Bialystok Jewish community

... PR‏ דעם אינציקן , פּאַלאַס טעאַטער', OND‏ האָט געהערט צו די אידישע דירעקטאָרן גערמאַן און גורוויטש, זיינען דעמאָלט אױיפגעטראָטן פאַרשיידענע טרופּעס: רוסישע, פּוילישע און דער , דייטשער טעאַטער פאַרן מזרח- PR WIND‏ , פּאַלאַס" פלעגן PIX‏ פאַרקומען פאַרשיידענע פייערונגען, פאַרזאַמלונגען TX‏ קאָנצערטן. פונדעסטוועגן, האָבן זיך אידישע אַקטיאָרן געגעבן אַן עצה אויך מיט די דאָזיקע פּראָבלעמען DX‏ װאַכן-לאַנג געהאַט די מעגלעכ- קייט צו שפּילן אין ביאַליסטאָק,

פאר די אידן PR‏ ביאַליסטאָק, PNR ONT NOUN‏ געווען AND .-‏ אַנדערע אומעטום, איז דער אומגעריכטער אָנפאַל פון היטלערץ AN‏ סאַוועט:-רוסלאַנד, זונטיק “AND‏ טאָגס דעם 22טן יוני 1941, געקומען WM‏ שרעקלעכער שטורעם פון אַ קלאָרן הימל. PN‏ יענער נאַכט, פון שבת אויף זונטיק, זיינען אידן PN‏ ביאַליסטאָק געשלאָפן רואיק, מען OI INT DPT ONT‏ געריכט אויף אויסטערלישע זאַכן. אַרום פיר אַזײיגער PR‏ דערפרי יענעם זונטיק, האָט WA‏ פּלוצלינג דערהערט אַ רוישן פון עראָפּלאַנען. פון אָנהױב, ONT‏ מען געמיינט TD PN ONT IN‏ איבונגען TD‏ דעם סאָוועטישן לופט-פלאָט, פּלוצלינג אָבער ONT‏ מען געהערט אויפרייסן, עס JANN‏ געקנאַקט באָמבעס TX‏ עס PT ONT‏ אויסגעדוכט, IN‏ די גאַנצע שטאָט ווערט באָמבאַרדירט. ווען מען ONT‏ זיך צוגעקוקט OND‏ עס קומט VAN IND‏ הימל, ONT‏ מען קלאָר געזען, IN‏ עס גייט אָן אַ קאַמף צווישן סאָוועטישע TIN‏ היטלעריסטישע קאַמפס-עראַפּלאַנען. אייניקע באָמבעס זיינען געפאַלן אויף דער סאַוועטישער מיליטערישער באַזע, PIN‏ דער ואיסקאָווער גאַס, אַ צאָל באָמבעס זיינען IN‏ אַראָפּגעפאַלן אין גאַסן פון דער אידישער געגנט. TID‏ דעם זיינען PIN‏ געווען טויטע און פאַרוואונדעטע. ווען מען האָט אָנגעשטעלט די ראַדיאָ און זיך צוגעהערט צו די נייעס פון בערלין PR‏ גלייך TNA‏ קלאָר דער טרויעריקער אמת -- עס PNR‏ אוױ ...

... ווען די ביאַליסטאַקער אידישע פּראַװינץ PR PR‏ טרויעריק-באַרימטן טאָג פון 2טן נאַוועמבער 1942

... It was on that infamous day that the Nazis reentered the ghetto and announced that all remaining Jews in Bialystok should assemble on Jurowiecka Street. This was the beginning of the final liquidation of the Jews of Bialystok. That was the Nazi objective — to make the 0006 great and respected community of Bialystok jJudenrein. ...

... Tens of thousands of Bialystoker Jews were sent to Treblinka, Auschwitz and Majdanek in the summer of 1943, when the Bialystok ghetto was liquidated, and were exterminated. Other Jews were sent to the Lublin- Poniatow, Blyzin and other slave camps, where they were tortured. Thus many hundreds of years of Bialy- stoker Jewish history came to an end. ...

