Kehilot/Skala-PodilskaA living הַנְצָחָה — preserving the memory of destroyed Jewish communities through their Yizkor books.

Community

Skala Jewish community

קהילת סקאלה

Community referenced in the contents as Skala’s community.

Page scan 17HIGH confidence

Learn more with AI

Read more about Skala Jewish community than the memorial book alone records. The assistant works from this record's own source passages and searches trusted archives — Yad Vashem, USHMM, YIVO, Virtual Shtetl, JewishGen and Wikipedia — and shows you what it found, with its sources.

Learn more about “Skala Jewish community”

Beyond the book

A memorial book holds what its community could gather. Search the outside archives — Yad Vashem, USHMM, Arolsen, JewishGen and others — for what they add.

Source passages

Each passage remains attached to its exact scan and opens in the standalone evidence reader.

100

Primary source passage

OCR · respaced for reading · scan 17

Open exact passage

אחרון ראשי קהילת סקאלה ...

Source passage 2

Source OCR · scan 18

Open exact passage

... סקאלע ר געשטאלט ן פו ן אמא ל 229 ...

Source passage 3

Source OCR · scan 25

Open exact passage

... אפש ר להני ח שהישו ב היהוד י בסקאל ה נתקיי ם כב ר במאו ת 12 ־ 13 , היו ת וקיימו ת ידיעו ת ע ל היהודי ם שגר ו בתקופ ה ההי א בכמ ה ער י הסביבה . לראשונ ה מוזכרי ם יהוד י סקאל ה במיפק ד משנ ת 1570 , לפי ו חי ו בעי ר 10 משפחו ת יהודיות . הישו ב היהוד י גד ל בתקופ ה שלאחרי ה ולפ י המפק ד משנ ת 1765 מנת ה האוכלוסיי ה היהודי ת 362 נפשות . המקו ר הנ״ ל קב ע שבעייר ה גר ו יהודי ם בלב ד ושה ם עסק ו בחכיר ה ובמסחר . ...

Source passage 4

OCR · respaced for reading · scan 25

Open exact passage

... בין שתי המלחמות השתייכה סקאלה, כעיר־גבול, לפולין בספטמבר 1939 סופחה (יחד עם האזור של מזרח גליציה) לברית המועצות לרפובליקה האוקראינית הסובייטית. מסוף יוני 1941 עד סוף מארס 1944 היתה כבושה בידי הגרמנים־הנאצים

Source passage 5

OCR · respaced for reading · scan 29

Open exact passage

מחרוזות אלמוגים מאיטליה. יעדם הסופי היתה רוסיה שאליה היו מגיעים בהברחה. יצוא ביצים לארצות אירופה המערבית נמצא גם כן בידי יהודים סקאלאים ונמשך, במימדים גדולים, עד מלחמת העולם השניה. בתחילת המאה הנוכחית התחיל להתפתח בסקאלה יצוא קטניות למיניהן: שעועית, אפונה, תלתן, קנבוס. כל זה נקנה ברובו ברוסיה ונשלח לגרמניה, שוויצריה, איטליה, צרפת, אנגליה וספרד ואפילו לארה״ב, קובה ופורטו־ ריקו. ...

Source passage 6

OCR · respaced for reading · scan 30

Open exact passage

... פרק מרתק בתולדות הפעילות המשקית והעיסוקים של יהודי סקאלה רשמו המבריחים בפי היהודים הם נקראו "פעקלמאכערס". עסק מסוכן ומכניס זה התפתח בסקאלה במשך דורות, ואף כי מעטים יחסית עסקו בו הלכו שמם ופרסומם לפניהם למרחקים והם הפילו חתתם על שומרי הגבול הרוסיים ועל הז׳אנדארמים האוסטריים כאחד הגבול שקק חיים בלילות. בחורף, כאשר הנהר קפא, קשה היתה ההברחה יותר מאשר בקיץ. קשה לפרט סוגי הסחורות והמצרכים שהוברחו: כל מה שהיה חייב במכס והיה גם מבוקש כמצרך המוני, הפך סחורה מוברחת. עסק זה הכניס רווחים לסוחרים, שהביאו את הסחורות ממרחקים, לסוחרים הקשורים למבריחים, לחלפנים ולמלווים ברבית: אלמוגים, טבק הרחה, חפיסות נייר דק לעשיית סיגריות, יי״ש, ליקרים, בדים, עורות, פרוות. זהו רק מבחר צנוע של סוגי הסחורות המוברחות. ההברחה היתה קשורה בסכנות היתקלות בשומרי הגבול, מריבות, אף קרבות דמים תפיסת העבריינים ...

Source passage 7

OCR · respaced for reading · scan 31

Open exact passage

בין רבני העיר המפורסמים יש להזכיר את ר׳ שלמה דרימר, מחבר "בית שלמה", אחד הפוסקים הנודעים בראשית המאה ה־9ו, את בנו ר׳ אברהם דרימר, מחבר "באר ה ש ל מרים " ואת נכדו ר׳ נטע דרימר, שכתב הגהות לחיבורו של אביו. בנו בכורו של ר׳ נטע, ר׳ שלמה דרימר למד משפטים באוניברסיטה בקראקוב הגיע לדרגת סרן ולתפקיד של סגן הרב הראשי בצבא הפולני. בספטמבר 939ו נשבה בידי הצבא הסובייטי ומת בכלא. בנו הצעיר של ר׳ נטע, ר׳ יהודה דרימר ירש כסא אביו בסקאלה, ובעת הכיבוש הנאצי נתמנה כחבר היודנראט. בספטמבר 942ו נשלח למחנה יאנובסקה ושם מצא את מותו. ...

Source passage 8

OCR · respaced for reading · scan 33

Open exact passage

רובם בצ׳רנוביץ שבבוקובינה. רבה הייתה חשיבותם של "סטודנטים" אלה בעיני עצמם ובעיני הבריות. בשנת 906ו הוקם בסקאלה בית ספר עברי "תרבות" והודות למוריו המוכשרים והמסורים, סיבאק וטננבלאט משך קהל תלמידים רב. פעילות חברתית־תרבותית ענפה מצאה ביטויה בארגון נשפים, חגיגות וגם הצגות חובבים שהלהיבו את הצופים ומאזינים באותם הימים. לוותיקים מבין יוצאי סקאלה זכורה עוד ההצגה המוצלחת של הדראמה "אלוהים, אדם ושטן" (גאט, מענטש און טייפל).

Source passage 9

OCR · respaced for reading · scan 34

Open exact passage

... בתום מלחמת העולם הראשונה התפוררה הקיסרות ההאבסבורגית ועל גאליציה עברו תהפוכות קשות במשך שנתיים עד שצורפה לרפובליקה הפולאנית החדשה. בתחילה הוקמה בה "הרפובליקה האוקראינית הדימוקראטית", אשר יחסה כלפי היהודים לא היה אוהד. גם הכנופיות של פטלורה פרעו ביהודי סקאלה, אלא שהפגיעות היו לאין ערוך קלות מאלה שבמזרח אוקראינה. יצויין, אגב, כי במקרה אחד הוכו אנשי פטלורה בסקאלה על ידי בחורים יהודיים ונאלצו להסתלק. בבסיסם הכלכלי ובפרנסותיהם של היהודים לא פגעו שלטונות אוקראינה המערבית. החל פורח המסחר בנפט, שמכרותיו נמצאו באזור ...

Source passage 10

OCR · respaced for reading · scan 36

Open exact passage

המקצועות החופשיים היו מיוצגים בדלילות רבה : 2 רופאים , 3 טכנאי שיניים , כמה מורים וגננות וכמה "מאגיסטרים" , מסיימי פאקולטות למשפטים , שהתהלכו בטל מכיוון שבסקאלה לא היה בית משפט , והם ניסו להשתלם או למצוא עבודה בבורשצ׳וב . החיים הדתיים ושירותיהם היו מיוצגים בשפע : שני רבנים (כיאה לשני המחנות היריבים , חסידי צ׳ורטקוב וויז׳ניץ ) דיינים , שוחטים , גבאים , ושמשים , לפי חלוקה דומה , ומלמדים : מלמדי דרדקי , תלמוד תורה , ובעלי "חדרים " פרטיים , מלמדי גמרא , מהם למדנים מופלגים וחריפי מוח , פידאגוגים מעולים , ואעפ״ כ היתה פרנסתם בדוחק . לשם השלמת התמונה יש להזכיר "פקידים" , אשר שרתו כמזכירים וכמנהלי חשבונות בחברות היצוא , בעסקים , במשרד הקהילה , בקופת גמילות חסדים , בטחנת הקמח וכד׳ . במשך כעשור שנים כיהן יהודי כמזכיר העיר , תופעה נדירה בפולין בין שתי המלחמות . הרשימה הזאת אינה כוללת עדיין מספר יהודים די ניכר שאי אפשר להגדיר מעמדם ומהות עיסוקיהם ופרנסותיהם , בחינת "לופטמענטשן" : קצת תיווך , קצת ייעוץ , כתיבת בקשות ופניות לרשות("ווינקעל־שרייבער") , שדכנים לעת מצוא וכיו״ב . בתחתית הסולם החברתי-הכלכלי הזה שכנו העניים , שכירי יום ושעה , משרתים , שואבי מים וכמ ...

Source passage 11

OCR · respaced for reading · scan 37

Open exact passage

בהחרפת המצב בשנות השלושים ) הביאו, בדומה למקומות אחרים, לירידה כלכלית של האוכלוסייה היהודית בסקאלה. בגלל מצב זה היו פשיטות הרגל של סוחרים תופעה רגילה ושכיחה, בעיקר בקרב סוחרי הבדים וההלבשה. המצב החמיר והלך בשלהי שנות שלשים, וכאשר פלשו הסובייטים לאזור והחזיקו בו קרוב לשנתיים התמוטט לחלוטין המבנה הכלכלי, הרעוע בלאו הכי, של יהודי סקאלה. ...

Source passage 12

OCR · respaced for reading · scan 41

Open exact passage

... המעמד הבינוני תרמו חלקם לעליה. כבר ראשוני העליה השלישית שעברו מרוסיה לסקאלה, עוררו התלהבות ציונית בקרב תושביה, נעזרו על ידם בעלייתם ארצה, והחשובים שביניהם מרדכי פינגרמן ויצחק בוכהלט"ר(בהט). בעליה הרביעית עלו לא״י מספר ציוני סקאלה ובשנות השלושים גברה העליה וכך נוצר בארץ קבוץ סקלאי, המונה כיום, יחד עם ניצולי השואה, כ־80 איש. ...

Source passage 13

OCR · respaced for reading · scan 44

Open exact passage

ב־17 בספטמבר 1939, עם עלות השחר, צלח הצבא האדום את הזברוץ׳, וסקאלה, בתוך גאליציה המזרחית כולה, נשארה בידי הסובייטים עד סוף יוני 1941. ניתנת האמת להאמר כי כל יהודי סקאלה, גם הציונים, קיבלו את הצבא האדום, מי באנחת רווחה ומי בהתלהבות; הרי גדול היה הפחד מסכנת הכיבוש הנאצי שהתקרב כבר לשערי העיר לבוב. עברו כמה שבועות והמצב נישתנה. קודם כל נשבר מטה לחמם של הסוחרים, חנויותיהם התרוקנו ונסגרו. המפרנסים, רובם ככולם, הפכו עובדי הממשל בכל ענפי המשק, כולל עבודות פיסיות קשות בחקלאות, במחצבות, בסלילת כבישים ומסילת הרכבת וכד׳. בני המשפחות שהתרוששו עזבו את סקאלה וחיפשו מקורות פרנסה וחיים בטוחים יותר בערים אחרות ובעיקר בלבוב. לאלה הצטרפו פעילי תנועות הנוער הציוניות שחששו, ובצדק, מפני רדיפות מצד הקומוניסטים. ב־25 בדצמבר 1939 נפלה על 17 משפחות יהודיות גזירת ה״נאציונאליזאציה" (הלאמה). ללא כל התראה מוקדמת וללא נתינת רשות לקחת עמם משהו מרכושם ואפילו מבגדיהם, גורשו כמה עשרות נפשות מבתיהם, וכל רכושם הוחרם. רובם לא היו אפילו עשירים. אף פולני, אף אוקראיני לא נפגע־ אם כי היו ביניהם משפחות יותר מבוססות ואמידות מה־״מולאמים" היהודים. כמה וכמה יהודים גם נעצרו, כמקובל בבריה״מ, בחשכת הל ...

