Galicia

רק מדרום ומדרום־מערב אין מכשול טבעי בגישה לעיירה ובכיוון הזה מובילות הדרכים לבורשצ׳וב, מילניצה וזלשצ׳יקי שעל שפת הדנייסטר. סקאלה הוותה דוגמה לישוב המעורב, האפייני לאזור גליציה: עיירה יהודית, המוקפת פרברים, שרוב אוכלוסייתם איכרים אקראיניים ובתוכם מפוזרות משפחות פולניות לא רבות. ...

ושפיטת ם לעונשי מאסר כבדים. הי ו ג ם כנופיו ת מבריחי ם שלחמ ו ז ו בז ו בגל ל התחרו ת ע ל לקוחות, מקורו ת הסחור ה המוברח ת ויעדיה. ע ל רק ע התחרו ת ז ו קר ו מעש י נקמ ה ורצח, וג ם בסקאל ה התפרס ם מקר ה כז ה שני ם רבו ת לפנ י מלחמ ת העול ם הראשונה, והסיפו ר מצ א ה ד בקר ב הצבו ר היהוד י והל א יהוד י ובעתונות, הרח ק ברחב י גאליצי ה כולה. ...

... בתום מלחמת העולם הראשונה התפוררה הקיסרות ההאבסבורגית ועל גאליציה עברו תהפוכות קשות במשך שנתיים עד שצורפה לרפובליקה הפולאנית החדשה. בתחילה הוקמה בה "הרפובליקה האוקראינית הדימוקראטית", אשר יחסה כלפי היהודים לא היה אוהד. גם הכנופיות של פטלורה פרעו ביהודי סקאלה, אלא שהפגיעות היו לאין ערוך קלות מאלה שבמזרח אוקראינה. יצויין, אגב, כי במקרה אחד הוכו אנשי פטלורה בסקאלה על ידי בחורים יהודיים ונאלצו להסתלק. בבסיסם הכלכלי ובפרנסותיהם של היהודים לא פגעו שלטונות אוקראינה המערבית. החל פורח המסחר בנפט, שמכרותיו נמצאו באזור ...

... !א ס שטעטל סקאלע, דרום־מזרח גאליציע (היינט־צו־טאג סאוועטישע אוקראינע) ליגט ביים טייך, זברוטש, וואס איז ביז דער ערשטער וועלט־מלחמה געווען די גרעניץ צווישצ צוויי אימפעריעס: עסטרייך־אונגארן און צאריש־רוסלאנד. ...

א גרויסע ענדערונג ־ פאליטיש, און עקאנאמיש ־ איז פארגעקומען אין יאר 1772, ווען די פוילישע מלוכה איז צעטיילט געווארן צווישן רוסלאנד, פרייסן און עסטרייך. גאליציע (מיט פאדאליע) איז ארונטערגעפאלן אונטער עסטרייך. אין 809 ו האט נאפאלעאן באנאפארטע איבערגעגעבן די געגנטן פון פאדאליע (מיט סקאלע) צו רוסלאנד. אבער בעת׳ן קאנגרעס פון וד ן אין 1812, נאך נאפאלעאנ ס מפלה, זענען יענע געגנטן צוריקגעגעבן געווארן צו עסטרייך. ...

... פון אט דער אוקראינע האבן יידן גענוג געליטן ; אבער אזוי ווי יידן האבן געדארפט פרנסה און עס איז געווען א מאנגל אין נאפט אין רוסלאנד אץ אויך אין גאליציע , האבן יידן אנגעהויבן האנדלען מיט נאפט . מ׳האט געמאכט שותפות מיט גויים אוקראינער ווייל מ׳האט געדארפט פאק ברענגען דעם נאפט ...

עס זענען געווען ענלעכע פאלן מיט אנדערע סחורות. מ׳פלעגט למשל זוכן קליינע פיילן צו די שעטשקארניע־מעסערס. דאס איז געווען אין רוסלאנד גלייך מיט גאלד. פלעגט מען ארומפארן זוכן פיילן, נאד די קליינע פיילן זענען שוין נישט געווען, האט מען געקויפט שוסטער־פיילן און גרויסע פיילן אץ צום סוף זענען זיי געבליבן ליגן. דער עיקר, מ׳האט געדרייט פרנסה. דערנאך האט מען געפירט רוסישע סחורות צו די פראנטן. מ׳פלעגט פיק מעל, צוקער, זאלץ, שוועבעלעך, און טאבאק און אנדערע סחורות פון רוסלאנד קיץ גאליציע. שפעטער, אז דער פראנט האט זיך איבערגערוקט, און גאליציע איז באפרייט געווארן פון דער רוסישער אקופאציע, האט מען געבראכט פארעזיידענע קריגס־ סחורות פון עסטרייך ווי פאפיר־שלייקעס, פאפיר טעשלעך, פאפיר־בענדלעך און פארשיידענע בראשן־שפילקעס, פאטשערקעס, אץ נאך אזעלכע זאבן, אץ מען האט אנגעהויבן צו האנדלען מיט די סחורות קיץ רוסלאנד, וואס איז ביז אדעס געווען אקופירט פץ די עסטרייכער. די סחורות פלעגט מען אריבערפירן קיץ אדעס, און קיץ אומאן. עס פלעגן קומען יידן פון קיעוו, בערדיטשעוו און אסך אנדערע שטעט און שטעטלעך און אויסקויפן די סחורות און געבן פראצענטן ריווח. עס פלעגן קומען יידן און בעטן: איך האב טויזנט קערבלעך, פאקט מיר אן סחורה פאר 1,000 רובל. דאס איז שוין געווען ביים סוף פונעם קריג, ווען די יידן זענען צוריקגעקומען קיץ סקאלע.

