Husiatyn

בתוך הנוף המרהיב הזה שזורה סקאלה, על מרכז העיירתי הטיפוסי ועל פרבריה הכפריים, העוטרים אותה מצפון, ממערב ומדרום. העיירה בנויה על גבעה רמה שמורדותיה משתפלים בתלילות מזרחה, לעמק הנהר זברוץ׳, ומערבה לתוך הערוץ הצר, כמעט קניון, של נחל בלי שם סתם "פוטיק". השלוחה הצפונית של הגבעה היא צוק מרשים מחודד מוגן על ידי עמק הנהר וערוץ הנחל. עליו מתנוססות חורבות המבצר, בעל העבר ההיסטורי רב־החשיבות בתולדות פולין מעבר לשלוחת המבצר וערוץ הנחל משתרעת "סקאלה הישנה"(סטארא סקאלא) שאותה חוצה כביש עפר, המוביל צפונה להוסיאטין וצפונה־מערבה לצ׳ורטקוב, ואילו מערבה מהנחל שוכן הפרבר הכפרי זאפוטוצ׳ה. ...

... ך די רוסן איז די שרעק געווען אויסערגעוויינלעך. מ׳האט זייער מורא געהאט פאר די רוסישע קאזאקן, און עס איז געווען פארוואס מורא צו האבן, ווייל די קאזאקן זענען באמת געווען זייער גרויסע מערדער. יעדער ייד האט געוואלט אנטלויפן. עס איז געווען א פאניק; די עסטרייכישע מאכט, די זשאנדארמעריע האבן נישט ארויסגעלאזט, און מיט גרויסע שוועריקייטן איז א קליינע צאל סקאלער יידן אנטלאפן. דאס רוב איז געבליבן אין סקאלע און נאך דעם ווי די עסטרייכישע ארמיי איז אריבער קיץ רוסלאנד און געגאנגען ביז דינאוויץ און געליטן א מפלה איז די ארמיי צוריקגעקומען נאך א קורצער צייט. דערנאך האבן די רוסן אן א שאס באזעצט סקאלע. א מזל איז געווען, אז סקאלע האט די קאזאקן נישט געזען, ווייל דאס רוסישע מיליטער איז נישט געגאנגען איבער סקאלע נאר איבער הוסיאטין און עס האט געדויערט מערערע וואכן ביז די רוסן האבן באזעצט סקאלע, און דאס איז געשען נישט דורך מיליטער, נאר דורך אדמיניסטראטיווע באאמטן. מ׳האט זיך פאוואליע צוגעוואוינט צו די רוסישע סאלדאטן און צו די רוסישע באאמטן און מ׳האט אזוי געלעבט ביז אין זומער 5ו9ו. דעמאלט האט מען די יידן פון סקאלע ארויסגעטריבן, גלייך ווי אלע יידן לענגויס דער אלטער גרענעץ. עס האט געהייסן, אז מ׳טרייבט אלע יידן קיץ רוסלאנד. קודם איז מען געגאנגען קיי ן טשארטקאו צו פוס און רוסישע קאזאקן זענען נאכגעפארן אויף פערד און געטריבן און געהיט, עס זאל חלילה א ייד נישט אנטלויפן. אין טשארטקאו האט מען אלע סקאלער יידן אריינגעטריבן אין הויף פון דעם טשארטקאווער רבץ אויף נאכטלעגער. גאנץ פרי האט מען די יידן ווייטער געטריבן קיי ן קאפיטשיניץ. א פאר טעג שפעטע ר איז

איך האב גלייך אנגעהויבן ארבעטן ביי דער באן און אויו אדום געבליבן אין סקאלע. איך האב ביי דער באן געארבעט בלויז א קורצע צייט, ווייל כ׳בין אריבערגעפירט געווארן אין וואיענקאמאט ד.ה. די מיליטערישע קאמענדאטור, וואס איר הויפט־אויפגאבע איז געווען צוצושטעלן אלע מענער פון 18 ביז 50 יאר אלט צום מיליטער־דינסט, פארשטייט זיך נאך א פיזישער אונטערזוכונג. איך האב דארט געהאט א פאראנטווארטלעכען ארבעט און געקענט טאן פארשידענע זאכן. לכתחילה, איידער איך בין דארטן אנגעקומען צו ארבעטן, זענען עטליכע יידן געשיקט געווארן צום מיליטער: לייביש מאזנער, וואס איז דערגאנגען ביז הוסיאטין, דערנאך זיך איינגעארדנט אין טארנאפאל (געשטארבן אין קאנאדע 1969) שלום עפשטיין, וואס איז נאך אייניקע חדשים מיליטער־דינסט באפרייט געווארן, (איצט אין ניו־יארק) מענדל רינגעל(היינט אין ישראל) משה דונאיער(איצט אין מיאמי) און אברהם פייערבערג(נפטר געווארן אין אמעריקע).

... כידוע, איז די חופה פארגעקומען אין קעשינעוו, וואו די כלה מיט דער מוטער און ברידער זענען געווען. דער פאטער, ר׳ ישראלטשי, האט מורא געהאט צו פארן אהין, די צארישע זשאנדארמען זאלן אים ניט אפפיקאץ תפיסה. האט ער דעם חתן ר׳ מענדעלי מיט זיין משפחה באגלייט בלויז צו דער גרעניץ. און אדסגעקליבן האט מען דווקא אן אנדער גרעניץ־פונקט־נישט סקאלה־נאר גראד הוסיאטין. דעם גאנצן וועג פון סקאלע קיץ הוסיאטין זענען מיטגעפארן אן א שיעור חסידים.