Neustadt

קרוב לעיר המחוז קילץ שכנה העײרה העתיקה חנצ׳ין, שפרםומה היהודי החל מאז נוםדה בה צדיקות בידי רבי היים־שמואל הלוי הורביץ, בן ר׳ אליעזר, בן רבי צבי׳ בן רבי יעקב יצחק ה״חחה״ מלובלין, שהיה כידוע הדמות האדירה והמקודשת בױתר בחםידות פולין, וממנו ירש הניז החנציני את המעוף ואת החיבה לנגון ולארץ־ישראל. חםידױ היו אומרים, שרבם ירש מסבו ה״חוזה״ את םגולת הראיה׳ ראית הנולד, ואת האופי והמעוף של מגהיג הדור. אמו היתה בת הצדיק רבי ױסף־ברוך אפשטין מנײשטאט שכונה בפי החםידים בשם הסמלי ״היהודי הטוב״, בנו של רבי קלונימוש מקראקא בעל ״מאור ושמש״. ...

... דער רב האט געהאט עטלעכע זין — און אלע זענען געװען גרויםע אנגעזעענע רבנים אין פוילישע שטעט. ר׳ ױחנן, דער עלצטער — אויך א גרויסער למדן — איז געװען רב אין בוםק און נאכהער אין נײשטאט; ר׳ דוד׳ל, איז געװען דעם אסטראװצער רבינס אײדעם, געשמט פאר אן אויםערגעװײנ־ לעכן עילוי, איז געװארן גאםטינינער רב: ר׳ לײזערל, און ר׳ טוביה װאם איז נאכהער געװארן אויך זײן טאטנס ממלא מקום אחרי פטירתו׳ און א בן־זקונים מיטן גאמען יעקלע, װאם צו זײן חריפות איז ממש קײן גלײכן נישט געװען.

... דאן איז געװען א גאר גרויםע משפחה ביאלקעם׳ װאם האט געבילדעט אפשר א האלב שטעטל. זײ האבן זיך משדך געװען נאר צװישן זיך און מיט קײנעם נישט אויםער דער משפחה... כאטש זײ האבן בעיקר געהאנדלט מיט פויערים, געװען צװישן זײ קצבים, פעל־הענדלערס און דארפםגײערס׳ זענען .אלע געגאנגען שבת אין זײדענע קאפאטעס. געװען אויך צװישן זײ ױנגעלײט װױללערנער, װאם האבן געברענגט אין שטעטל תורה פון כמיעלניק, פינטשעװ, נײשטאט און אנדערע מקומות־ תורה. דער עלטסטער ביאלעק איז אלט געװען אפשר 120 יאר. ער האט פארצײלט מעשױת נאך פון נאפאלעאנס מלחמה אין מאסקװע. אלע ביאלקעם זענען געװען זײנע ױצאי חלצױ.

... אין םעפטעמבער 1945 האב איך אויפן װעג פון קעלץ קײו לאדזש געטראפן צופעליק א ײד בײ װעלכן׳ כ׳בין געװאר־ געװארן, אז אין װלאשטשאװע בײ א גוי געפינט זיך א כמיעלניקער ײדיש מײדעלע, דאס אײניקל פון מלבושים־ הענדלער, ר׳ הערשל ראצע ז״ל. צוזאמען מיט די לעבנגעבליבענע קרובים פון דעם מײדל אין נײשטאט, האבן מיר געמאכט די גרעסטע אנשטרענגונגען׳ כדי ארויכצובאקומען דאם מײדעלע פון די הענט פון דעם קריס׳ט, װאס האט בשום־אופן נישט משכים־געװען גערנװיליק דאס קינד אפצוגעבן. ערשט אויף דער אינ־טערװענץ פון אלתר גרינבוים און אנדערע ײדן, װאס האבן דעמאלט געדינט אין ״או־בע״ איז אונדז געלוננען דאס קינד ארויסצובאקומען. ר׳ הערשל ראצעס אײניקל געפינט זיך הײנט־ צו־טאג אין אמעריקע. ...