בילדער TD‏ דער “PO‏ דאַציע פון ביאַליסטאָקער און TID‏ גראָדנער NOVA‏ אַ גרויסן TIN‏ טיפן איינדרוק מאַכט דער עקספּאַנאנט TID‏ די 97“ דאַנקער זאַכן, וואו WV‏ זעען “ADR FONT TDP‏ געבליבענע פון אידישע קינדערלעך אומגעקומענע אין טויט-לאַגער מײדאַנעק,

... ס'איז אַװעק דער בייזער דייטשער קאַשמאַר. מיר, ONT‏ הייפעל ניצול-געװאָרענע, PT TANT‏ אומגעקערט PN‏ אונזער הײימשטאָט. מיר האָבן געפונען PON‏ חרוב, די שטאָט, אונזער אידיש ביאַליסטאָק, די מענטשען. PIN‏ די בית:עלמינ'ס האָט מען ניט געשוינט. אויף דער זשאַביער ערד האָבן גראָזן באַװאַקסן די קברים, PX VOM‏ אומריינקייט, ציגן TT TINT‏ געפּאַשעט אויפ'ץ WIA,‏ אָרט", DVO‏ מצבות חרוב געמאַכט, צוזאַמען מיט דער זאָרג פאַר די לעבעדיקע, TINT‏ מיר געהאַלטן AND‏ אונזער חוב צו זאָרגן AND‏ אונזערע מתים; PIN ON‏ זיינען זיי געווען די צויי-דריי טױזנט TID‏ זשאַביע; דער רוב איז דאָך פאַרװאַנדעלט געװאָרן PIT PR‏ TN‏ שטויב PR‏ די קאַלך:אויוונס פון טרעבלינקע, מאַידאַנעק, אוישוויץ וכ'. פּאַמעלעך ONT PN‏ הײליקע VIN‏ געבראַכט PR PVA‏ אַרדענונג. די קברים גערייניקט TAN TD‏ געוויקס, אַרומגעצאַמט דעם בית-עלמין מיט אַ סאָלידער מויער, געשטעלט אַ סטאַבילן וועכטער, װאָס זאָל היטן. מען האָט אויסגעמויערט אַ PIP‏ שטיבל, וואו אַ ONT TO‏ האָבן פאַרלוירן זייערע נאַענטסטע, װאָס זיינען ניט געבראַכט PRA‏ צו קבר ישראל, האָבן פאַראייביקט זייער זכר אויפהענגענדיק אויף די ווענט טאָוולען OM‏ נעמען TID‏ זייערע פאַמיליעס,

WOW‏ אין װאַרשע, IND‏ אונזער דעלעגאַציע האָט געהאַט ויכטיקע באַגעגענישן מיט רעגירונגס-פאַר- טרעטער, זיינען מיר PR TVA PI‏ לובלין TN‏ קראָקע. אַ גאָר פּיינלעכע איבערלעבעניש AND PR‏ אונז געווען דער באַזוך PN‏ די געוועזענע נאַצישע טויט-לאַגערן PNR‏ אוישוויץ, מאַידאַנעק TN‏ טרעבלינקע, IND‏ עס זיינען אומגעבראַכט PANDA‏ מיליאָנען TPN‏ און אַנדערע. אַ באַזונדערע “WIN‏ לעבעניש PN ART‏ געהאַט PN‏ טרעבלינקע. אויף אַ גרויסן פּלאַץ דאָרט, INT‏ עס זיינען געווען די קרעמאַטאָריעס TIN‏ גאַזיקאַמערן, זיינען איצט אויפגעשטעלט געװאָרן 800 גרויסע WN‏ קלענערע מצבות-שטיינער, מיט נעמען פון די אומגעבראַכטע אידישע קהילות PR‏ פּױלן. PR INT‏ דאָרט, TWN‏ די אומצאָליקע שטיינער, PIN‏ אַנגעטראָפן אויף TOR‏ גרויסן שטיין אויף וועלכן עס PN‏ אויסגעקריצט דער TYAN]‏ ביאַליסטאַק. PA PN‏ ביי דעם געשטאַנען מיט אַ פאַרקלעמט האַרץ, ANT PN‏ געזאָגט אַ שטילן קדיש... ...