Source passage 14

OCR · respaced for reading · scan 44

Open exact passage

ד . סקאלה תחת השלטון הסובייטי

Source passage 15

OCR · respaced for reading · scan 46

Open exact passage

... !א ס שטעטל סקאלע, דרום־מזרח גאליציע (היינט־צו־טאג סאוועטישע אוקראינע) ליגט ביים טייך, זברוטש, וואס איז ביז דער ערשטער וועלט־מלחמה געווען די גרעניץ צווישצ צוויי אימפעריעס: עסטרייך־אונגארן און צאריש־רוסלאנד. ...

Source passage 16

OCR · respaced for reading · scan 47

Open exact passage

... סקאלע אונטער עסטרייך אונטער דער ממשלה פון דער עסטרייכיש־אונגארישער מאנארכיע,

Source passage 17

OCR · respaced for reading · scan 49

Open exact passage

אין אנהויב פון צוואנציקסטן יארהונדערט האט זיך אנגעהויבן צו אנטוויקלען אן עקספארט פון הילזנפרוכטן, קליי־זאמען און מעל־זאמען אין סקאלע. בעיקר זענען די זאמען געקומען פון רוסלאנד, וואס איז געווען זייזנר רי 7 אין פאסאלעס, ארבעס, קאניטשינע און סימניע (זאמען). די סחורות האט מען עקספארטירט כמעט אין אלע אייראפעישע לענדער ווי דייטשלאנד, איטאליע, שווייץ, פראנקרייך, ענגלאנד און שפאניע. דער סקאלער עקספארט פון די סחורות האט געגרייכט ביז אמעריקע און אפילו ביז קובא און פארטא־ריקא. די סקאלער עקספארטערן זענען געווען די איינציקע אין מזרח־גאליציע, וועלכע האבן דעם האנדל פון די דערמאנטע ארטיקלען אויסגעברייטערט ביז אמעריקע און קובא. די הויפט־עקספארטערן זענען געווען: ישראל זיידמאן מיט זיינע שותפים יוסף וויינטרויב, זיין איידעם אליעזר שענבערג און אפרים קלינגער; שלום הערמעלע בשותפות מיט בן ציון פידערער. אלע דערמאנטע פאבריקאנטן, פראדוצענטן, אימפארטערן און עקספארטערן, זענען געווען חסידישע אידן מיט לאנגע שווארצע קאפאטע ס און סאמעטענע קאפעליושן, שבת אטלעסענע בעקעשעס, שטריימלעך און ראזיוואולקעס (זיידענע איבערציערס אן קנעפ.) ...

Source passage 18

OCR · respaced for reading · scan 51

Open exact passage

... סוחרים פון פארטיקע מלבושים אין סקאלע זענען געווען: עובדי ה שווארצבאך מיטיינע צוויי זין הערשעלע און יענקעלע, אברהם יעגנדארף מיט זיין זץ שמחה און שפעטע רזיין איידים יצחק (מיצי) פוס, שמואל לייב ווייסמאן, און שפעטע רזיין איידים שמואל העשעלעס, הערשל אויערבאך מיט זיין זץ יעק ל און איידים ישראל אפפעלבוים, בעריש פלאט, מאיר שאטנער אץ יוסף בלוטשטיין (רייכלס). די פארטיקע מלבושים פלעגן מערסטנס פארקויפט ווערן אויף ירידים אין שכנותדיקע שטעטלעך, מאנטיק אין בארשטשעוו, דינסטיק אין מילניצע, אדער פראבוזשנע, מיטוואך אין אזיעראן, אחוץ דעם שטאטישן יאריד אין סקאלע, און דאנערשטיק אין קאראליווקע. מיכל גאטעספעלד (טקאטש) מיט זיין ברודער שמואל גאטעספעלד(פאטער פץ באוואוסק אמעריקאניש־יידישן שריפטשטעלער אץ דראמאטורג חנא גאטעספעלד) פלעגן האנהיק מיט געוואנט אץ פארקויפן די סחורה ארך יארידים.

Source passage 19

OCR · respaced for reading · scan 54

Open exact passage

... סקאלער יידן האבן מתפלל געווען אין א גאנצער ריי פון בתי תפילה און מנינים, יעדער איינער לויט זיין חסידישער נטיה, אדער סאציאלן שטאנד. געווען צוויי טשארטקאווער קלויזן און א סטריסיווע ר קלויז. ביידע טשארטקאווער קלויזן זענען חרוב געווארן בעת דער ערשטער וועלט־מלחמה. בלויז איינע, די "נייע" איז ווידער אויפגעבויט געווארן. מתפללים פון דער אלטער טשארטקאווער קלויז האבן נאך דער מלחמה געשאפן א באזונדערן מנין אין הויז פץ באקאנטן שטאטישן גביר אץ טשארטקאווער חסיד ר׳ שמריהו מעלצער. ...

Source passage 20

OCR · respaced for reading · scan 55

Open exact passage

א זעם זענען געווען בתי תפילה, וענען אויך געווען שמשים. אט איז דאס צעטל: חנינא שמש (אויף דער עלטער איז ער געווען א נאמן ביי ר׳ זיידע שווארצבאך ביי זיינע מסתרי פון בוי־שטיינער). אברהם אלי שמש פון דער שול, אהרן שמש פון בית־מדרש, בערל שמש פון דער סטריסעווער קלויז, לייזער שמש אץ זיין זון שלמה פרץ פון דער טשארטקאווער קלויז, יוסל שמש פון דער וויזשניצער קלויז, אץ אורי שמש פון דער אטיניער קלויז. אץ סקאלע זענען די שמשים אויך געווען סערווירערס (קעלנערס) אויף אלע שמחות ביי יידן: חנינא שמש פלעגט הארעווען ביי א חתונה, ער האט געהאקט די פיש, דערנאך סערווירט. נאך דער סעודה פלעגט ער בעטן מ׳זאל אים געבן א ביסל סמעטענע צו עסן; ער האט געוואלט ווייזן, אז ער האט נישט טועם געווען פון דער פליישיקער סעודה. ...

Source passage 21

OCR · respaced for reading · scan 56

Open exact passage

... סקאלע האט אויך געהאט א צאל בעלי־עגלות און "פיאקערניקעס". ...

Source passage 22

OCR · respaced for reading · scan 58

Open exact passage

... ישט ארויסגעלאזט, און מיט גרויסע שוועריקייטן איז א קליינע צאל סקאלער יידן אנטלאפן. דאס רוב איז געבליבן אין סקאלע און נאך דעם ווי די עסטרייכישע ארמיי איז אריבער קיץ רוסלאנד און געגאנגען ביז דינאוויץ און געליטן א מפלה איז די ארמיי צוריקגעקומען נאך א קורצער צייט. דערנאך האבן די רוסן אן א שאס באזעצט סקאלע. א מזל איז געווען, אז סקאלע האט די קאזאקן נישט געזען, ווייל דאס רוסישע מיליטער איז נישט געגאנגען איבער סקאלע נאר איבער הוסיאטין און עס האט געדויערט מערערע וואכן ביז די רוסן האבן באזעצט סקאלע, און דאס איז געשען נישט דורך מיליטער, נאר דורך אדמיניסטראטיווע באאמטן. מ׳האט זיך פאוואליע צוגעוואוינט צו די רוסישע סאלדאטן און צו די רוסישע באאמטן און מ׳האט אזוי געלעבט ביז אין זומער 5ו9ו. דעמאלט האט מען די יידן פון סקאלע ארויסגעטריבן, גלייך ווי אלע יידן לענגויס דער אלטער גרענעץ. עס האט געהייסן, אז מ׳טרייבט אלע יידן קיץ רוסלאנד. קודם איז מען געגאנגען קיי ן טשארטקאו צו פוס און רוסישע קאזאקן זענען נאכגעפארן אויף פערד און געטריבן און געהיט, עס זאל חלילה א ייד נישט אנטלויפן. אין טשארטקאו האט מען אלע סקאלער יידן אריינגעטריבן אין הויף פון דעם טשארטקאווער רבץ אויף נאכטלעגער. גאנץ פרי האט מען די יידן ווייטער געטריבן קיי ן קאפיטשיניץ. א פאר טעג שפעטע ר איז

Source passage 23

OCR · respaced for reading · scan 59

Open exact passage

קאנען גיץ וואדנען וראוזיי וויילן, נאר מינדעסטנס 8 קילאמעטע ר ווייט פון דער גרענעץ: איז קיץ איינציקער ייד נישט געבליבן אץ סקאלע. אזוי זענען זיך סקאלער יידן צעלאפן וואוהין מ׳האט געקאן און מ׳האט דאס פארמעגן באהאלטן ביי די קריסטלעכע איינוואוינער פון סקאלע. ...

Source passage 24

OCR · respaced for reading · scan 62

Open exact passage

ווידער איז גאליציע־סקאלע בתוכה־געווארן א טייל פון דער פוילישער מלוכה. דער פוילישער איינגעווארצלטער אנטיסעמיטיזם האט געבושעוועט אפענערהייט און אמאל פארשטעלטערהייט, און ווידעראמאל פארקערט. נאד יידן מיען זיך פון תמיד־אן צוצופאסן צו א געשאפענער לאגע. וואס שייך סקאלע איז אויך די אייגענע מעשה: יידן האבן געפירט האנדל, קליין־ קרעמעריי און זיך פארנומען מיט מלאכה. א צאל יידן האבן זיך פארנומען מיט היימישע אויסארבעטונגען, פעלצן, געוואנטן, פעלן, שטיוו ל און מיט די סחורות געפארן אויף ירידים אין די ארומיקע שטעט. מען האט אויך געפירט די אויסארבעטונגען אויפ׳ן בארימטן לאשקעוויצער יריד. ...

Source passage 25

OCR · respaced for reading · scan 66

Open exact passage

נאכ׳ן פונאנדערפאל פון דער עסטרייכישער אימפעריע, אונטער דער ממשלה פץ פוילן, איז געקומען א קענטיקע ירידה אין א סך הינזיכטן. ס׳האט זיך אדך פארשפרייט א ביטערער אנטיסעמיטיזם. דאך האבן סקאלער יידן־ווייטער אנגעהאלטן א מעמד, הגם א סך האבן זיך געראנגלט פאר זייער עקזיסטענץ, עקאנאמיש, פאליטיש אץ סאציאל. ...

Source passage 26

OCR · respaced for reading · scan 69

Open exact passage

... נ י תאריכים יירשמו באותיות ש ל ד ם וא ש בתולדותיה של יהדות פולין: האחד בספטמבר 1939, שבו החלה השואה בקרב יהודי פולין המערבית, והעשרים ושניים ביוני 1941, התחלת כיבושה של פולין המזרחית בידי הגייסות הנאציים, לאחר 21 חודשי שלטון סובייטי בחבל ארץ זה. לכיבושה של סקאלה בידי הצבא ההונגרי, ב־8 ביולי, ...

