Hayyim Motem Mandelbaum

... משה ארטמאן, בן־צױן םקורקע, פ. שנײסער, ל. קראמאזש און ש. רובינשטיץ— פון ״בונד״ז יצחק און מאיר חיים הײבלום, חײם מאטעם מאנדלבוים און משה צוקערמאן— פון דער ״פאלקס־פארטײ״: מאטל פעלדמאן אץ ױדל בורשטין— פון די לינקע פ.צ.! משה בארנשטיץ און יעקב ליכטנשטיץ— פון די רעכטע פ.צ.: משה אלי׳ געװערצמאן. ױסף זובראװיטש און יוסף פערגאמענט— פון די אומפארטײאישע. מען האט באשלאםן צו עפענען די שול צום שוליאר 1928—1929, אין םעפטעמבער.

אינטערעסאנט זענען געװען די ערשטע שטאטראט־װאלן אין יאר 1919. פון די24 ראטמענער, װאס האבן געדארפט געקליבן װערן האט די ײדישע באפעלקערונג׳ לויט איר פראפארץ, געזאלט באקומען סנ ראטמענער. אין די װאלן האבן זיך באטײליקט1 ״אגודה״, אלגעמײנע צױניסטן ״מזרחי״, ״פאלקס־פארטײ״. פון די ײדישע ארבעטער־ כארטײען— ״בונד״ און ״לינקע פ.צ.״. די װאל־קאמפאניע איז געװעןא שטורמישע. פון װארשע האט מען געבראכט די גרעםטע פארטײ־קאנאנען: נח פרילוצקי, פון דער ״פאלקם־פארטײ״, ר. פערלמוטער פון דער ״אגודה״, נ. שװאלבע פון די צױניסטן, יעקב פאט פון ״בונד״. דער אויסגאנג פון די װאלן פאר די ײדישע פארטײען איז געװען: 2— ,׳אגודה״, משה וױינטרויב און יינה נײ:1— ״פאלקס־פארטײ״, חײם מאטעם מאנדל־ בוים;1— צױניםטן, י. בענדערמאן,•6— ״בונד״. צוליב די שװעריקײטן װאם זענען געמאכט געװארן פאר די געװײלטע מיט עקזאמענס אין דער פוילישער שפראך— שיקא־ נעם, װאם זענען געװארן אנגעװענדט בעיקר לגבי די בונדישע קאנדידאטן— האבן די בונדישע ראטמענער אלם פראטעםט רעזיגנירט פון זײערע מאנדאטן און זײערע פלעצער זענען פארטײלט געװארן דער ״אגודה״ (4) און ענדעקעס (2). מען דארף דערבײ אונטערשטרײכן, אז די4 ראטמענער פון פ.פ.ם. האבן באלײגטא שארפן פראטעםט און געפאדערט צו אנוליח די װאלן.

... עם איז געשאפן געװארןא קאמיטעט, אין װעלכן עם זענען אריץ: פון די גמינע־ דאזארעם— זלמן ״פליגעלע״ (גאלדבערג), משהקע פליכטענרײך און מאיר לײב געלערנטער: פמ דער ״אגודה״— משה אהרן װײנטרויב און ױנה נײ: פון דער ״פאלקם־ פארטײ״— משה צוקערמאן אמ חײם מאיר הײבלום: פון ״מזרחי״— בערל םלושני און גרשון פליקז פמ די האנטװערקער— אנשל מאנשפײזער און חײם מאטעם מאנדל־ בוים; פמ ״בונד״— מאטל בראנזויל, משה הובערמאן, בן־צימ םקורקע, י. לאנדםבערג אמ שלמה רובינשטימ.

... יאטקע־גאס. מארגן װעט ער אלײן אײנארדענען דא א גרויםן געטא אויף עטלעכע גאסן. בײ נאכט זענען טאקע אנגעקומען די קאצקער ײדן אויף פוילישע פורלעך. געסטאפא ר,אט זײ אפגעװארט אויפן ראדזינער שאסיי און זײ ארײנגעפירט אויפן הויף פון ״ראדזינער קאשטשאל״ דארט האט מען די אלע גרינטלעך רעװידירט. שפעטער האט מען זײ אלעמען׳ מיט די פעק׳ געבראכט אויף דער יאטקע־ גאם, אויף קאנאלאװע אוןא טײל פון דער מעזריטשער גאם. די מענטשן האבן נישט געוװםט וװ זיך אײגצוארדענען. ביז2 בײ נאכט האט געדויערט דאס געלויף.א סך זענען געבליבן אין גאס אויף זייערע פעק, מיט די קלײנע קינדער אויף די הענט. דער שעף בירגער האט פון אונדז צוגענומען אויף נעכטיקן אין מאגיםטראט די פאכלײט: אבוש מילער—א שנײדער, מיכאל בלאכאװיטש און בנימין םרעברניק— שלאםערם, און חײם מאטעם מאנדלבוים—א מאלער. זײ זענען געװען נײטיק צום פארענדיקן דעם נײעם ארעםט אויפן מאגיםטראט־הויף. ...