Jewish community of Bialystok

... די לעצטע קהילה ביי די אידן אין ביאַליסטאָק האָט זיך קאַנסטואירט און מִיר זיינען צוגעטראָטן KYW‏ ברײיטער אַרבעט מיט פאַרצווייגטע אַקטיױטעטן, לטובת די אידן אין ביאַליסטאָק און אומגעגנט. WIMP‏ האָט INT PT‏ ניט פאָרגע- שטעלט, אַז עס רוקט Pr‏ באַלד אָן דער מורא'דיקער היטלער:מכול, דער מבול פון בלוט, טרערן “ARO TR‏ ניכטונג, ONT OND‏ געבראַכט NIN‏ גרויזאַמען חורבן IND‏ אונזער פאָלק. די עקזיסטענץ פון אונזער קהילה, האָט ליידער ניט לאַנג געדױיערט. עס PNR‏ אױסגעבראַכן די צווייטע וועלט-:מלחמה מיט YOR‏ שודערלעכקייטן, װאָס האָט POX‏ פאַרגיכטעט. גרויסע שװועריקייטן “YA PR ANT‏ האַט, אַלס פאָרשטייער פון דער אידישער קהילה, ווען עס האָט Pr‏ אָנגעהויבן די מלחמה. באַזונדערס ביטערע צרות PR ANN‏ געהאָט ווען די YOU‏ אַרמײ PP PAN PR‏ ביאַליסטאָק, PN‏ סעפּטעמבער 1939. אָבער וועגן דעם FANT‏ Pw PR‏ שרייבן באַזונדער. ...

... די אידישע ביאַליסטאַק YON PN ONT‏ צייטן אַרױסגעגעבן ...

וי אַזױ עס PR‏ מעגלעך געווען, IN‏ אַזעלכעס זאָל פּאַסירן, וי אַזױ ONT PN‏ מעגלעך, PT PD PN INT‏ געטראַכט, אַז אין ביאַליסטאָק, וואו אידן האָבן געלעבט 800 יאָר, איז איצט ניטאָ קיין שום צייכן PNR OND‏ פאַרבונדן 709 אַמאָליקן אידישן לעבן?! עס PN‏ גאָרניט פאַרבליבן פון דעם אַמאָליקן אידישן לעבן, אַלץ PR‏ פאַרשוואונדן TIN‏ אָפּגעװישט געװאָרן. MN‏ איז ONT‏ מעגלעך? VON‏ גאָסן PR‏ איצטיקן ביאַליסטאָק, INT‏ אַמאָל TWIT‏ געווען אידן מיט אַ אידיש לעבן, TIT‏ געװואָרן איבערגעבויט, מיט אַ נייעם אויסזען, yor won‏ נעמען. וועגן אידן און אידישן לעבן, WAIN PN‏ גאָרניט פאַרבליבן... " זייענדיק PNR‏ ביאַליסטאָק, האָט מאַקס ראַטנער געוויזן זיינע משפּחה-מענטשן TID PUT ONT‏ pT‏ קינדהייט, אויף טשיסטע 4, PD‏ ראָג פּאָלנע. ...

מיט עטלעכע יאָר צוריק, אין 1976, איז מאַקס ראַטנער געפאָרן אויף אַ באַזוך PP‏ ביאַליסטאַק, PT‏ אַמאָליקע היים. ער UNA‏ אויף PT‏ רייזע PIN‏ מיטגענומען TT POT‏ טשאַרלס, קוזינען און אַנדערע משפּחה-מענטשן. צוזאַמען זיינען זי געווען צוועלף INTIS‏ פריינט ראַטנער PT ONT‏ אַלעמען געפירט אין זיין אַמאָליקער היים, INT‏ ער PN‏ געקומען אויף דער וועלט, OND‏ עס PR‏ געווען PT‏ קינדהייט. ער ONT‏ געװאָלט, IN‏ זיינע משפּחה-מענטשן זאָלן זען און וויסן, סיי דעם יחוס TD‏ דער אַמאָליקער אידישער ביאַליסטאָק, YD‏ OND PAIN‏ עס PR‏ געװאָרן פון דער אַלטער פאַרװאָרצל- טער אידישער קהילה, YOR]‏ שרעקלעכן חורבן בי היטלערץ, ...