Source passage 27

OCR · respaced for reading · scan 70

Open exact passage

בשבוע האחרון של חודש יולי היו יהודי סקאלה עדים לאסונם של אחיהם, תושבי מחוז רוטניה הטראנסקארפאטית, שסופחה להונגריה לאחר פרוקה של צ׳כוסלובקיה ואשר לא היו אזרחי הונגריה לפי הסכם טריאנון. אלפי יהודים על זקניהם וטפם גורשו מישוביהם והובלו — רעבים, צמאים ומעונים בידי נוגשיהם, לעבר הגבול הפולני־הסובייטי לשעבר, הנהר זברוץ׳. האכרים והשוטרים האוקראיניים התעללו בהם ללא־רחם, שדדו שארית מטלטליהם והריצום כשהם מעולפים מהחום ומאפיסת כוחות, לעבר העיירה אורינין ועיר המחוז קאמיניץ־פודולסק, שתיהן באוקראינה הסובייטית, במרחק של 20־30 ק״מ מזרחית מסקאלה. יהודי סקאלה התגייסו לעזרתם של אחיהם האומללים, אספו מזון, לבוש, שחדו את הנוגשים כדי שיסכימו לחניה קצרה בתוככי סקאלה, שהשיבה במקצת נפשם של המגורשים ואפשרה לספק להם מזון חם, טפול דחוף לנזקקים ושכירת עגלות מהאכרים לשם הסעתם ליעדי גירושם. הצטיין בפעולות אלה עוזיאל שטוק, יהודי חזק בגופו וברוחו, נועז במלוי משימתו אשר ללא מורא ובמסירות נפש אף התלווה למחנה המגורשים מעבר לגבול והגן עליהם בדרך בפני נוגשיהם. כך זרמו הטראנספורטים הנוראים האלה משך ימים רבים ומתוך ים הסבל בלטו מקרים מזעזעים שהתרחשו ...

Source passage 28

OCR · respaced for reading · scan 74

Open exact passage

... מפקדה המחוזית של הגסטאפו, ואחד מהרוצחים נתמנה ל״יודנרפרנט" (הממונה על היהודים) במחוז כולו. במקביל החלו לפעול השלטונות האזרחיים, ובפקודתם הוקם בצ׳ורטקוב ה״יודנראט" המחוזי שניתנו לו גם סמכות הפיקוח ומתן הוראות ל״יודנראטים״ בעיירות המחוז, עיקרן — הטלת מסים והשתתפות בסיפוק דרישותיהם הסחטניות של הנאצים. אימה גדולה נפלה על יהודי הסביבה בהגיע השמועה הנוראה על הרצח ההמוני של עשרות אנשי האינטליגנציה הצ׳ורטקובאית, שנאספו על ידי הגסטאפו, הובלו ליער הסמוך ונורו על פי בור הקבר. גם אנשי ה״יודנראט" המחוזי נרצחו ונתמנה "יודנראט" חדש שנאלץ להמשיך במילוי דרישותיהם של הרוצחים ביתר שאת. יהודי הכפרים גורשו ממקומותיהם והצטרפו לאחיהם בעיירות, כשהם מרוששים וחסרי כל. רכושם נשדד בידי האוקראינים ששתפו פעולה עם הגרמנים. כך גדלה אוכלוסית סקאלה לכי 1550 נפש ...

Source passage 29

OCR · respaced for reading · scan 76

Open exact passage

... ידוע לכל, כי הנאצים תיכננו מעשיהם הנתעבים ביותר, החטיפות, ״האקציות״, ההשמדה ההמונית — דווקא לימי חג ומועד. מכה קשה ירדה על סקאלה ועל כל עיירות המחוז בחג הפסח תש״ב. כל ה״יודנראטים" נצטוו להגיש רשימות הגברים גילאי 12 ־ 60, ועל כל אלה להתייצב בבורשצ׳וב ביום א׳ דפסח 2 באפריל 1942, כדי לקבל "תעודות־זהוי" חתומות על ידי ...

Source passage 30

OCR · respaced for reading · scan 83

Open exact passage

הצבא הסובייטי בקיץ 1944. שם מצאו את מותם מחציתם של אחינו קדושי העיירה סקאלה. ניצולים ספורים נשארו בחיים מכל הטראנספורטים שהובלו לבלז׳ץ, אלה שהעזו לקפוץ מהקרונות וניצלו מכדורי השומרים. (אחד מהם הוא בן עירנו אברהם בראנדס־טראסאבוצקי). לא עברו ימים רבים והחלו להגיע בשורות איוב ממחנה יאנובסקה: ריצת אנשים עמוסי לבנים במעלה הגבעה, הריגת הנחשלים; הרב דרימר, אליעזר פיש ויוסף מייזלמן נרצחו ראשונים ואחריהם חוסלו במקום או נשלחו לבלז׳ץ הנותרים. אולם כל עוד היו בחיים אחרוני אחינו, עונו בעבודות פרך והיו עדים יום־יום למותם של אחיהם לצרה, הוגשה להם עזרה בדרך־לא־דרך. במחנה עבדה אשה פולניה שהסכימה להעביר ידיעות ובקשות מכלואי המחנה אלינו שרידי העיירה. נמצא גם צעיר פולני שהסכים תמורת שכר־טרחה גבוה להעביר פעם בחודש מצרכי מזון חיוניים לידי אותה אשה, והיא היתה מגניבה אותם קמעא־קמעא אל המחנה בשביל אחינו המעונים שהיו כבר במצב של אפיסת כוחות ועל סף הגוויעה מרעב. מפיהם של כמה אנשים שהצליחו להימלט מהמחנה נודע מאוחר יותר, כי משלוחי־הצלה אלה האריכו חייהם של המעונים, לא רק של בני עירנו, אלא ג ...

Source passage 31

OCR · respaced for reading · scan 86

Open exact passage

... סלים את כולם. המיליציה האוקראינית ועוזריה האזרחיים שפכו דם כמים, או חטפו אנשים כאילו לעבודה, כדי לשחררם תמורת כופר־נפש. במארס 194 ו נדרש ה״יודנראט״ הבורשצ׳ובאי לספק 50 עובדי כפיה ולא עשה זאת. נערכה שחיטה שבה קיפחו חייהם כמאתיים נפש והחטיפה למחנה העבודה בוצעה בכל זאת. "האקציה" של פסח עלתה בכמה מאות קורבנות שנרצחו על פי הבורות שבבית העלמין. לא מעטים נקברו בקברי־אחים כשהם עדיין מפרפרים בין החיים והמוות. הדם הרותח בבורות ניתז מהם בקילוחים והיה הכרח לכרות תעלות ובורות נוספים. בחג השבועות, 9 ביוני 1943, הסתערו הרוצחים בפעם האחרונה על שרידי הגיטו ופרצו אף לתוך המחבואים המתוחכמים ביותר, ביערום ברימונים, הוציאו את אחרוני היהודים מהגיטו(כ־1800 נפש) ורצחו את כולם בבית הקברות. שם נקברו גם האחרונים מבין מגורשי סקאלה. הגיטו הזה, ולמעשה כל המחוז, הוכרז "יודנריין" ומאז ועד שחרורו על ידי הצבא הסוביטי במארס 1944, לא יכול עוד שום יהודי, שניצל מהטבח, להתהלך לאור היום. בתשעת החודשים האלה נלכדו ונרצחו עוד מאות יהודים שנפלו לידי השוטרים האוקראיניים ועוזריהם האזרחיים, מי בגילוי מחבואו, מי בחפשו פת לחם בלילה בשולי הישובים הכפריים, מי ביער — ורבים נרצחו על ידי הפארטיזאנים האוקראיניים־הפאשיסטיים שהשתייכו לכנופיות של מנהיגם הידוע לשמצה, סטיפן באנדרה, ואשר מפקדתו אף שכנה באחת המערות שביערות האזור. סבלם של "יהודי היערות" הוא פרשה עקובה מדם שתוארה בספר זה על ידי הניצולים. פרשה אחרת היא, לחימת הגבורה, ללא־תקוה, של יחידה פארטיזאנית, שבה השתתפו גם כמה צעירים סקאלאיים ואשר בראשה עמדו שני בחורים בורשצ׳ובאים, יהושע צוקר ולונק יונג. גם לוחמים אלה חוסלו, כמתואר, ב״ספר בורשצ׳וב".

Source passage 32

OCR · respaced for reading · scan 89

Open exact passage

... בתחילת חודש אפריל. כעבור שנים, בהגיענו ארצה, הראו לנו העיתון ״משמר״ מיום ר, י״ד ניסן תש״ד, 7 באפריל 944 ו, ובו תחת כותרת גדולה בעמוד הראשון "שוחררה סקאלה", כתוב: "כליון חרוץ צפוי לדיביזיות הגרמניות המכותרות. מודיעים רשמית (ממוסקבה) כי סקאלה, מדרום־מזרח לטארנופול, שוחררה. עיר זו היא במלכודת בה נתפשו 5 ו הדיביזיות הגרמניות. בקרבות אלה לקחו הסובייטים שלל רב. מדרום־מערב לטארנופול הדפו צבאות ז׳וקוב התקפות חזקות של האויב שניסה לפרוץ ולהציל את הכוחות המכותרים. לאויב נגרמו אבידות קשות". קראנו והתרגשנו והזלנו דמעות רותחות בזוכרנו כי גם שחרור זה ונצחון זה של הצדק ההיסטורי על הרשע המפלצתי עלה לנו בקרבנות יקרים מתוך אלה שכבר שוחררו.

Source passage 33

OCR · respaced for reading · scan 90

Open exact passage

... אחרית דבר — הנצחת זכרה של סקאלה ...

Source passage 34

Source OCR · scan 91

Open exact passage

... מגיל ת הנצח ה המאשר ת א ת "אימוץ " סקאל ה ע״ י בי ת חינו ך תיכו ן ע״ ש בר ל כצנלסו ן בכפ ר סבא . ...

Source passage 35

OCR · respaced for reading · scan 92

Open exact passage

והשמדתה. חברנו הבלתי־נשכח, שלמה בילגוריי, צייר מחונן, הספיק עוד לפני מותו, לבחון ציורים אלה והביע התפעלות ו מדמיונם המופלא של הילדים — הציירים התמימים. באותו בית ספר "כצנלסון" נכללות תולדות השואה במסגרת לימודי "תולדות עם ישראל בדורות האחרונים בארץ ובגולה". כל תלמידי הכיתות י״א שומעים מפי 55 שעורים־שיחות וזכרונות על השואה, והמחש ת זוועותיה מוצאת ביטויה המוחשי בתאור קורות השמדתם של יהודי סקאלה. התלמידים מכירים את עיירתנו על כל אורותיה וצלליה, על שמחותיה ויגונותיה, על אישיה ומנהיגיה, על כל שלב ושלב בתהליך השמדתה. הם כותבים עבודות שנתיות מקיפות על השואה, והטובות שבהן זוכות בפרסים, ספרים על השואה, המוענקים להם בטכס סיום שנת הלימודים מקרן "לחמן־וייס" שהוקמה לפני שנים על ידי משפחתי להנצחת זכר השואה. ...

Source passage 36

OCR · respaced for reading · scan 93

Open exact passage

... 5 ון אפריל 1942 בין איך געווען נאענט פארבונדן מיט די לאגערן בארקי־וויעלקיע אוֹץ סטופקי. דאס איז געווען באלד נאך דער פסח־רעגיסטראציע פון מאנסבילן אין בארשטשעוו בעת וועלכער א גרויסע צאל סקאלער יידן זענען געכאפט און פארשיקט געווארן אין יענע לאגערן, דאס הייסט בארקי און סטופקי. מיין פארבינדונג מיט די דאזיקע לאגערן האט אנגעהאלטן ביז סוף סעפטעמבער 1942 ־ ביז נאך דער גרויסער "אקציע" אין אונזער שטאט סקאלע. ווי דער שליח פון "יודנראט" האב איך געפירט שפייז און מלבושים צו די אומגליקלעכע. כ׳האב אויך פון צייט צו צייט, ארויסגעריסן מענטשן פון דארטן, ממש פון די נעגל פון טויט. ...

