Israel

... ן ער געדאנק צו פאראייביקן דעם אנדענק פון סקאלער יידישן ישוב אץ צו דערציילן די קומענדיקע דורות וועגן זיינ פראכטפולן אמאל און טראגישן. אונטערגאנג, איז שוין אויפגעקומען אין די 950־ער יארן, נאכדעם ווי די עטליכע צענדליק לעבן־געבליבענע סקאלער יידן, האבן זיך דערשלאגן צו א מקום־מנוחה, ווער אין מדינת ישראל און ווער אין אמעריקע. אבער ערשט דעם 19טן נאוועמבער 960ו, ביי דער יערלעכער יזכור־פארזאמלונג נאך די סקאלער קדועזים אין ניו־יארק, איז פארמע ל אנגענומען געוואוץ א באשלוס צוצוגרייטן און ארויסצוגעבן א סקאלער יזכור־בוך. כמעט אין דער זעלבער צייט האט דער "ארגון יוצאי סקאלה" אין ישראל אנגענומען אן ענלעכן באשלוס. א ישראל־ אמעריקאנער "יזכור־בוך קאמיטעט" איז געגרינדעט געווארן און א קול־קורא איז ארויסגעלאזט געווארן צו אלע אונזערע בני־עיר צו באטייליקן זיך אין דער אונטערנעמונג דורך אפגעבן עדות־שאפטן, דורך שרייבן זכרונות און דורך זאמלעען בילדער און דאקומענטן, ווי אויך די נויטיקע מאטעריעלע מיטלען פאר דעם צוועק. ...

לכתחילה האבן מיר געמיינט אז די הויפט־שוועריקייטן ביים ארויסגעבן דעם "ספר סקאלה" וועלן זיין מאטעריעלע. באלד האבן מיר אבער איינגעזען, אז די גרעסטע שוועריקייט איז דער מאנגעל אין היסטארישע מאטעריאלן און מקורות פאר דער צוגרייטונג פון אזא בוך. ס׳איז אונז אויך קלאר געווארן, אז כמעט דער איינציקער מקור פאר דער כראניק פון דער יידישער קהילה אין סקאלע, איז דער וואס לעבט נאך אין אונזער זכרון — אין זכרון פון דעם קליינעם הייפעלע פון לעבן־ געבליבענע סקאלער יידן אין אמעריקע און אין ישראל. ...

צאתך לשלום למוניו פידר ורעייתו בעלייתם ארצה ב 1933. 6 ח 01 € 511 ^ 1 "/ 0 [ ( 011 '( 011 0 / 1 ) 6 ^\ 1€0 05 9 ./ ן / 1 )^ 0 111110 ^ 1 10 " ...

הסטטיסטיקה המצורפת לספר הזכרון (דף 143) מראה כי כ־13 ניצולים היגרו לקנדה, למעלה מ־60 השתקעו בארה״ב, 2 משפחות נשארו בפולין, 49 עלו לישראל והיתר התפזרו בארצות אחרות. ...

... ישראל פעקער, סטופקי(אויסגעקויפט אין סעפטעמבער 1942, היינט אין ישראל) ...

... ר באן און אויו אדום געבליבן אין סקאלע. איך האב ביי דער באן געארבעט בלויז א קורצע צייט, ווייל כ׳בין אריבערגעפירט געווארן אין וואיענקאמאט ד.ה. די מיליטערישע קאמענדאטור, וואס איר הויפט־אויפגאבע איז געווען צוצושטעלן אלע מענער פון 18 ביז 50 יאר אלט צום מיליטער־דינסט, פארשטייט זיך נאך א פיזישער אונטערזוכונג. איך האב דארט געהאט א פאראנטווארטלעכען ארבעט און געקענט טאן פארשידענע זאכן. לכתחילה, איידער איך בין דארטן אנגעקומען צו ארבעטן, זענען עטליכע יידן געשיקט געווארן צום מיליטער: לייביש מאזנער, וואס איז דערגאנגען ביז הוסיאטין, דערנאך זיך איינגעארדנט אין טארנאפאל (געשטארבן אין קאנאדע 1969) שלום עפשטיין, וואס איז נאך אייניקע חדשים מיליטער־דינסט באפרייט געווארן, (איצט אין ניו־יארק) מענדל רינגעל(היינט אין ישראל) משה דונאיער(איצט אין מיאמי) און אברהם פייערבערג(נפטר געווארן אין אמעריקע).