‘“We want the Jewish people in the entire world to know that our youth bravely fought for their lives and for the honor of our nation. After the heroic example of the Warsaw ghetto, we lived through in recent months a beautiful, noble fight carried on by the Jews of Bialy- stok... The liquidation of the Bialystok ghetto began on August 16, 1943... Fierce battles took place on several streets. The Nazis brought up about a thousand soldiers and Gestapo officers, as well as many divisions of Ukrainians. The Jews primarily had the use of hand grenades and Molotov cocktails. They also had a few machine guns and they fought with extraordinary deter- mination...Several hundred Germans and Ukrainians were killed or wounded in these battles... The bitter combat lasted for eight days and sporadic armed resis- tance by the Jews continued for a month, until Sep- tember 16, 1943. The heroic battle of Bialystok will be recorded by history with the same high regard as the Warsaw ghetto uprising.” ...

... When the approximately 3,000 Bialystoker Jews arrived in Lublin-Poniatow, they were met by the com- mandant of the concentration camp, who, riding on a white horse, inspected his slaves and shot many of those he considered less than adequate. ...

... Rabbi Rozenman, the Chairman, and his Vice- Chairman, Efrajim Barasz, usually started their day in conference with Nazi officials. Thereafter, they would meticulously carry out every order, taking pains to make certain the Jewish community in the ghetto faith- fully obeyed the rules. The slightest infraction brought about severe consequences, every rule bearing implicit or explicit threats of grim reprisals if transgressed. ...

‘Mrs. Lejzerson related that the Nazi command had appointed a Bialystoker Jew, who before the war had been arrested several times for criminal activities, as the superintendent of the Jewish police force. This man was an expert at manipulating the Gestapo com- mandant, finagling numerous special privileges for him- self. For example, he was permitted to go to Switzerland for a rest cure. Moreover, a taxi was placed at his disposal for transportation throughout the ghetto, which was unheard of for any other Jew. Subse- quently, he amassed a fortune in diamonds, hiding them in the walls and under the ground of his residence. Finally he came to the end of his nefarious road when he made the mistake of informing on another favorite of the Gestapo commandant, who, angered at this con- duct, ordered him arrested and beaten. As additional punishment, he was forced to march through the streets of the ghetto proclaiming in a loud voice: "1 am the worst of criminals.” His ...

Word spread that the German command was about to remove a certain number of Jews from the ghetto on the pretext that conditions were overcrowded and that these “‘transfers’’ were necessary to prevent epidemics. Shortly thereafter, before Rosh Hashanah, 1941, the Judenrat received an order from the Gestapo that 12,000 Jews were to be moved out. The council was ordered to arrange for buses, for which the Jews themselves would have to pay. People were promised they would be able to take their belongings with them. ...

... The first two days of Nazi rule in Bialystok brought about tragic consequences. But this was to be only the beginning in a series of catastrophes that would befall the Jews of Bialystok throughout the years of Nazi occupation. ...

... hometown and the brave resistance and ultimate destruction of its great Jewish commiunity. ...

YA) דעם יתומים-אַנשטאַלט אויף װעסאָלע גאַס‎ PR דעמאָלט געפונען זעכציק אידישע‎ PT פלאַקערס) האָבן‎ ONT קינדערלעך. נישט געקוקט אויף דער גרויסער סכנה,‎ באַוייזן‎ IY PT PNR אַ‎ AND יענע טעג געווען‎ PR PW איז‎ די קריסטלעכע גאַסן, האָט די לאַנג-יעריקע יתומים-‎ APN דערציערין, פרוי גיטל כייקאָווסקי- פּלאַץ, מיט מסירת-נפש‎ זיך דורכגעריסן צום אַנשטאַלט,‎ ...

שטימטע צאָל אידן גייט-צו זייער לאַנגזאַם און זיי װועלן צום [OID SVAN‏ טערמין ניט פאַרטיק ווערן, “YRIN MT TINT‏ הויבן אָנװוענדן IN PR‏ אויסערגעוויינלעך-ברייטן פאַרנעם דאָס צווינגען די אַנטדעקטע אידישע קרבנות צו מסרץ זייערע ברידער. צו אונזער גרויסן אומגליק ONT‏ זיך זי איינגעגעבן די ONY‏ מוסרים YS‏ פאַרגרעסערן, ...