Ukrainian police

עוד טרם התאוששה הקהילה מהמכה הזאת ושוב נגזרה עליה, בפברואר 1942, גזירה חדשה לשלוח מכסה נוסף של עובדי־כפיה למחנה בורקי. הפעם ידעה ה״יודנראט", שלמרות כל האיומים וההזהרות איש לא יענה לקריאתו להתגייס מרצונו למחנה בורקי, כי הרי כולם ראו שאלה, שברחו מהקבוצה הראשונה שהתגייסה, חזרו הביתה ולא קרה להם כלום. ה״יודנראט" עשה איפוא מאמצים לשחד את ה״ארבייטס־אינספקטור", כדי לבטל את הגזירה, אך כל מאמציו עלו בתוהו. בפקודת השלטונות הנאציים גייסה אז המשטרה האוקראינית לעזרתה את אנשי ה״אורדנונגסדינסט" ועצרה קודם־כל מספר יהודים שעבדו במקומות עבודה קבועים וגם חדרה בלילה לבתים יהודיים ותפסה כל מי שידיה השיגו. בני משפחה של כמה מבין האסירים הצליחו, עוד במקום, לשחד שוטרים אוקראיניים, או גרמנים ולשחררם, אך הרוב הובל, מוקף משמר מזוין, למקום הריכוז האיזורי של עובדי־כפיה בבורשצ׳וב. בדרך הצליחו עוד כמה מהאסירים לברוח, אך 18 איש בכל זאת נשלחו למחנה בורקי. הנאצים לא הסתפקו במספר זה ודרשו הרבה יותר עובדי כפיה. אימה ופחד אחזו בכל הקהילה, אלא שברגע האחרון קרה מפנה גורלי: ה״ארבייטסאינספקטור" האיזורי הועבר למקום אחר והגזירה נדחתה לפי שעה.

השלטונות. הצוו כלל גם את חברי ה״יודנראט״ וה״אורדנונגסדינסט״, ועובדה זו וכן היקף המבצע עוררו חשדות בלב רבים, אלא שאי־ציות פירושו היה עונש מוות. בבוקרו של יום הפקודה יצאו מאות אנשים, רובם ברגל ועשרות קשישים בעגלות, לעבר בורשצ׳וב, מרחק של 5 ו ק״מ. (כיוון שהמסע היה בחזקת פיקוח נפש, התיר הרב נסיעה בחג.) בשעה היעודה הגיעו למקום הריכוז כ־160 איש בלבד, קיבלו את פניהם השוטרים האוקראיניים. התרמית פעלה בינתיים; המתקהלים הופנו לאולמות שבהם ישבו פקידי-רישום, כביכול. אולם כאשר התאספו מאות יהודים משאר העיירות התלקחה התופת. ההמונים הוקפו על ידי בריוני הגסטאפו והמשטרה האוקראינית ובמכות רצח, שיסוי כלבים ויריות הובלו לתחנת הרכבת ולמחנה העבודה. בין השבויים היו 84 יהודי סקאלה, יחסית הרבה פחות מאשר משאר העיירות. מזלם של הנושרים היה בכך שבמסעם האיטי לבורשצ׳וב הישיגתם בשורת־אויב מפי סערקע קסירר, אשה אמיצה שנשלחה על ידי אברהם בילגורי להזהיר את המתמהמהים שינוסו על נפשם. ואמנם נסנו בבהלה דרך שדות ויערות והגענו הביתה יגעים ואבלים על האסון שפקד את אחינו האומללים דווקא בחג הפסח, חג החירות והיציאה משעבוד לגאולה...