PX‏ דעם דאָזיקן לאַגער זיינען אומגעקומען טויזנטער ביאַליסטאַקער אידן. איבער דריי טױיזנט מענטשן האָט געציילט דער טראַנספּאַרט, וועלכער PR‏ אָנגעקומען קיין בליזשין, דירעקט פון ביאַליסטאָק, פון דער קליינער NOVA‏ TN‏ מיר, וועלכע זיינען מיט אַ INN‏ פריער אַנגעקומען קיין מײידאַנעק, זיינען INT‏ פאַראײיניקט געװאָרן מיט דעם טראַנספּאַרט פון ביאַליסטאָק TIX‏ צוזאַמען אָפּגעשיקט געװואָרן PP‏ בליזשין, ...

... ען‎ PNR אונזער טראַנספּאָרט‎ TN טרעבלינקע, זיינען גלייך אָפּגעטײלט געװאָרן אַרום‎ צװאַנציק װאַגאָנען מיט די פרויען מיט קינדער, וי אויך די‎ עלטערע מענטשן און קראַנקע. מען האָט שוין פאַרשטאַנען‎ TINT געשרייען װאָס‎ TAN מיינט. די געוויינען‎ ONT װאָס‎ מיינע אויערן,‎ PR געקענט רירן אַ שטיין הער איך נאָך איצט‎ ORY די גאַזיקאַמערן. אַ‎ PNR זי האָט מען גלייך געפירט‎ TIN מיט שלום גאַרפינקל‎ PN אַנדערע װאַגאָנען, וואו אויך‎ די נאַציס ניט אַריינגעפירט אין‎ TANT אַנדערע זיינען געווען,‎ -- לאַגער טרעבלינקע גופא. געווען זיינען דאָס אַלץ מענער‎ איך צווישן זיי אַלע די איינציקע פרוי -- וועמען די‎ TN געדאַרפט אויסנוצן אויף שקלאַפן-אַרבעט. נאָך‎ TINT נאַציס‎ TIN עטלעכע שעה האָט דער טראַנספּאָרט גענומען פאָרן‎ צום סוף אונז געבראַכט קיין מאַידאַנעק. איך בין אויף דעם‎ בלויז שמאַטעס, מער אַלס‎ PR וועג געווען אָנגעטאָן‎ TINA YOR געבליבן אויפץ פּלאַץ מיט‎ PI PN OD וי אַלס‎ IND דערשאַסענע,‎ DN געבראַכטע פאַרוואונדעטע, צעשלאָגענע‎ איך האָב באַמיט זיך צו העלפן די אומגליקלעכע מיט אַ ביסל‎ געקענט. גאַרפינקל,‎ TN] INT PN וי אַזױ‎ PR WORN אַרײן-‎ PNR די יונגע אידן,‎ PD מיט די אַנדערע‎ TANTS צו , אַנטלױזן" און אָפּשערן,‎ IND דער‎ PR TINA געפירט‎ נאָכדעם האָבן די נאַציס צונויפגענומען עטלעכע הונדערט‎ “IW זיינען געווען שוסטערס,‎ PT אַזעלכע מענער, צווישן‎ טראַנספּאָרט,‎ NPN פאַרלאָדנט‎ YT רימאַרעס, און‎ TN דערס‎ 7999 פאַראורטיילט צו‎ PNA PW PI ווידער‎ PR צוזאַמען מיט די אַנדערע, וועלכע זיינען געווען באַשטימט‎ מאַידאַנעק,.‎ PNR קרעמאַטאָריעס‎ TIN די גאַזדקאַמערן‎ ND מען האָט די מענער‎ WIN דער לעצטער מינוט,‎ PN IAN ליבער‎ J טראַנספּאָרט, האָט‎ PR אָנגעהויבן אַריינפירן‎ שלום מיך אַ שלעפּ געטאָן מיט זיך. ווידער בין איך געווען‎ די‎ AND בלויז מענער, או ...