און אנטאנייע מעשה: אין זומער פון 1920, בעת דער אפענסיווע פון לעאן טראצקי און טוכאטשעווסקי אויף פוילן און גאליציע, האט סקאלה פארזוכט דעם טעם פון אריינמארש פון די באלשעוויקעס. דאס זענען געווען אפגעריסענע־ אפגעשליסענע נישט־דיסציפלינירטקייטע כאפטעס. די באלשעוויקעס זענען געווען אין סקאלה בלויז זיבן וואכן. מען האט פון זיי שווער געליטן. זיי האבן כלומרשט "קאנפיסקירט" דאס הייסט גענומען וואס נאך ס'האט זיך געלאזט, וואס עס איז זיי געפאלן אין אויג און וואס עס איז זיי געקומען אונטער דער האנט. "רעוואלוציאנערן" קעמפער פאר א כלומרשט, נייער געזעלשטפטלעכער ארדענונג האבן זיי קודם כל גענומען, געשלעפט, מיט גוטן און מיט בייזן, אן א סדר, אפילו אן תירוצים, און אן רחמנות. נאך זיבן וואכן פון דער דאזיקער אקופאציע איז מען פון זיי פטור געווארן.

במקביל החלה לפעול מכונת־השילוח להשמדה — ה״אקציות". עוף השמים נשא שמועות מחרידות על רציחות המוניות ברחבי גאליציה כולה. באקציה שבצ׳ורטקוב נתפסו אלפי יהודים ונשלחו ברכבות־משא אל הבלתי־נודע. שני שמות הפילו אימה על כל לב יהודי: המחנה ברחוב יאנובסקה בלבוב ומחנה ההשמדה בלז׳ץ. אלא שזה האחרון נשאר בגדר מסתורין ולא נודע עליו שום דבר וודאי עד הסוף.

... עליגן ווי פאראליזירטע אין די געדיכטענישן פון וואלד און זיך קוים געטרויעט צו רירן. יעדער שארך פון ביימער, יעדער בלאז פון ווינט, יעדער פלאטער פון א פויגל האט ביי אונדז צוריקגעהאלטן דעם אטעם און אנגעשטרענגט די אויגן און אויערן ווי ביי פארפאלגטע חיות. דער הונגער און דארשט פון איין זייט, און די קאלטע, רעגנדיקע נעכט פון דער אנדערער זייט, האבן אונדז אבער ארויסגעטריבן, אין די נעכט, פון וואלד צו זוכן אביסל שוץ פאר די נאסע, פארגליווערטע אברים און צו געפינען עפעס אויף איינצושטילן דעם שרעקלעכן הונגער און דארשט. אין די פינצטערע נעכט פלעגן זיך די שטארקערע און מוטיקערע צווישן אונדז ארויסלאזן צום ראנד פון וואלד און פון דארט צו א היימישן פויער אויף די "מאזורן"(דערפער פון פוילישע קאלאניסטן וואס האבן זיך באזעצט אין גאליציע נאך דער ערשטער וועלט־מלחמה) אדער אפילו אויף דער "אלטער שטאט" ביי וועמען מען האט געקויפט אדער אויסגעבעטן א שטיקל ברויט, א טאפ געקאכטע פאסאליעס, אדער א בינטל קוקורודזע־מעל. ביינאכט

... * א קאפיטל פון דעם מחבר׳ס בוך ״מיין רייזע איבער גאליציע״, ניו־יארק 1957. ...

... ר׳ משה דוד מעלצער ע״ה, דער שטאטישער גביר, און ר׳ לייביש נטע׳ס (פייערשטיין ע״ה), זענען געווען כמעט אין איין עלטער און אינאיינעם געלערנט, בחודווייז, אין די חדרים. נאר לייביש האט געקענט אסך בעסער פץ משה דוד׳ן. אבער אין מזל איז משה דוד געווען א גוט־באזיצער, איינער פון די גרעסטע יידישע ערד־באזיצער אין גאליציע. דאקעגן לייביש איז אלע יארן געווען אן ארימאן, און שפעטער דורך פראטעקציע פון זיין קרוב, דעם ראש הקהל משה פייערשטיין, געוואוינט אין באד. פארשטייט זיך, אז קיינער האט זיך אויף אים נישט אומגעקוקט.