Source passage 37

OCR · respaced for reading · scan 94

Open exact passage

די איבערגאנגס־צייט פון מאכט צו מאכט איז אדורך אין סקאלע פאהעלטניסמעסיק רוהיק. אין אנדערע שטעט און שטעטלעך האבן די צעיושעטע אוקראינער דורכגעפירט פאגראמען אויף יידן; די סקאלער מושלים זענען געווען מער צוריקגעהאלטן. די ניי־געשאפעענע אוקראינישע מיליץ האט טאקע דורכגעפירט רעוויזיעס אין יידישע הייזער, אייניקע יידן זענען געשלאגן געווארן, ...

Source passage 38

OCR · respaced for reading · scan 94

Open exact passage

איך האב צונויפגעשטעלט א רשימה פון אלע סקאלער יידן, וואס זענען פארשלעפט געווארן אין די לאגערן, אנגעבנדיק ביי יעדן פון זיי אלע פרטים, וואס זענען מיר באקאנט. ...

Source passage 39

OCR · respaced for reading · scan 101

Open exact passage

... ועמען עס איז נישט געלונגען אין דער לעצטער מינוט צו אנטלויפן, איז פון די רוצחים געכאפט געווארן און אונטער קלעפ פון קאלבעס געטריבן געווארן צום זאמל־פלאץ נעבן דער אמאליקער סטאראסטווא (באצירקס־אמט). אין דער פאניק, בהלה, איז א קליינער טייל פון די צוזאמענגעטריבענע געלונגען זיך צו באפרייען א דאנק גוטע ארבעטס־צעטלעך. די איבעריקע זענען געבראכט געווארן צום טאבאק־מאגאזין און דארט האט מען זיי פארשפארט ביז צום אוועקשיקן אין די לאגערן בארקי־וויעלקיע און סטופקי. אזוי האט אויסגעזען דער ערשטער פסח אונזערער אונטער דער דייטשער הערשאפט. דעם יום טוב פון פרייהייט האבן די בעסטיעס פארוואנדלט אין א פינצטערן טאג פון פארשקלאפונג. עס זענען אין דעם טאג פארשלעפט געווארן(חוץ א גרויסער צאל דארפישע יידן) פאלגנדיקע יידן פון סקאלע : ו 8

Source passage 40

OCR · respaced for reading · scan 110

Open exact passage

... איינמא ל הא ט געטראפ ן אז א מעשה: א פאטע ר מי ט א זון, דארפס־יידן, ווא ס זענע ן פארוואגל ט געוואר ן קיי ן סקאל ע או ן זענע ן דאר ט געכאפ ט געוואר ן בע ת דע ר רעגיסטראציע, זענע ן אנטלאפ ן פו ן סטופקי־לאגער, נא ד ע ס אי ז געווע ן א נס, ווא ס זייענדי ק בע ת מעש ה אויפ׳ ן פלאץ, אי ז מי ר געלונגע ן צ ו פארמייד ן א ן אומגלי ק פו ן דערשיסונגען, וו י אוי ך פו ן שיק ן ערזא ץ פא ר ד י צוויי. או ן זיי, פאטע ר או ן זון, האב ן איבערגעלעב ט ד י מלחמה.

Source passage 41

OCR · respaced for reading · scan 111

Open exact passage

אויף אזא אופֿן האבן זיך געצויגן די טעג און וואכן אין א״ט די לאגערן, אין וועלכע הונגער־טויט, דערשיסונגען און אנדערע מיתות משונות זענען געווען מעשים בכל יום. נעמענדיק אין באטראכט, אז אונדזערע סקאלער מענטשן זענען געווען בלויז א קליינער טייל צווישן די טויזנטער יידן וואס זענען דארט אומגעקומען, וועט אפשר מעגליך זיין זיך צו שאפן א בילד וועגן דעם, וואס עס איז באמת פארגעקומען אין דעם עמק הבכא, דעם טרערן־טאל, פון גאנצן ראיאן און פון די מוראדיקע באדינגונגען, וואס האבן דארט געהערשט. און באטשט דער מצב אינדערהיים, אין סקאלע, איז נישט געווען קיץ סך בעסער, דאך איז וואך־וועכנטליך געגאנגען הילף פון דערהיים, אין פארם פון עסנווארג, מלבושים און געלט, פאר די לאגער־מענטשן. אויף דעם אופֿן איז געלונגען א געוויסע צאל אויסצוקויפן, אנדערע צו פארבייטן.

Source passage 42

OCR · respaced for reading · scan 115

Open exact passage

און מינוטן שפעטער, ווען איך האב אדסגעדרייט מיין קאפס צוריק, האב איך נאך אלץ געזען מיין פאטער ווי ער באגלייט מיך פונדערווייטנס מיט זיין טרויערדיקן בליק. מער האב איך אים שוין נישט געזען. צומארגנס, ווען דער סקאלער פויער, וועמען איך האב געשיקט ארויסצושמוגלע מיין פאטער פון געטא, איז אנגעקומען קיין בארשטשעוו, איז ראם געטא שוין געווען ארומגערינגלט פון דייטשע און אוקראינישע רוצחים און די אזוי גערופענע "שבועות אקציע" איז שוין געווען אין פולן גאנג. דאס איז געווען צוויי טעג אין חודש סיון תש״ג. פון יענעם טאג און אין משך פון א גאנצער וואך זענען אויפ׳ן בארשטשעווער בית עולם אויפגעזאמלט און דערשאסן געווארן הונדערטער און טויזנטער יידן פון סקאלע, בארשטשעוו, מילניצע, אזיעראן, קאראליווקע און פון ארומיקע דערפער. די "אקציע" האט אנגעהאלטן איבער א וואך צייט מיט קורצע הפסקות פון עטליכע שעה יעדן טאג. בעת איינער פון די הפסקות האב איך צוזאמען מיט מיין קוזין, נחמיה שטאק (וואס איז דאמאלט אויך אנטלאפן פון בארשטשעוו קיין סקאלע צוזאמען מיט זיין שוועסטער מלכה) זיך צוריק אריינגעשמוגלט אין בארשטשעווער געטא. מיר האבן זיך עפעס נישט געקענט גלויבן, אז אונדזערע באליבטע עלטערן און שוועסטער (מיין פאטער ר׳ שלמה וויידענפעלד, זיין מוטער איטע שטאק און צוויי שוועסטער שרה און רישע) וועמען מיר האבן ערשט מיט עטליכע טעג צוריק איבערגעלאזט אין געטא, זענען שוין מער נישטא. דער ליידיקער און אפענער בונקער, אין וועלכן זיי האבן זיך געפרואווט אויסבאהאלטן פאר די גרויזאמע מערדער, די אויסגערויבטע שטיבער, באדעקט מיט עיפוש און פעדערן פון בעטגעוואנט, האבן באשטעטיקט אונדזער גרויס אומגליק. צעבראכענע און רעזיגנירטע פון לעבן זענען מיר ביידע צוריקגעפארן קיין סקאלע און נאר דורך א נס האט ...

Source passage 43

OCR · respaced for reading · scan 116

Open exact passage

אויסשיסן. די טריט פון באשטיוולטע אוקראינישע פאליציאנטן וואס זוכן יידן, האבן בייטאג און ביינאכט אפגעהילכט אין דער קברים שטילקייט פון די סקאלער גאסן, אנזאגנדיק די דערנענטערונג פון סוף. יעדע ביקסן־קנאל, וואס האט אפגעהילבט אין דער שטילקייט, האט אונדז אנגעזאגט, אז נאך א יידיש לעבן איז אויסגעלאשן געווארן און אז דער זעלבער גורל דערווארט אויך אונדז א מינוט, א שעה, אדער א טאג שפעטער. געטריבן פון בלינדן לעבנס־אינסטינקט און פחד, האבן מיר אין מיטן פון אן אויסגעשטערנטער זומער נאכט, סוף יוני 943ו, באשלאסן צו פארלאזן די סקאלער חורבות און צו אנטלויפן אין וואלד אריץ ביים ראנד פץ דער שטאט. וואס צו דערווארטן אין וואלד, האבן מיר נישט געוואוסט. וואו און וויאזוי מיר וועלן דארט קענען זיך אויסבאהאלטן און עקזיסטירן, האבן מיר זיך אפילו נישט פארגעשטעלט. נאר דער בלינדער לעבנס־אינסטינקט האט אונדז אונטערגעזאגט יענע נאכט, אז די גרויסע און ברייטע שטחים פון געדיכט־ באצווייגטע ביימער פון וואלד וועלן אונדז אפשר באשיצן קעגן די מענטשן־חיות וואס פארפאלגן אונדז.

Source passage 44

OCR · respaced for reading · scan 117

Open exact passage

עס האט געדויערט עטליכע וואכן ביז מיר האבן זיך באקענט מיט דער וואלד־ווירקלעכקייט און זיך צוגעוואוינט צו אונדזערע נייע צרות. די טיפע נשמה־וואונדן און שוידערלעכע איבערלעבונגען, וואס מיר האבן מיטגעבראכט מיט זיך פון די בארשטשאווער געטא־הריגות און די סקאלער גאסן־ עקזעקוציעס, זענען נאך געווען אזוי פריש, אז די ערשטע וואכן זענען מיר גאנצע טעג געליגן ווי פאראליזירטע אין די געדיכטענישן פון וואלד און זיך קוים געטרויעט צו רירן. יעדער שארך פון ביימער, יעדער בלאז פון ווינט, יעדער פלאטער פון א פויגל האט ביי אונדז צוריקגעהאלטן דעם אטעם און אנגעשטרענגט די אויגן און אויערן ווי ביי פארפאלגטע חיות. דער הונגער און דארשט פון איין זייט, און די קאלטע, רעגנדיקע נעכט פון דער אנדערער זייט, האבן אונדז אבער ארויסגעטריבן, אין די נעכט, פון וואלד צו זוכן אביסל שוץ פאר די נאסע, פארגליווערטע אברים און צו געפינען עפעס אויף איינצושטילן דעם שרעקלעכן הונגער און דארשט. אין די פינצטערע נעכט פלעגן זיך די שטארקערע און מוטיקערע צווישן אונדז ארויסלאזן צום ראנד פון וואלד און פון דארט צו א היימישן פויער אויף די "מאזורן"(דערפער פון פוילישע קאלאניסטן וואס האבן זיך באזעצט אין גאליציע נאך דער ערשטער וועלט־מלחמה) אדער אפילו אויף דער "אלטער שטאט" ביי וועמען מען האט געקויפט אדער אויסגעבעטן א שטיקל ...

Source passage 45

OCR · respaced for reading · scan 118

Open exact passage

הא ט מען זיך אויך אנגעהויבן טרעפן מיט אנדערע לעבן־געבליבענע סקאלער יידן, וואס זענען צוערשט ניצול געווארן פון בארשטשעווער געטא און דערנאך אנטלאפן פון סקאלע אי ן וואלד אדיין . אז דא איז מיט דער צייט די סקאלער וואלד ־ קאלאניע אויסגעוואקסן פון עטליכע צענדליק מענטשן צו א מחנה פון איבער 150 מענער, פרויען און קינדער, וואס האבן זיך צושפדייט איבער פארשידענע רעוויר ן פץ וואלד און זיך א צייט געקלאמערט אין אט דעם לעצטן מקום מקלט .

