Sosnowiec

פות והשוממות בתנאי קױם על אנושײם, רעבים ללחם ממש הושיטו יד־חרוצה לבנין הגדול — הױם העיר תל־ אביב לתפארת. הם הסכימו להתײסר בתנאים קשים על אף העובדה שבבתיהם בחמילניק לא חםר להם מאומה. סבלם לא החל ברגע שדרכו רגליהם לראשוגה על אדמת הקודש כי אם הרבה לפני כן, כאשר בשנת 20—1919 עלו על האניה .105״ עם עוד חלוצים בדרכם לארץ־ישראל. באניה ״105״ הױ שני החמילניקאים הראשונים שעלו לישראל: מנחם רוזנצויג ז״ל ומוטל רוזנבלום ז״ל. בױני 1920 התאםפה קבוצה שניה של חמילניקאים ליד הגבול הגרמני בנדין — סוסנוביץ בלוית ההורים וקרובים. עברנו בחשאי את הגבול ובעזרת מורה־דרך פולני טולטלנו במשך שעות עד שהגענו לטריטוריה הגרמנית. הױ אלה ימי־סױט ולא אחת ארב המװת לחײנו. קבוצה זו כללה את החברים הבאימ : יהודה אהרנרײך ז״ל, אליעזר זריצקי, אברהם למברג ז״ל, ומרדכי פינצ׳יבםקי, קנרצוקר צדוק, ױםף זילברברג, שמחוני, אפלבוים חנוך ז״ל. עם בואגו לגרמגיה נכנסנו למחנה פליטים בקטוביץ. במחנה זה שהו פליטים מכל חלקי פולין, אולם רק חלק קטן מהם רצה לעלות לארץ־ישראל.

במשך ױם השבת המשיכו הגרמנים להטיל פצצות ובמוצאי שבת כבר גראו עגלות רתומות לםוםים אשר הובילו אנשים מן הגבול. הױ אלה יהודים שברחו מםוסנוביץ ובנדין. יצאתי לרחוב ושאלתי אותם מדוע הם בורחים, שהרי רק עכשױ פרצה המלחמה. הם םיפרו לי כי הם בורחים מפני הקלגסים הגרמנײם והוםיםו כי מםפר ערים פולנױת כבר נכבשו על ידם. ...

... אין די לעצטע יארן פארן אויסברוך פון דער צװײטער װעלט־מלחמה האב איך געװוינט מיט מײן פרוי און קינד אין סאסנאװיעץ. שוין עטלעכע טעג פארן אויסברוך פון קריג האט זיך געמאכט א גרויסע בהלד״ וױיל מען האט געשפירט אין דער לופט דאס דערנענטערן פון קריג. אויגוסט 1939 האט די בהלה אנגענומען א גרויםן פארנעם. מײן שװאגער״ ױאל סקורעצקי, װאם האט געװוינט אין במיעלניק, האט געהאט אן אײגענעם לאסט־אויטא און איז געקומען יעדן צוױיטן טאג אין פארשידענע געשעפטס־אנגעלעגענהײטן קײן םאסנאװיעץ. די פאניק װאם ער האט בײגעװוינט, האט אים איבערצײגט, אז זײנע נאענטע קרובים אװ באקאנטע מוזן פארלאזן סאסנאװיעץ. איך האב באשלאסן, און מיט מיר די כמיעלניקער פרײנט און באקאנטע אהרן בער פרידמאן אין יאםל מאשקאװיטש, צו שיקן אונדזערע פאמיליעם קײן כמיעל־ ניק. מיר, די מענער, זענען געבליבן אויפן פלאץ, װײל מיר זענען געװען מיליטער־פליכטיקע•

... אזעלכע בילדער האבן זיך אגגעהויבן איבערחזרן יעדן טאג, האבן מיר אגגעהויבן זוכן אן אויסװעג. איך פלעג פארן צװײ מאל א װאך קײן םאסנאװיעץ און בענדין — און דארט האב איך געזען, אז די לאגע איז נאך ערגער װי אין כמיעלניק. ס׳איז מיר געװארן קלאר, אז מ׳דארף אװעק קיץ רוסלאנד.

פון יענדזשעיאװ זענען מיר געפארן קײן םאםנאװיעץ. מיר האבן זיך דארט אנגעטראפן אויף פיל ױגינטלעכע׳ װאס זענען אװעק פון פוילישן מיליטער, געװארפן דאס געװער׳ צוליב דעם .אנטיסעמיטיזם װאם האט דארט געהערשט און מחמת ...