... ND PP סוף זיינען מיר אַװועקגעפירט געװאָרן‎ ow הייסט אונזערע דריי ברידער, זיינען גע‎ ONT דאַנעק. מיר,‎ אָנגץ-‎ PT ONT ווען מיט'ז טאַטן, קומענדיק קיין מאַידאַנעק,‎ מיר האָבן דורכגעמאַכט‎ ON PH הויבן אַ נייער גיהנום. די‎ ...

... Words could not explain how we suffered those next two weeks. The four of us were taken to Majdanek, where we were subjected to more pain, torture and hunger. ...

... When our train arrived at Treblinka, about twenty Cars carrying women and children, the elderly and sick were separated. I can still hear the blood-chilling cries. These unfortunates were immediately taken to the gas chambers. Some of the other railroad cars, where Sho- lem, I and others were, did not enter Treblinka. We would be assigned to slave labor. After several hours, our train embarked, finally taking us to Majdanek. ...

... In addition to Warsaw, our delegation went to Lublin and Krakow. Visiting the concentration camps at Auschwitz, Majdanek and Treblinka, where millions of our Jewish brethren were liquidated, was painful. Particularly heartrending were some 800 large and small stones, at the site of the gas chambers in Treb- linka, inscribed with the names of destroyed Jewish communities in Poland. The 800 stones signify, as indi- cated on a sign when one enters the camp, 800,000 Jews killed there. I found a big rock upon which the name Bialystok was etched. My eyes brimmed with tears, and I uttered a silent prayer. ...

... Then the German nightmare passed. We, the hand- ful of survivors, returned to our hometown, finding everything in ruins — the city, the Jewish community, the citizenry. The cemeteries were not spared. Weeds and wild grass, as well as garbage and manure, covered the Zabia cemetery. Goats had grazed on this holy ground, destroying most of the gravestones. In addition to our concern for the survivors, we felt obliged to care for the dead. After all, only two or three thousand were interred in the ghetto cemetery. Most of our brethren died in the crematoria of Treblinka, Majdanek, Ausch- witz and the like. We trimmed the weeds from the graves, built a brick wall around the cemetery and hired a reliable watchman to protect the grounds. Gradually the cemetery was restored to proper condition. Further- more, we erected a small mausoleum, in which many ...

... The air I breathed was filled with the smoke of the crematories of Treblinka, Majdanek, Auschwitz and other death camps. At that moment, I felt utterly pow- erless. My feet, which had carried me thousands of miles through forests and highways, muddy roads and underground passageways, seeking to escape the grim fate of my people, buckled. My survival seemed mean- ingless as I spotted a portion of the barbed wire fence, a remnant of the destroyed Bialystok ghetto. ...

... Tens of thousands of Bialystoker Jews were sent to Treblinka, Auschwitz and Majdanek in the summer of 1943, when the Bialystok ghetto was liquidated, and were exterminated. Other Jews were sent to the Lublin- Poniatow, Blyzin and other slave camps, where they were tortured. Thus many hundreds of years of Bialy- stoker Jewish history came to an end. ...

... Warsaw ghetto. Bialystok was not surrounded by a brick wall, but with wooden par- titions. Its buildings were small and constructed of wood. All this made it more difficult for the Jewish resistance fighters to defend themselves, for they were afforded no protection from Nazi firepower. Nevertheless, the battles lasted several days. On the fourth day, German armored tanks and field artillery entered the ghetto, reinforced by about a thousand SS soldiers and Ukrainians. The Jews attempted to repulse them mainly with grenades and Molotov cocktails. They also had a few machine guns. Several hundred Germans and Ukrainians were killed. The Jewish fighters were captured and deported to Treblinka, Majdanek and Auschwitz. A small group succeeded in reach- ing the forests, where they united with the Partisans. ...

... As it turned out, this train never arrived at Treb- linka but instead went to Majdanek, near Lublin. When the car doors were opened in Lublin, a sea of blood gushed forth. Even the Gestapo officers were taken aback. Some of the women were only barely alive. Berta Sokolska, a survivor, recounted this story to Dr. Tuwja Cytron at the Blyzin concentration camp, and he told it to me in April 1946 while he stayed in Bialystok. The Gestapo did not interfere as Jewish slave laborers administered first aid to these unfortunates. ...