Source passage 46

OCR · respaced for reading · scan 120

Open exact passage

... ק ארויסגעטריבן פון אונדזערע באהעלטענישן און פון וואלד, וואלט אונדזער מערכה אין וואלד געווען א פארהעלטעניסמעסיק "לייכטע". נישט איינמאל פלעגן מיד איבעררעדן צווישן זיך ווי לייכט עס וואלט געווען זיך אויסצובאהאלטן אין די וועלדער און בונקערס ווען מיד וואלטן געקענט קרען זאפאסן פון שפייז און וואסער. דער געראנגעל צו שטילן דעם שטענדיקן הונגער אין וואלד און אויף צו דערהאלטן דאס חיות איז אבער געווען אונדזער טאג־טעגלעכע מערכה. בלויז געציילטע סקאלער יידן, וואס האבן זיך אויסבאהאלטן אין וואלד, האבן נאך געהאט מיט זיך אביסל געלט, אדער ווערט־זאכן, כדי צו קענען קויפן ברויט ביי גויים, הגם דאס ארויסגיין פון וואלד אץ זיך צו לאזן צו די פויערים, אויף די "מאזורן", איז אויך געווען פארבונדן מיט דער גרעסטער לעבנס־סכנה. די מערסטע סקאלער יידן זענען אבער אנטלאפן אין וואלד אריץ מיטן לעצטן העמד, אן געלט, אן ווערט ואכן, נאקעט, בארוועס און הונגעריק. דער וואלד איז געווען זייער לעצטע ברירה. זיי האבן נישט געהאט מער קיין אנדערן פלאץ וואוהין צו גיין. אין די ווארעמע זומער חדשים האט מען זיך נאך ווי עס איז אן עצה געגעבן. הונגעריקע וואלד־ייק פלעגן זיך ארויסלאזן אין די נעכט צו באקאנטע סקאלער פויערים און אויסבעטלען, קויפן, אדער אויסבייטן א ווערט זאך, אדער א לעצטע שמאטע אויף א ברויט אדער אביסל מעל. פון די אפענע פעלדער און סעדער פלעגן אויך יידן, אין די נעכט גנבענען אביסל קארטאפלא און גרין אויבסט, כדי צו שטילן זייער הונגער. מיין קוזינע מלכה, למשל, פלעגט אין די זומער חדשים שטריקן אין וואלד סוועטערס פאר אייניקע פוילישע פויערים, פון די "מאזורן", און אזוי ארום פארדינען א ברויט, אדער א פלאש מילך. אגב, דארפן דא דערמאנט ווערן לשבח די מערסטע פוילישע פויערים פון די

Source passage 47

OCR · respaced for reading · scan 122

Open exact passage

בערך אַ וואַך ערב ראש השנה תש״ד, אין אַ וואַרעמען אלול פרימארגן, האָבן גרויסע דייטשע ארמיי־אפטיילונגען ארומגערינגלט דעם סקאלער וואלד. מיט אויסגעשטרעקטע באיאנעטן האָבן געדיכטע רייען פון דייטשע סאלדאטן סיסטעמאטיש גענומען "קעמען" דאס וואלד. מיר האבן קוים באוויזן אריינצולויפן אין אונדזערע בונקערס און מיר האבן שוין געהערט זייערע באשטיוולטע טריט איבער אונדזער בונקער און דאס קנאלן פון זייערע ביקסן. די ...

Source passage 48

OCR · respaced for reading · scan 123

Open exact passage

... אין די אנדערע טיילן פון וואלד, וואו עס האבן זיך פארהאלטן די מערסטע סקאלער שרידים, האבן די דייטשן כמעט אלעמען פארכאפט, אדער אויסגעשאסן, ווייל קיין בונקערס און באהעלטענישן זענען דארט נישט געווען. ...

Source passage 49

OCR · respaced for reading · scan 127

Open exact passage

... אחוץ אונזער אונטערערדישער וואלד־קאלאניע זענען, נאך דער גרויסער "אקציע", געווען אין פארשידענע טיילן פון וואלד, צוויי אדער מער בונקערס, אין וועלכע סקאלער יידן־מענער, פרויען און קינדער־האבן זיך געפרואווט ראטעווען. די גרויזאמע האנט פון אוקראינישע מערדער־פאליציאנטן און בלוטדורשטיקע פארעטערס, האט זיי אבער דערגרייכט און זיי זענען אויף א בעסטיאלישן אופן דערמארדעט געווארן. איינער פון די צוויי בונקערם, אין וועלכן עס האבן זיך אויסבאהאלטן צווישן 12 און 5ו סקאלער יידן, איז סוף אקטאבער 1943 אנטדעקט און ליקווידירט געווארן. די אוקראינישע פאליציאנטן זענען ארויף אויף די שפורן פון דעם בונקער ווען זיי האבן מחוץ פון וואלד געכאפט מאקס ברעטשניידער פון ציגאן. זיי האבן אים געפייניקט און געשלאגן, ביז ער האט זיי צוגעפירט צו דעם בונקער אין וועלכן ער אליין האט זיך געהאט באהאלטן. ...

Source passage 50

OCR · respaced for reading · scan 135

Open exact passage

... דערווייל ווערט אונזער לאגע וואס אמאל טרויעריקער . א ט איז שוין דער זעקסטער חודש פון אונזער באהעלטעניש דא . און מיט דעם דאזיקן חודש קומען אן די פינצטערע ידיעות וועגן דער פולשטענדיקער ליקווידאציע פון לעצטן רעשטל יידן אין סקאלע . אונזער פויער טרעט איצט נישט אפ פון מיין שטיבל , אריין און אדויס .

Source passage 51

OCR · respaced for reading · scan 144

Open exact passage

... האט דער גאנצער טדאנספארט־צוג, אין וועלכן די נאציס האבן ארויסגעפירט עטלעכע הונדערט יידן פון סקאלע, דעדגדייכט די שטאט לעמבערג אויף דער סטאנציע קלעפאדואוו. עטליכע פון אונדז, וואס האבן זיך אויסגעקענט אין דער געגנט האבן דורכן פענצטערל דערקענט די סטאנציע. אין עטליכע מינוט אדום האבן זיך באוויזן א המון ס.ס.־לייט און אוקראינישע פאליציי, און באלד האט זיך די טיר פון אונדזער וואגאן געעפנט.

Source passage 52

OCR · respaced for reading · scan 154

Open exact passage

... דער באן און מען זאגט מ׳זאל שוין ארויפפארן מיט דעם באגאזש, ווייל פארנאכט גייט אוועק דער טראנספארט מיט די מענטשן. הויבט מען אן צו לויפן זוכן פורן און יעדער פאקט זיך און מען פערט צו דער באן. ווען מען קומט שוין ארויף און מען לייגט צונויף די פעק, און מען איז מיד און אנגעוויינט, דערמאנט זיך מיין מאן און ישראל פעקער, אז מען האט נישט ארויפגעבראכט די ספרי תורה צו דער באן. גיין מיד אראפ און זוכן אויס א פור און מען לייגט ארויף די קאסטנס מיט די ספרים און מיר גייען נאך דער פור, מיט אראפגעלאזטע קעפ און וויינען. ס׳איז געווען א שיינער אוונט, די לבנה האט געשיינט און אויף די גאסן האט מען נישט געזען קיץ איין מענטש. איך קוק זיך אדום און עס פאלט אויף מיד א שרעק, וואס פון אונחער שיין און לעבעדיק שטעטל איז געווארן. דאס איז געווען מיין לעצטער בליק אויף אונדזער שטעטל סקאלע. ...

Source passage 53

OCR · respaced for reading · scan 154

Open exact passage

... הער אלע מאל, איך זאל עפעס הערן. און אז היינט האב איך דיך געטראפן, זינג זשע אונז עפעס, מיר זאלן פארגעסן אויף א פאר מינוט די גרויסע צרות." לאזט אהרע׳לע זיך לאנג נישט בעטן און זינגט "מיין שטעטעלע בעלז", און הערש זיצט און קוועלט און זאגט: "אוי, ווען איך זאל קענען אים צוהעלפן מיט מיין פידעלע". אץ מיר האבן טאקע פארגעסן וואו מיר געפינען זיך. מיטאמאל גיט זיך א מאך אויף די טיר און מיר דערשרעקן זיך אלע. עס שטייט משה "זובע"(יואל קצב׳ס אן אייניקל) און גיט א געשריי: "וואס זיצט איר דא און זינגט? עס הייבט זיך איצטער אן אן אקציע אין בארשטשאו!" און מיר צולויפן זיך. אין איין מינוט איז דאס גאנצע הויז געווארן ליידיק. דאס איז געווען אסתר־תענית און עס איז טאקע געווען א גרויסע אקציע אין בארשטשאו ביי וועלכער אסך סקאלער זענען דעמאלט אומגעקומען.

Source passage 54

OCR · respaced for reading · scan 159

Open exact passage

ווען עס האט זיך אנגעהויבן די טאטאלע ליקווידאציע פון די יידישע ישובים אין אונזער געגענט, איז שבת, דעם 5טן יוני 1943 דורכגעפירט געווארן אין בארשטשעוו א גרויסע אקציע, ביי וועלכער א סך סקאלער זענען אומגעקומען. זייענדיק צו יענער צייט אין סקאלע, האב איך דעם אנדערן טאג, זונטאג, געשיקט א שליח קיין בארשטשעוו, כדי זיך צו דערוויסן ווער פון מיין משפחה האט זיך געראטעוועט. איך האב באקומען אן ענטפער פון מאגיסטער טייבער אז מיין שוואגער חיים ראפאפארט הי״ד איז געבליבן לעבן, נאר זיין מוטער האט מען שבת דערשאסן. אויך מיין מומע, מאיר זוסי טאבאק׳ס פרזי, סאלציע, האט מען דערשאסן. מיט מאיר זוסיע׳ן, דאגעגן איז א רעטעניש: עס איז אים געלונגען זיך אויסצוקויפן פון א געסטאפא מאן און ער איז ערגיץ פארשוואונדן געווארן. ער איז נישט א ניט צווישן די לעבנגעבליבענע, און נישט צווישן די טויטע. ערשט שפעטער, בין איך געוואוי ר געווארן פון ציגאנער גויים, אז זיי האבן מאיר זוסיע׳ן געזען יענעם מורא׳דיקן שבת אין דארף ציגאן, און אז דער גוי ציפאליוק האט אים גע׳הרגעט. איך האב דעם מערדער געקענט פון פאר דער מלחמה און עס איז מיר שווער געווען צו גלויבן, אז ער, ציפאליוק, זאל דאס טאקע האבן געטאן. איך האב נאר געטראכט(אבער נישט געגלויבט) אז אויב א ...

Source passage 55

OCR · respaced for reading · scan 160

Open exact passage

... אפיציר דערציילט דעם אמת. ווען דער גלח, דערעווענקא, איז איבערגעפרעגט געווארן וועגן דעם, האט ער געדרייט מיט דער צונג און מיך געבעטן איך זאל אים נישט שטעלן אין א "פארלעגנהייט". ווען דאס האט זיך אים נישט איינגעגעבן, איז ער, דערעווענקא, מיט דער שטילער הסכמה פץ די לאקאלע מושלים ארויסגעקומען מיט א נייע מעשה: וויסנדיק, אז די יידישע מעטריקעס זענען פארניכטעט געווארן, און אז אזוי וועט אוממעגלעך זיין עפעס צו באווייזן, האט ער פארלאנגט פארצולייגן די מעטריקעס אדער לכל הפחות א רשימה, וואס וועט באווייזן וויפיל יידן סקאלה האט געהאט, זייענדיק זיכער אז עס וועט קיינעם נישט מעגלעך זיין דאס צוצושטעלן און זיינע טענות וועלן נישט צוריקגעוויזן ווערן. צו זיין איבעראשונג האב איך פונם זכרון צוזאמענגעשטעלט א רשימה פון אלע סקאלער יידן מיט די נעמען און עלטער און אזוי ארום שטום געמאכט דעם גלח, דעם אנטיסעמיט. אן אפשריפט פון דער ליסטע דערשיינט אין חג ם יזכור־בוך.

Source passage 56

OCR · respaced for reading · scan 162

Open exact passage

יוצא סקאלה בישראל בטקס הסרת לוט ממצבת עד לזכרם של קדושי סקאלה בהר ציון בירושלים. ...