... זייער אויפגאבע אין די ערשטע חדשים פון דער דייטשער ממשלה איז געווען צו כאזארגן און צו ליפערן פארשיידענע ארטיקלען צו די דייטשן מכל המינים, ווי געסטאפא, שוץ און גרעניץ־פאליציי ווי אויך די אוקראינישע פאליציי כדי, ווי ווייט מעגלעך, צו פארהיטן דאס רויבן פון יידישע הייזער. אנגעהויבן האט זיך עם מיטן אוועקנעמען פון יידישע היימען, מעבל, געשיר, לעדער אאוו. דאס האט גלייך ארויסגערופן א קעגנערשאפט צום "יודנראט" מצד די מענטשן, ביי

וואלט דאך געווען גוט, איז אבער שוין אין פעברואר 1942, נאכן איידער דער לעצטער טייל איז באפרייט געווארן, געקומען א צווייטע גזירה וועגן א פרישן קאנטינגענט אין לאגער אריץ. נאכן באקומען דעם נייעם באפעל, האט דער "יודנראט" גלייך געוואוסט, אז דאסמאל וועט זייער רוף צו גיץ אין לאגער אריץ נישט רעספעקטירט ווערן. און מיט רעכט־זיי האבן דאך געזען, אז די אלע וואס זענען אנטלאפן פונ׳ם ערשטן טראנספארט, האט גארנישט פאסירט, היינט ווערזשע וועט מיטן אייגענעם ווילן זיך מעלדן אין לאגער אריין? עס זענען געמאכט געווארן פרואוון דורך "יודנראט" אויסצוקויפן זיך ביים ארבעטס־ אינספעקטאר, אץ אז דאס האט זץ־נישט איינגעגעק, האט די אוקראינישע פאליציי מיט דער ודלף פץ "ארדנונגסדינער" געכאפט יידן פץ די ארבעטם־פלעצער, אויך פון באהעלטענישן, און געבראכט זיי אין געמיינדע־בנין, כדי זיי צוצושטעלן קיץ בארשטשאו צו ם טראנספארט. עס זענען געכאפט געווארן א היפשע צאל מענטשן, נאר די משפחות פון די פארהאלטענע האבן דורך פארשידענע וועגן, ווי דורך די דייטשן, די אוקראינער, פאר געלט פארשטייט זיך, באפרייט א געוויסן טייל. און די איבעריקע זענען דעם אנדערן טאג צוגעשטעלט געווארן קיץ בארשטשאוו, אין דער באגלייטונג פון אוקראינישער פאליציי און "יודנראט" מענטשן. קומענדיק קיץ בארשטשאו זענע ן די מענטש ן אנגעשלאסן געווארן ■צום אלגעמיינעם סכם געכאפטע פונעם גאנצן באצירק, נאר ווידער איז עטליכע געלונגען צו אנטלויפן. נאכמיטאג איז דער גאנצער טראנספארט, באוואכט פון אוקראינישער פאליציי, געבראכט געווארן צו דער באן־סטאנציע און פארלאדן געווארן אין ווארטנדיקע לאסט־וואגאנען. עס שטייט מיר נאך ביז היינט פאר די אויגן דאס פאלגענדע בילד: בעתן באגלייטן דעם טראנספארט צו דער באן,

פארצויגן עטליכע שעה. נאך דעם האט מען אונדז אריינגעפירט, צו 5 אויסגעשטעלט, אויף דעם פלאץ פון דעם לאגער און צעלאזט. דער ערשטער אריינקום אויפן לאגער־פלאץ, האט שוין געמאכט א באזונדער שלעכטן איינדרוק. עס האבן זיך ארומגעדרייט זייער אויסגעמאטערטע מענטשן מיט אויסגעבלייכטע פנימער. ווען מיר זענען ארויפגעגאנגען ווייטער, האבן מיר דערזען ווי מען טראגט עטליכע מתים, וואס זענען געפאלן און דערשאסן געווארן ביי דער ארבעט נעבן א בוי, וואו מען האט אויפגעשטעלט נייע באראקן. די ס.ס.־ לייט, אוקראינישע פאליציי און קאפאס זענען ארומגעגאנגען מיט די נאהייקעם אין די הענט.