... רויבטן האב־און־גוטס פון אלע סקאלער יידן־דערשאסענע , פארשיקטע און לעבן־געבליבענע , און נישט בלויז פון סקאלער , נאר פונ׳ם גאנצן טשארטקאווער קרייז . די אונטערזוכונג קעגן די דערמאנטע איז ארויסגעוואקסן פון די שוין־געפירטע פראצעסן קעגן דעם "יודן־רעפערענט " ביים דער טשארטקאווער געסטאפא , דעם רוצח קעלנער ימ״ש , ווי אויך קעגן פאול טאמאנעק , איינער פון די לאגער־פירער אין קאמיאנקא און שפעטער , אין 943 ו אין טשארטקאוו . דער פראצעס איז געווען א גרויסער , מיט הונדערטער עדות פון׳ם גאנצן קרייז און דעריבער א מער קאמפליצירטער . פון אונזער שטאט סקאלה זענען פאררופן געווארן א צאל עדות , אי פון ישראל אי פון אמעריקע . פאר די אויספארעזער אין ישראל זענען גערופן געווארן אברהם בילגאריי און גדליה לאכמאן . זיי האבן זייער עדותשאפ ט אפגעגעבן אין ישראל , אבער צו דעם פראצעס אין מאנהיים זענען זיי נישט געקומען . פון אמעריקע האבן עדות געזאגט

עם שחרורה היא נישאה לרוקח פבוני וזיידמן וכאשר התחילו שרידי השואה, אזרחי פולין לשעבר, לנדוד מערבה, נדדו גם הם והתיישבו בעיר ביטום שבשלזיה העילית. הזוג נשאר חשוך בנים. העבר הנורא העיק על חייה של דבורה, לבה השבור לא התאושש עוד ממראות האימים שמלאו ימיה ולילותיה. במשך שנים התנהלו בינה לביני חילופי מכתבים בהם ניסיתי לשכנעה שתבוא ארצה ותעזוב את ארץ הדמים והזכרונות הנוראים. סיבות רבות גרמו לכך שעל אף רצונה העז לא נתממש חלומה זה, ובהיוודע לה כי שרידי עירנו, החיים בישראל ובארצות הברית, עומדים להוציא ספר זכרון להנצחת הקדושים, החלה אף היא לרשום זכרונותיה בקצב גובר והולך, כאילו חשה כי קיצה קרב. ב־8 ביולי 1964 מתה פתאום מהתקף־לב והובאה למנוחות על אדמת נכר ־ והיא רק בת 42 במותה. ...

... חומש־רש״י מלמדים: ר׳ שלמה שעפער, (דער טויבער); ר׳ אהק גרינפעלד (דער קאציובינטשיקער): ר׳ יוסף ווערכניאנסק י(צולעצט זיך באזעצט אין בארשטשיוו); ר׳ יוסף לייב מלמד; ר׳ שלום זימערמא ן(שלמה ד ם טדבנ ס איידים); ר׳ אברהם ביטערמא ן(נפט ר געווארן אין ישראל); ר׳ אלטער וויינרויב.

... פון די אלע וואס האבן זיך באטייליקט אין די פארשטעלונגען זענען היינט דא בלויז צוויי: מ.א. טענענבלאט אין ישראל און איך, י. הערצאג אין ניו־ יארק. ...

היה זה בשבוע בו לומדים פרשת "ויצא" וישראל־לייב שאל אותנו: — מדוע כתוב ׳ויצא׳ . . . וילך"? "יעקב יצא והלך", והרי ברור שאם יעקב יצא ודאי שהלך! אולם ישראל־לייב הסביר והדגים לנו זאת בצורה חיה ומפליאה: ״ויצא — משמע שיעקב אבינו יצא מארצו וממולדתו. נו, יעקב אבינו, צריכים אתם להבין, לא היה סתם יהודי כמו היהודים הגלותיים שבימינו. יעקב היה יהודי חזק וגאה ומשום כך נאמר "ויצא יעקב", היינו ־ יעקב יצא, "וילך", משמע גם צעד כמו שיהודי גאה חייב לצעוד. וישראל־לייב הדגים בפנינו איך, לפי דעתו, יעקב אבינו הלך. והרי זכור לכולנו שישראל־לייב פרייפלדר היה יהודי גבוה, חזק ויפה תואר (דומה להפליא להרצל). וכאשר צעד כך לנגד עינינו לאורך ולרוחב של חדר־הלימוד, זקוף קומה בראש מורם ובגאווה מופגנת — הרי מובן שתמונה זו עשתה עלינו רושם עצום. ...