Source passage 57

Source OCR · scan 174

Open exact passage

... צו ם שלו ס ו!־ / אי ך נא ך איבערגעב ן בקיצו ר וועג ן דע ם משפ ט קעג ן א רוצח , ווא ס סקאלע ר ייד ן האב ן א בלוטיק ן חשבו ן מי ט אים , כאט ש ע ר אי ז אי ן סקאל ע ניש ט געווען . ע ס האנדל ט זי ך וועג ן דע ם אנפירע ר פו ן סטופקי־לאגער , פאו ל סילער , ווא ס הא ט אנגעפיר ט מיט ן דערמאנט ן לאגע ר בי ד רמה , ווא ו צוויש ן אנדער ע זענע ן אומגעבראכ ט געוואר ן א צא ל סקאלע ר יידן . א דאנ ק דע ר איניציאטיו ו פונ׳ ם דאקומענטאצי ע צענטע ר אי ן ווי ן או ן אי ר אנפירער , דע ם

Source passage 58

OCR · respaced for reading · scan 182

Open exact passage

... עירנו שירש מאביו אציל־הנפש ר׳ בנציון פידרר ע״ה את כס יושב־ראש ועד יוצאי סקאלה בישראל ובשנות כהונתו זו ראה, כמטרת חייו וכיסופיו, הנצחת זכרם של קדושי עירנו שהוכחדו בשואה. ...

Source passage 59

OCR · respaced for reading · scan 187

Open exact passage

... בתי קברות, כידוע, הנם עדות נאמנה לתולדות היישוב היהודי בכל מקום הימצאם, וכן גם בסקאלה. המצבות שבבית העלמין העתיק בסקאלה העידו כמאה עדים על קיומה של הקהילה משך מאות שנים. המצבות העתיקות שונות היו מהמצבות של השנים המאוחרות ־השוני שבהן ניכר היה הן בצורתן והן בעיבוד־ האבן ובבליטת האותיות. מפאת גילן המופלג של רובן כבר לא ניתן היה ...

Source passage 60

OCR · respaced for reading · scan 188

Open exact passage

... בין יהודי סקאלה התהלכו ורווחו אגדות וסיפורים שונים על הנפטרים הטמונים בבית הקברות העתיק הזה ־ סיפורים על גאונים, רבנים, גדולי ישראל, צדיקים, קדושי עליון, בעלי מופת, שמצאו מנוחת עולם במקום הגדור הזה. ...

Source passage 61

OCR · respaced for reading · scan 192

Open exact passage

... נולדה בסקאלה ב־8 בדצמבר 1922, ...

Source passage 62

OCR · respaced for reading · scan 194

Open exact passage

שנים רבות, רק יהודים בלבד. הקרקע הסלעית הוסיפה לעיירה חזות נעימה, צחה, ובכך נבדלה מרוב עיירות טיפוסיות שבגבולות פולין המזרחית, עיירות שבעונת הסתיו, בימות הגשמים, חרושות היו בפרסות סוסים ואופני־עגלות, עד שהיית שוקע בבוץ עד הברכיים.הבתים הקטנים של העיר סקאלה, הצפופים זה על יד זה, היו מכוסים גגות פח, או רעפים אדומים כהים. בהצטלבות הרחובות במעלה העיר התנשא ביתם התלת־קומתי של האחים פרנקל. רוב הבתים היו בני קומת קרקע בלבד וביניהם, לסירוגין, בני קומותיים. ...

Source passage 63

OCR · respaced for reading · scan 198

Open exact passage

היוצא אף הוא עם עלות השחר לקבץ נדבות ביריד, באשר גם ידם של הסוהרים ביום זה פתוחה יותר ויוסיפו גרוש לעני. כל עיירה (קורולובקה, יזיז׳אני, בורשצ׳וב) יש לה היום משלה בשביל הקבצנים, ויש הסכם בלתי כתוב, חשאי: ביום היריד שלה,יום רביעי, פותחת סקאלה את שעריה בפני כל, ואילו ביום שישי בשביל עניי עירנו. כבר בראשית השבוע,בעוד מועד, מכינים מטבעות קטנות של 0,5 ו,ו־ 20 גרוש, כי ביום שישי הדלת ממש לא נסגרת. ולא רק נדבה בכסף. נשים יראות שמיים היו גם נותנות לידי עניים קצת שומן, פרוסת חלה לשבת וכד׳. כשהייתי ילדה קטנה הייתי מתבוננת "בסעודתם" של הפעוטות המלוכלכים ולובשי הסחבות, הנצמדים לסינרה של אמם הקבצנית, אשר לעתים גם נושאת בזרועותיה תינוק רדום. באיזה תאבון בלעו הילדונים את החלה הטריה! ...

Source passage 64

OCR · respaced for reading · scan 199

Open exact passage

... . 21 ^ 06118110 1 )^ 1 )- 2 ^ 3 , 11 )ק €1 ח 1 ז ק 6 ^ 1 ^) 211 ) ,ז 011€ ) 1 3 )ח 1 ) ביה״ס "תרבות" ריכז בין כתליו, בשנים שבין שתי המלחמות, כמעט כל הנוער היהודי. ואלו שמותיהם של המורים: רויז, לדרמן, קרנצלר, טמר, חיה פוירשטיין, צפורה יגר, ברוך גינזברג, שרגא אוקסהורן, ושל הגננות: העלמות לדרמן, בלומנטל, ויינגאסט ואחרות. מענינות במיוחד היו הרצאותיו של המורה ...

Source passage 65

OCR · respaced for reading · scan 203

Open exact passage

פרשה שונה היא זו של שימשל׳ה. מי מסקאלה לא הכיר את שימשל׳ה? יהודי נמוך ודל מראה, שהיה מוכר לימונים. היתה זו פרנסה קשה, הרי בהתאם לאמרת הבריות: "יהודי קונה לימון או תפוז רק כאשר הוא "נרקב", או הם רקובים". הרי ידוע, כי פירות סובטרופיים אלה היו יקרי־המציאות בפינתנו הנידחת ומחירם היה אסטרונומי במושגיהם של עניי העיירה. את "ארמונו" של שימשל׳ה היוותה בקתה עלובה שהכילה רק חדרון

Source passage 66

OCR · respaced for reading · scan 205

Open exact passage

... היו ם רוא ה אנ י אות ך סקאלה, כמ ו בערפל; הא ם באמ ת היי ת קיימ ת פעם?.. .

Source passage 67

OCR · respaced for reading · scan 206

Open exact passage

... בנערותו למד ב״חדר״ המסורתי וכבר אז, בגיל רך, הצטיין במוחו החריף. בימים ההם רוח הקידמה, שהיתה נושבת בעולם, הפציעה גם לרחוב היהודי בעיירתנו סקאלה. אבא, כאחרים, התרשם "הציץ ונפגע". היה מרבה בקריאה בלילות, תחילה בסתר, כדי שלא יוקיעו אותו האדוקים ־ כ״מתפקד ומתנגד". לא הניח מהקריאה, שקד והתמיד, למרות שהדבר כרוך היה בהרבה הקרבה אישית וקשיים מרובים, בגלל חוסר אווירה ותנאים מתאימים. היה בולע בצמאון את ביאליק, מנדלי, פרץ, וגם שילר וגיתה בגרמנית, וכך חדר לתוך מכמני הרוח האנושית העילאית. ...

Source passage 68

OCR · respaced for reading · scan 214

Open exact passage

... הרב נתן נטע׳ס צווייטער זון איז געווען ר׳ יהודה. ער האט געירשנט ראם רבנות און אויך אויף זיין ביטערן גורל איז אויסגעפאלן צו זיין דער לעצטער סקאלער רב. ער איז, אינאיינעם מיט אסך אנדערע סקאלער יידן, פארשלעפט געווארן אין יאנאווסקא־לאגער אין לעמבערג, און דארטן אומגעבראכט געוואק דורך די נאצישע רשעים און זייערע אוקראינישע ארויסהעלפערס. ...

Source passage 69

OCR · respaced for reading · scan 217

Open exact passage

שפעטע ר הא ט מע ן זי ך דערוואוסט, טאק ע פו ן ריזשינע ר א ז דע ר מחל ל שב ת אי ז טאק ע געווע ן זיינע ר א חסיד, ווא ס אי ז שוי ן געווע ן אויפ׳ ן עול ם האמת. זייענדי ג אי ן דע ר מקו ה יענע ם פרייטאג, אי ן סקאלע, הא ט דע ר ריזשינע ר צדי ק דערפיל ט א ז ד י נשמ ה פו ן יענע ם חסי ד הא ט ניש ט קיי ן רו, או ן קע ן בלוי ז האב ן א תיקו ן דור ך א פס ק פו ן א ר ב א גדול. ...

Source passage 70

OCR · respaced for reading · scan 217

Open exact passage

איצטער פרעג איך אייך, סקאלער רב, פסק׳ענט מיר דעם דין אויב דאס קען באטראכט ווערן פאר אן "אונס" (צוואנג) און מיר האבן דאך א קימא־לן, אז "אונס רחמנא פטריה" (פאר א געצוואונגענער עבירה קומט ניט קיין שטראף), און דער חסיד דארף ניט באשטראפט ווערן פאר חלול־שבת, אבער ס׳האט זיך דאך נאר געהאנדלט אין דיני ממונות ניט אין דיני נפשות (א געלד שאדן אבער ניט א לעבנס־געפאר), הייסט דאס ניט קיין "אונס" און עס קומט אים דערפאר אן עונש". ...

Source passage 71

OCR · respaced for reading · scan 218

Open exact passage

... ^רעיון הציונות שזרעו בי מורי ר׳ אברהם לדרמן ובתו הניה, נבט בלבי והחל לצמוח. הכמיהה למעשים פורצת כל סייג ומכשול. אותו קיץ הגיעה לכפר הסמוך לעיירתנו, ציגאן, קבוצת חלוצים ראשונה להכשרה חקלאית. אני הייתי ממבקריה הקבועים של הקבוצה מדי שבת בשבתו, מקשיב בעניין לשיחותיהם על בניין ארץ־ישראל המתחדשת, בניין העם היהודי וקיבוץ גלויותיו בארץ, הקמת חברת עובדים ומגשימים על יסודות צדק ושויון, ע״י כוחות בונים ויוצרים. הולכת ונוצרת תנועה גדולה ורחבה למען בניין הארץ ואף בעיירתנו "מתחילים הענינים לזוז". זרם הפליטים היהודים מרוסיה הבולשביסטית הביא לסקאלה צעירים רבים, מהם ציונים נלהבים וצמאי־מעש. נוצר קשר נפשי ורעיוני ביניהם ובין הציונים המקומיים, ומיד ניגשים לפעולות של ממש: אירגון הנוער המקומי והקמת סניף ה״חלוץ". הנני מראשוני המצטרפים, אם כי הצעיר ביניהם, שש לכל מעשה שיש בו משום פורקן לשאיפותי, עיצוב דיעותי והגשמת מאוויי.

Source passage 72

OCR · respaced for reading · scan 219

Open exact passage

הכשרת "החלוץ" בכפר איבניה פוסטה ב־920ו וביניהם חלוצי סקאלה. ...

Source passage 73

OCR · respaced for reading · scan 224

Open exact passage

... פאלקלאור און הומאר אין לעבן פון סקאלער יוגנט ...

Source passage 74

OCR · respaced for reading · scan 230

Open exact passage

... סבורה אני שחלק לא מבוטל מחייה ובעיותיה של קהילת־סקאלה נקבע, או נפתר שם על אותה אבן־סלע מוצקה...

Source passage 75

OCR · respaced for reading · scan 235

Open exact passage

... די און די פאלגנדע דערציילונג פון פראדל שטאק זיינען איבערגעדרוקט פון איר בוך "געזאמלטע ערציילונגען" וואס איז ארויס אין פארלאג ״נייצייט״ ניו־יארק אין 1919. ביידע דערציילונגען זיינען כאראקטעריסטישע אפשפיגלונגען פון דעם סקאלער לעבנס־שטייגער פון פאר דער ערסטער וועלט־מלחמה און זיינען אויטענטישע ביישפילן פון דער יידישער שפראך ווי זי איז גערעדט געווארן און סקאלע. ...