... In December 1977, when I revisited Bialystok after 32 years, it had changed entirely. Jewish Bialystok has been replaced by a modern metropolis. ...

... At the end of 1948, there were 520 Jews in Bialystok. One hundred eighty-two were employed as follows: forty-two in the four cooperatives (tailors, bakers, shoe- makers and plumbers), fifty-one in private crafts, two in government factories, eleven in private companies, two in agriculture, thirty-five in community work, thirty- two in government and seven in professions. If we add seventy-five wives and sixty-eight children, we get a total of three hundred and twenty-five people, sixty-two percent of the total Jewish population on employees’ salaries. ...

... I returned to Bialystok in the early days of August 1944, after a brief bout with typhus. Soon I became a member of the National Reconstruction Council, which immediately plunged into the herculean task of rebuild- ing the Polish and Jewish communities in Bialystok. ...

... From various remarks made by Barasz and others, it was clear the Judenrat did not enjoy the unanimous approval of Jews in the ghetto. Apparently some felt the Judenrat was too close to the Nazi command and too eager to please it. Barasz insisted, therefore, that the council was doing everything possible to save the Jewish community of Bialystok and that its decisions were taken in an atmosphere of harmony and unity. The meeting ended with Rabbi Dr. Rozenman, the figurehead Chairman of the Judenrat, reciting a blessing for Bialystok and for the Jewish people. ...

... The last Kehilla in Bialystok made a major contri- bution to the Jewish community, fighting on many fronts for the benefit of its constituents within the town and in the surrounding communities. No one at that time dreamed that the horrific Holocaust was approaching — a deluge of blood, tears and annihila- tion, which brought upon our people unspeakable dev- astation. The existence of our Kehi/la, unfortunately, did not last long. World War II erupted, destroying everything in its wake. As the representative of the Kehilla 1 had many difficulties as the war began, partic- ularly when the Red Army marched into Bialystok in September 1939. ...

... The Jewish community of Bialystok displayed the best traits of the Jewish people as a whole: ambition mixed with mercy. It left a record of rich and ennobling achievements. There was every reason to expect that many more pages would be added to the chronicle, which would have made it even more impressive, had Bialystok continued to exist. ...

... איך וויל אויסדריקן אַ וואונטש און רוף צו די איצטיקע ענגליש-רעדנדיקע און לייענדיקע, דער צווייטער דור קינדער פון ביאַליסטאַָקער עלטערן, וועלכע זיינען אונזער פאַרבינדונג מיט דער צוקונפט. מיר TINT‏ געמאַכט פיל אָנשטרענ- גונגען, אַװעקגעגעבן WY‏ און ענערגיע, כדי מעג- לעך צו מאַכן אויך AND‏ אייך IX‏ איר זאָלט לייענען TON TIN‏ ועגן אונזער אַמאָליקער טייערער היים, וועגן דער גרויסקייט פון דאָרטיקן אידישן לעבן. מיר האָבן מעגלעך געמאַכט, אַז איר זאָלט דאָס PIN‏ קאָנען APN PR WIV’?‏ שפּראַך.

... וואלי האָט געהערט צו די געציילטע “NID‏ oN a‏ סטאָק ווינץישטעט KIND‏ אידישע טרופּע

איך זאָל שטיין אויפ'ן TAY? TWN ay TW‏ און טוט ... PRX‏ האָב דורכגעלעבט YX‏ צוגעזען וי עס “ON VAI‏ געריסן מיט דעם װאָרצל אַ פעסט איינגעזעסענער “IPN‏ טום, אַ פולבלוטיקער אידנטום... רבנים גאונים, “YX‏ לערנטע, אינטעליגענטע NX‏ סתם שיינע בעלי-בתים און האַרציקע פאָלקס-מענטשן, ONT‏ שענסטע װאָס ONT‏ וועלט- אידנטום האָט פאַרמאָגט. דער WYP VOM‏ רעזערװואואַר TID‏ וועלכן אונזער גאַנצער פאָלק ONT‏ געשעפּט, PN‏ אַװעק מיט רויך; OT,‏ ואש ותמרות עשן". ...