Source passage 76

OCR · respaced for reading · scan 236

Open exact passage

... אי ן סקאל ע הא ט מע ן י א געוואוסט , א ז ע ם קומ ט ארא ם א ן ערץ ־ בישאף , נא ר מע ן הא ט ניש ט געמאכ ט קיי ן גרויס ן צימע ס דערפון ; ערש ט א ז מע ן הא ט דערזע ן וו י מע ן בוי ט טויער ז פו ן סאסנע־בוימע ר ביי ם אריינפאר , ערש ט דאמאל ס הא ט מע ן אנגעהויבע ן צ ו שמועס ן וועג ן דע ם אויפ׳ ן שטראם . ...

Source passage 77

OCR · respaced for reading · scan 247

Open exact passage

שלוש הותיקים ומחכים למכתבים מחו״ל ע״י משרד הדואר בסקאלה(1930). מימין לשמאל נראים; גדליה טבצ׳ניק, ישראל פיירשטיין ומושקה גוטספלד. ...

Source passage 78

OCR · respaced for reading · scan 249

Open exact passage

... לוי באקאנ ט האט יעדע עיר ואום בישראל געהאט אירע ספעציפישע טיסן און געשטאלטן, ערנסטע און קאמישע, וואס מעשיות וועגן זיי זענען איבערגעגאנגען פון דור צו רור. א ספעציעלע הנאה פלעגן האבן דערפון נאר מענטשן פון דער געגעבענער שטאט. איך וועל דא פרואוון פארצושטעלן א סעריע טיפן פ ץ כמעט אלע שיכטן יידן, פון ווייטן און נאענטן אמאל, ווען סקאלע האט פולסירט מיט לעבן א ץ האט געהאט א פנים שוחקות. ...

Source passage 79

OCR · respaced for reading · scan 261

Open exact passage

... בעת עט איז אויסגעבראכן די גרדסע שרפה אין סקאלע אין 1899,

Source passage 80

OCR · respaced for reading · scan 264

Open exact passage

... אחוץ אפצוהיטן אץ דורכצופירן ראם קייסערס געזעצן האט משה יונה אדך אפגעהיט מצוות: ער פלעג זיך מטריח זיין יע ק פרייטאג פארנאכט, אץ באקוקן, צי דער עירוב איז גאנץ, כדי אידן זאלן מעגן טראגן אום שבת. ער, משה יונה, האט אויך געהאלטן אן אויג, קיינער זאל חלילה וחס נישט מחלל שבת זיין בפרהסיא. א פרוי זאל חסושלום נישט טראגן א האנט־בייטל, אדער א שירעמל. משה יונה האט בלויז באדארפט איין קוק טאן, עפענען דאס מדל... א פרד, וואס האט געוואגט אז א זאך, איז באלד אנטלאפן פייל־אדסן בדגן... אבער זעלטן־ זעלט ן האט ווער אזעלכע ס געוואגט... נישט אין סקאלע... נישט אץ יענער צייט... איז טאקע געווען אזא סקאלע? אץ אפשר בלד זא א חלום... ...

Source passage 81

OCR · respaced for reading · scan 266

Open exact passage

א סקאלער גאלאנטעריע־קרעמער האט געדארפט אפגעבן א דין וחשבון אין שטייער־אמט איבער זיינע הכנסות. ראם האט געהייסן א פאסיע. דער קרעמער האט געהייסן ר׳ יהודה הירש כהן. אזוי ווי די פאסיע האט געדארפט זיין געשריבן אויף פויליש און ר׳ יהודה הירש כהן איז נישט געווען שטארק באהאווענט אין פרלישער שפראך, האט ער זיך געווענדעט צו ר׳ מאטיע פייערשטיין, וואס איז געווען א יידא קענער אויך אין פויליש און דייטש. זיין פרנסה איז באשטאנען פון אזעלכע שרייבערייען און ער איז אג ב געווען זייער א קלוגער און האט ליב געהאט צו מאכן א שפאס. אין דעם דין וחשבון האט מען געדארפט ענטפערן אויף פארשיידענע פראגן וואס זענען געווען געדרוקט אינעם פארמולאר. צווישן די פארשיידענע פראק וואס פייערשטיין האט געפרעגט ר׳ יהודה הירשן, האט ער אים כלאחר־ידא פרעג געטאן אויף פויליש: "דא קטורעגא ראבינא פא ן יעדזיע?" דאס הייסט, צו וועלכן רבץ פארט איר? ר׳ יהודה הירש איז געבליבן אויסער זיך, אז דאס שטייער־אמט וויל וויסן צו וועלכן רבין ער פארט, און אזוי ווי ער פלעגט פארן צום טשארט ...

Source passage 82

OCR · respaced for reading · scan 267

Open exact passage

... ^איך געדענק גענוי דאס גרויסע חידוש אץ פארוואונדערונג אץ סקאלע, ווען עס איז דארטן אוועקגעשטעלט און אנגעצונדן געווארן דער ערשטער גאז־לאמפ. א גרויסער לאמטער מיט נעצלעך, וואס האט געשיינט אץ געבליצט מיט א גרינלעבן ליכט, ממש טאג־ליכט. דער דאזיקער גאז־לאמפ האט יעק אוונט צוגעצויגן יונג און אלט. לכתחילה האט מען זיך גארנישט געקענט אפוואונדערן פץ דער וואזשנער דערפינדונג. געווען יידן, וואט האבן ביי דער שיין פץ דעם בליץ־לאמפ אין גאם דווקא געלייענט זייער קארעספאנדענץ, אדער א פארעלטערט בלאט־צייטונג, כדי צו זען ו ד שטארק עס איז דאס ליכט אץ ווי גוט עס איז זייער ראייה פון די אויגן. פרומע יידן האבן אדום דעם לאמפ געקוקט צום הימל און מחדש געווען די לבנה. (עם איז עפעס לייכטער געווען צו טענצלען "שלום עליכם, עליכם שלום", סימן טוב ומזל טוב"...) פאר די ווייסע חברה־ניקעס איז דער בליץ־לאמפ געווען גאר א צוציאונג. מ׳האט ביי זיי שיין געקענט שטיפן, זיך בארען און ווייזן קונדסישע שטיק...

Source passage 83

OCR · respaced for reading · scan 267

Open exact passage

אבער דער גאז־לאמפ איז גארנישט קעגן דעם, וואס האט זיך אפגעטאן אין סקאלע, ווען עס האט זיך פארשפרייט א "בשורה טובה", אז די שטאט ווערט אויפגעריכט, באשר בכן: עס איז אנטדעקט געווארן א נאפט־קוואל. וויאזוי איז דער נאפט־קוואל אנטדעקט געווארן? איז די מעשה אזא: עם איז אויסגעבויערט געווארן א נייע קערניצע (א ברונים), האט זיך מיטאמאל ארויסגעוויזן אז דאס וואסער, וואס מען טרינקט פץ דעם דאזיקן בוונים, פילט זיך פון נאפט. איז דאס א קלארער סימן, אז דארטן אונטן, אין דער טיפעניש, פליסט דער שווארצער "אוצר". אט קען סקאלע ווערן א מין באריסלאוו, וואו עס פליסט "שווארץ גאלד". די פראגע איז בלויז צו וועמען געהערט דער אוצר און אונטער וועמעס באק פליסט ער? אדב אפילו דער באק געהערט צו דער שטאט, צו דער געמיינדע, וועט שוין יי ק קיין פרנסה־אץ טאקע בהרחבה־סייוויי סיינישט פעלן. א קלייניקייט נאפט!. ...

Source passage 84

OCR · respaced for reading · scan 268

Open exact passage

געווען אזעלכע, וואט האבן געטענה׳ט, אז אדבע ם איז נישט קיין נאפט, איז געמאלט, אז דאס וואסער(וואס פילט זיך) איז "מינעראל־וואסער". און סקאלע וועט ווערן א קור־ארט, אז ווי טרוסקאוויעץ אדער גאר קארלסבאד. אט וועלדער זענען דא אתם? בערגארך? אן אלטער שלאם אויך? א פארטיק קור־ ארט! מוזיקאנטן פעלן ארך נישט. יצחק־יעקב מיט זיין קאפעלע וועלן מאכן פריילעך, און יידן(אץ נישט־יידן) פון נאענט און פון וריט וועלן קומען און ברענגען אסך שפעה אין שטאט אריץ. זיי וועלן רך קוויקן אץ קורירן זייערע שוואכע מאגענס מיט׳ן סקאלער "מינעראל״־וואסער". מען וועט בלויז דארפן ארפבויען א פאר אכסניות, און רעסטאראציעס, ארפצונעמען די אורחים. אבער דאס איז שרן א קלייניקייט. פרנסה וועט זיין פאר אלעמען.

Source passage 85

OCR · respaced for reading · scan 271

Open exact passage

... חסידים האבן דערנאך איבערדערציילט די מעשה פון דער גרויסער עליה לתורה אין סקאלע אז וועגען יענעם געהויבענעם שבת. ...

Source passage 86

OCR · respaced for reading · scan 276

Open exact passage

... 0 יט קרוב צו ניינציג יאר צוריק האבן זיך באוויזן די ערשטע אימיגראנטן פון סקאלע אויף דעם אמעריקאנער באדן. דא האבן זיי געלעבט אין עלענד און אין גרויס ארימקייט. ...

Source passage 87

OCR · respaced for reading · scan 277

Open exact passage

סוף יאר 49ו, בעת דער ערשטער וועלט מלחמה, זענען עטליכע פון די נייע סקאלער זיך צענויפגעקומען, זיי האבן איינגעזען, אז מען וועט דארפן העלפן אונזער היים־שטעטל ווען די מלחמה וועט זיך ענדיקן. עס איז באשלאסן געוואד צו גרינדען א סקאלער הילפס (רעליף) קאמיטעט. עטליכע פון די וואס זענען זיך צענויפגעקומען זענען געווען מיטגלידער פון סקאלער פאראיין. די וואס זענען נישט געווען קיץ מיטגלידער, זענען אויך אריינגעטראטן אין פאריין. דער ציל איז איצט געווען צו קירעווען דעם גאנצן פאריין אין דער ריכטונג פון טאן הילפס־ארבעט. לכתחילה האט מען זיך אנגעשטויסן אויף א קעגנערשאפט מצד די באאמטע, אבער לסוף איז די גאנצע מיטגלידערשאפט פון פאריין געוואונען ...

Source passage 88

OCR · respaced for reading · scan 277

Open exact passage

קיץ פראטאקאלן און "רעקארדס" פון די מיטינגען זענען נישט פארשריבן געווארן אין יענער צייט. מען איז זיך צענויפגעקומען אראפגערעדט פון הארץ, דערציילט נייעסן, געלייענט בריוו פון סקאלע און מען איז זיך צעגאנגען. נאך דער גרויסער שריפה אין סקאלע (ביים סוף פון פאריקן יארהונדערט) האט דער סקאלער פאריין געשיקט א סומע געל ט(איינע האבן געזאג ט 50, אנדער ע 00 ו דאלאר) צו שמריה מעלצער, אז ער זאל עס פארטיילן צווישן די נשרפים. וויאזוי ער האט דאס געל ט פארטיילט, דאס האט קיינער נישט געוואוסט גענוי. ...

Source passage 89

OCR · respaced for reading · scan 278

Open exact passage

אין יענער צײַט איז צום קאמיטעט געקומען אונזער לאנדסמאן, דער שריפטשטעלער חנא גאטעספעלד און געזאגט, אז מאקס פיין (א באקאנטער ארבייטער־פירער) ווערט געשיקט פון דעם "פיפלס רעליף" קיץ אוקראינע. ער וועט זיין אין קאמעניץ פאדאלסק וועט ער, גאטעספעלד, ביי אים פועלן ער זאל מיטנעמען געלט קיץ סקאלע און דאס דארט איבערגעבן צו וועמען מען וועט אים הייסן. דער קאמיטעט האט דעמאלט מיטגעגעבן טויזנט דאלאר. דאס געלט איז דארט איבערגעגעבן און פארטיילט געוואררען. שפעטער זענען אנגעקומען עטליכע בריוו. די שרייבער האבן זיך באקלאגט, אז מען האט זיי געקריוודעט, און אז מען זאל שיקן געלט בלויז צו זיי. מען האט אויף די בריוו קיץ צופיל אכט נישט געלייגט, ווייל מען האט געקענט די שרייבער, ...

Source passage 90

OCR · respaced for reading · scan 279

Open exact passage

... דער קאמיטעט אין סקאלע האט אונז געלאזט וויסן אז דער "דזשאינט" וויל אינאיינעם מיטן קאמיטעט, גרינדן א גמילות חסדים־קאסע. געמיינזאם וויל מען אויפבויען א ניי בוד(דאס אלטע איז צעשטערט געוואק). די קאמיטעט פארשטייער האבן אויך געבעטן אונזער הילף אויסצובויען א בית עם.

Source passage 91

Source OCR · scan 279

Open exact passage

אי ך הא ב געזאל ט זיי ן אי ן סקאל ע בלוי ז דרי י וואכן , אבע ר געבליב ן דארט ן בי ן אי ך זיב ן וואכן . ווע ן אי ך הא ב פארגליכ ן סקאל ע פו ן 1 ו 19 , וו י אי ך הא ב ד י שטא ט איבערגעלאזט , מי ט דע ם ווא ס אי ך הא ב געטראפע ן אי ן 1929 , הא ט ע ס אי ן מייג ע אויג ן אויסגעזע ן א חורבן . כמע ט 90 פראצענ ט פו ן ד י בעל י בתי ם זענע ן געזעס ן ממ ש א ן פרנסה . ר י אנטיסעמיטישע , פויליש ע רעגירונ ג הא ט ניש ט דערלאזט , א ז ד י ייד ן זאל ן קאנע ן אנהאלט ן א מעמ ד או ן האב ן א באשטאנד . אל ע ייד ן א ן אויסנאם , האב ן זי ך באקלאג ט וועג ן ד י גרויס ע שטייערן , ווא ס ד י פויליש ע מאכ ט לייג ט אוי ף זי י ארויף , מע ן שינד ט א פ ד י הוי ט או ן ס׳אי ז ממ ש ניש ט צו ם ...

Source passage 92

OCR · respaced for reading · scan 280

Open exact passage

אוואךפארפסחביןאיךגעזעסן אעונ ט מיט׳ן קאמיטעט צו פארטיילן דאס געלט, וואס איך האב מיטגעבראכט. כ׳האב באוואונדערט ווי די קאמיטעט־מיטגלידער האבן יעדן נאמען באזונדער ארומגערעדט און באשלאסן ודפיל צוגיבן. א טאג שפעטער איז דאס געלט פארטיילט געווארן. עס האט מיך איבערראש ט צוזען אז פון די 80 פאמיליעס וואס האבן באקומען די שטיצע, איז בלויז איינער געקומען צו מיר זיך באקלאגן. ער איז אויך ניסזט געווען גערעכט. (איך האב שפעטער באריכטעט צום סקאלער פאריין אז דער קאמיטעט אין סקאלע ארבייט אויף א זייער־ערנהאפט ן אופן). ...

Source passage 93

OCR · respaced for reading · scan 280

Open exact passage

נאכדע ם ווי איך האב געזע ן דע ם מצב פון סקאלע או ן אירע יידן. איך בין געגאנגע ן צו א פארזאמלונ ג פון סקאלע ר פרויען־פאריי ן או ן פא ר זי י פארגעלייג ט דע ם וואונט ש פון דע ר סקאלע ר שו ל פארוואלטונ ג פא ר א חודשלעכע ר שטיצ ע פון צע ן דאלאר. מי ט דע ר היל ף פון אייד א וויזענטא ל(ד י פרו י פון יעק ב וויזענטאל) או ן חנ ה הארני ק (מענד ל כהנ׳ס) אי ז באשלאס ן געוואר ן דא ס צ ו טאן. יע ק חוד ש האב ן זי י מי ר טאק ע איבערגעגעב ן ד י צע ן דאלא ר או ן אי ך הא ב דא ס געשיק ט צ ו דע ר פארוואלטונ ג פון דע ר העברייאישע ר שול ע אי ן סקאלע. ...

Source passage 94

OCR · respaced for reading · scan 281

Open exact passage

באלד האט מען אונז געלאזט וויסן, אז כמעט אלע סקאלער האבן שוין פארלאזט פוילן. טייל זענען געפערן קיין עסטרייך. אנדערע קיץ איטאליע אץ איינציקע קיץ ארץ ישראל. מיט א טייל פץ זיי האבן מיר אנגעהאלטן פארבינדונגען. אינגיכן האבן אנגעהויבן קומען די ערשטע פליטים אויך קיץ אמעריקע. ...

Source passage 95

OCR · respaced for reading · scan 281

Open exact passage

דורכגעפירט אן אקציע און געגעבן 5,500 (פינף טויזנט פינף הונדערט) דאלאר. מיר האבן אויך געגעבן צוויי מאל צו 25 הונדערט דאלאר צו בויען היימען פאר נייע עולים אין ישראל. יעדעס יאר גיבן מיר א ביישטייערונג צום "אפיל" לויט אונזערע מעגלעכקייטן. אין 1958 האבן מיר בייגעשטייערט צוויי טויזנט דאלאר צום הסתדרות־קאמפיין צו בויען א קליניק אין נתניה אויפ׳ן נאמען פון סקאלע. מיר זענען אויך מיטגלידער מיט א יערלעכער ביישטייערונג צו דער הסתדרות . ...

Source passage 96

OCR · respaced for reading · scan 76

Open exact passage

עוד טרם התאוששה הקהילה מהמכה הזאת ושוב נגזרה עליה, בפברואר 1942, גזירה חדשה לשלוח מכסה נוסף של עובדי־כפיה למחנה בורקי. הפעם ידעה ה״יודנראט", שלמרות כל האיומים וההזהרות איש לא יענה לקריאתו להתגייס מרצונו למחנה בורקי, כי הרי כולם ראו שאלה, שברחו מהקבוצה הראשונה שהתגייסה, חזרו הביתה ולא קרה להם כלום. ה״יודנראט" עשה איפוא מאמצים לשחד את ה״ארבייטס־אינספקטור", כדי לבטל את הגזירה, אך כל מאמציו עלו בתוהו. בפקודת השלטונות הנאציים גייסה אז המשטרה האוקראינית לעזרתה את אנשי ה״אורדנונגסדינסט" ועצרה קודם־כל מספר יהודים שעבדו במקומות עבודה קבועים וגם חדרה בלילה לבתים יהודיים ותפסה כל מי שידיה השיגו. בני משפחה של כמה מבין האסירים הצליחו, עוד במקום, לשחד שוטרים אוקראיניים, או גרמנים ולשחררם, אך הרוב הובל, מוקף משמר מזוין, למקום הריכוז האיזורי של עובדי־כפיה בבורשצ׳וב. בדרך הצליחו עוד כמה מהאסירים לברוח, אך 18 איש בכל זאת נשלחו למחנה בורקי. הנאצים לא הסתפקו במספר זה ודרשו הרבה יותר עובדי כפיה. אימה ופחד אחזו בכל הקהילה, אלא שברגע האחרון קרה מפנה גורלי: ה״ארבייטסאינספק ...

Source passage 97

OCR · respaced for reading · scan 78

Open exact passage

תולדות השואה מספרות גם על קיומו ופעילותו של ארגון "העזרה הסוציאלית העצמית" (יידיש עסאציאלע אליינהילף) ברחבי הכיבוש הנאצי, פרט למזרח הרוסי. כותב שורות אלה פנה אל מרכז הארגון בקרקוב שבו היה פעיל בן עירנו צבי צימרמן (מי שעתיד היה להיות חבר הכנסת במדינת ישראל) וממנו קיבל מינוי לעמוד בראש סניף הארגון הזה בסקאלה. ה״יודנראט" נתן הסכמתו לפעילות זו והוחל בהקמת מטבח (במרתף בית הכנסת "פורט־ארתור"), באיסוף לחם יום־יום, לעניים המרודים, בגדים למשלוח למחנות וכד׳. עזרו לי בכך חיים הירש וחיים מייזלמן ונדמה היה כי נוספה עוד לבנה למבנה הרעוע של הצלת אנשים מסכנים מחרפת רעב וקור. אלא שפעולה זו לא הוכתרה בהצלחה כי פורענות חדשה התחוללה סמוך להתחלתה, באמצע חודש מאי ...

Source passage 98

OCR · respaced for reading · scan 121

Open exact passage

... ט אוי ף ד י עלנטע, ד י אליין ־ געבליבענע, הילפסלאז ע פרויען, קינדער, אלט ע או ן שוואכע. ווע ן דע ר ביטער ־ קאלטע ר הארבס ט או ן ווינטע ר האב ן זי ך אנגערוקט, וענע ן א ט ד י אומגליקלעכע, עלנט ע מענטש ן געווע ן ד י ערשט ע קרבנות. אייניק ע זענע ן אי ן וואל ד פארפרויר ן געווארן, אדע ר זענע ן פאמיילע ך אויסגעגאנגע ן פו ן הונגע ר או ן קעלט. אנדער ע הא ט דא ס ווינטע ר וועטע ר פארטריב ן פו ן וואל ד או ן זי י האב ן זי ך א צייט־לאנ ג ארומגעוואלגער ט אי ן ד י חורבו ת פו ן סקאלע ר יידיש ע הייזער, אוי ף בוידעמע ר או ן אי ן קעלערס, בי ז אוקראיניש ע רוצחי ם האב ן זי י געכאפ ט או ן דערשאסן, אדע ר בי ז זי י זענע ן אוי ך אויסגעגאנגע ן פו ן הונגע ר או ן קעלט. ע ד היו ם ווייס ט ניש ט קיינע ר גענו י וו י אוו י עטלעכ ע סקאלע ר זענע ן אומגעקומע ן או ן ווא ו זייע ר געביי ן געפינ ט ...

Source passage 99

OCR · respaced for reading · scan 207

Open exact passage

... ושוב השקיע עצמו אבא, בלהט ובהתמסרות,בעסקנות הציבורית. שיקם בית הספר העברי, בעזרת אחד הפליטים מרוסיה, ר׳ חיים רויז ע״ה, מורה מעולה ויהודי בעל שיעור קומה ושא ר רוח. אבא השתלב בחיי הקהילה, שפעלה רבות לקידום שירותי הבריאות (בית המרחץ וכו׳) וגם לאירגון חברות־סעד למיניהן. היה גם בין היוזמים הראשונים להקמת "בית העם". בפעולה זו השתתף גם אחיו, דוד משה ע״ה. ...

Source passage 100

OCR · respaced for reading · scan 244

Open exact passage

וועגן סאציאליזם האט מען נאך דאמאלסט זיך ניט געקריגט. עס זענען געווען עטליכע סאציאליסטן, אבער זיי אליץ האבן נאך ניט געוואוסט ריכטיג וואס דאס איז. זיי האבן געוואלט קריגן א סאציאליסטישן רעדנער, וואס זאל דאס ריכטיג ערקלערן. די ציוניסטן האבן זיי פארשפראכן זייער זאל פאר׳ן רעדנער. אין אנדערע שטעט האבן ציוניסטן און סאציאליסטן זיך שוץ דאמאלסט גאפאטשט וועגן זייערע מיינונגס־פארשידנהייטן. אבער דא איז צווישן זיי געווען שלום ושלוה. די ציוניסטן זענען אליץ געווען זייער נייגעריג צו העקא סאציאליסטישן רעדנער. אבער אין מיין צייט איז דאס געווען שווער דורכצופירן. מען האט אים געדארפט ברענגען פון לעמבערג און שיקן אויף הוצאות, און די עטליכע סאציאליסטישע אנהענגער האבן דאם ניט געקענט דורכפירן. ...

Connected nodes