Jewish Committee

... * ייענדיק קרוב זיבן יאר פארוואגלט אין רוסלאגד, פארשיקט 1 אין די ארכאנגעלסקער וועלדער, האבן מיר נישט געהאט קיין שום קלארע ידיעות וועגן דער לאגע פון פוילישן יידנטום. און ווען ט׳זענען דערגאנגן צו אונז פארשידענע קלאנגען, האבן מיר אויך נישט געוואלט גלויבן אץ דעם גרויסן חורבן. פון בוכארא האב איך געשריבן צום בענדינער מאגיסטראט, אנפרעגנדיק וועגן יידישן בענדין. נאך דריי חדשים האב איך באקומען א ענטפער פון יידישן קאמיטעט, אין וועלכן מען האט מיר מודיע געווען, אז מיין יינגערער ברודער יחיאל מ . געפינט זיך אין אויבערשלעזיען. מער איז מיר נישט געלונגען אנצובינדן א קאנטאקט מיט בענדץ. דאן האב איך באשלאסן צוריקצופארן קיץ פוילן מיט מיין פרוי און זון.

נומער, ליידע ר — נישטא. אי דזו ך באקאנטע נעמע ן פ ץ אמאליקע סוחרים וועלכע האב ן אלע געהא ט טעלעפאנען, או ן קדם זי ד אנגע־ שטויסן אי ן א יידישן נאמען: געברידע ר דאנציגער, מיינע געווע־ זענע שכנים. כ׳קלינג — אבער קיינער ענטפער ט נישט • אי ד דערווי ם זיד דע ם נומער פו ן יידישן קאמיטעט, איך קלינג, אץ: א וויילע אדום הער איך — "דא רעד ס ד י יידישע געמיינדע בענדיך. כ׳פרעג וועד ס׳רעדט, אץ כ׳באקו ם א ענטפער, א נאמען ווא ט זאג ש מי ד גארנישט, איך זאג דא ן מיין נאמען, אי ך פרע ג זיד, צ ו קע ן אץ, קומען קיי ן בענדי ן אדע ר כ׳זא ל פאר ן ווייטער, — אץ צ ו קע ן איך נאד אריינגיין צוריק א ץ מיין וודנונג, אדע ר אי ז ווע ר פ ץ מי ץ גרד * סער משפחה געבליבן, צ ו וועמע ן כ׳ווע ל קענע ן אריינגיין. דע ר ענם * פער אי ז געווע ן — נישט געבליב ן אי ן בענד ץ קיינער פ ץ מיי ן משפחה, די וודנונג מיינ ע קי ו אי ד ניש ט צורי ק באקומען, מיי ן בר ר דערגעפינט זי ד א ץ נידערשלעזיע, דאלדענבורג, אץ אוי ב כ׳ווי ל קומען, וועל ן זיי מי ד אפווארט ן א ץ אדפנעמע ן א ץ רעפאטריאנט ך הדז ווא ט געפינ ט זי ד א ץ געדעזענע ם לאקא ל פ ץ "הכת". דע ר ענטפער, א ז קיינער פ ץ מיי ן גרויטע ר משפח ה אי ז ניש ם געבליב ן א ץ בענדין, הא ט מי ד אז ד דערשלאגן, א ז כ׳הא ב ניש ט געוווט ט וו י אז ד כ׳בץ צוריקגעקומע ן אד ף דע ר טטאנ ...

... טער נאמען, קיין איין ייד, בלויז קריסטן. איך פארלאז דאם הויז ווו כ׳האב א שטיק פון מיין לעבן פארביאכט, איך גיי ווייטער אין די שטילע פרימארגן שעהן. אין קורצן געפין איך זיך אויף דער מאלאכאווטקי גאט 36, ווו כ׳האב גע* וווינט די לעצטע דרייצן יאר און געפירט מיינע אונטערנעמונגען. ט׳האט זיך דארט גארנישט געענדערט, אויפן באלקאן פון מיין וווינונג — די זעלבע בלומען־קעסטלעך ווי פאר זיבן יאר. איך גיי־צו צו דער קליינער געביידע ווו ט׳האבן פארן קריג געארבעט און גערוישט 24 שעה אין מעת־לעת די מאשינען פון מיין פאבריק. א שטילקייט, ווי ס׳וואלט דארט קיינמאל קיין פאבריק גישט געווען. איך.שטיי פארן טיר פון ביורא, גיי ארונטער אין קעלער ווו ס׳זענען געווען די מאגאזינען. וואט האב איך דארט צו זוכן? האט מען מיר דאך געזאגט אין יידישן קאמיטעט, אז כ׳האב אין דעם הויז גארנישט צו זוכן. בין איך ארויס וואנדערן איבער דער "טויטן שטאט", ווי דוד ליווערט רופט אן בענדי אין זיין בוך. אדיין אין די הייזער פון מאלאבאווטקי 58, 52, 33, ווו ט׳האט געוווינט דער גרעסטער טייל פון מיין משפחה. קיינער נישט געבליבן — דאן האב איך פאר*

צודי איינצעלנע מעגטשן וועלכע זענענשוין געווען אין 'בענדין זינט דער פוילישער באפרייאונג — יאנואר 1945, זענען אין מאי צוגעקומען נאד יחידי סגולה וועלכע זענען ערשט באפרייט געווארן פון די קאנצענטראציע לאגערן. די אלע מענטשן וועלכע זענען גע ־ קומען פון די קאנצענטראציע־לאגערן זענען געווען באדענלאז, דאב ־ לאז און אויד׳היימלאז, האבן פשוט נישט געוווסט וואס צו מאכן מיט זיך, ווו ס׳פירט זייער וועג ווייטער און ווי אזוי ווייטער צו בויען זייער לעבן. עם האט עקזיסטירט א יידישער קאמיטעט, אנגעשלאסן אין צענטראלן ווארשאווער קאמיטעט, געגרינדעט און אונטערשטיצט דורך דער פוילישער רעגירונג. דער דאזיקער קאמיטעט האט זיך אייגענטלעך פארנומען נאר מיט סאציאלע און ערשטע הילפס ־ ארבעט, יעדן געקומענעם געגעבן עטליכע זלאטעס און בחינמדיקע מיטאקן. וווינונגען האט כמעט קיינער נישט געהאט. דער ארטיקער סטאראסטע האט פאר די דאזיקע צוריקגעקומענע מענטשן צוגעטיילט עטלעכע צימערן אין הויז פון יחיאל ווינער, און דארט האבן די מענטשן "געלעבט" א לעבן פון אויסגעשפיגענע וועמען די וועלט האט אויסגעשפיגן, בלויז דערפאר ווייל זיי זענען יידן.

טער האט זיך די באציאונג פון דער שטאט־מאכט צו אונז געענדערט לטובה. ט׳איז געוויילט געווארן א יידישער קאמיטעט, וועמענס ציל און אויפגאבע איז געווען צו העלפן די אנגעקומענע לאנדסלייט מיט אלעם מעגליכן, אבער דער קאמיטעט האט אנטוישט, ווייל בתוכו זענען פארגעקומען איגערלעכע רייבונגען און שטרייטן צווישן די קאמוניסטיש־און ציוניסטיש־געשטימטע מיטגלידער. ט׳איז געווען, כ׳לעבן א חרפה און א שאנד פאר די פוילישע רעגירונגס־ארגאנען, וואט האבן געטענה׳ט: א הייפל יידן זייט איר פארבליבן און איר רייסט זיך צווישן זיך אזוי פיל ארום... היינט־צו־טאג?איז אינם יידישן קאמיטעט קיין ציוניסט נישט בנמצא, ווייל דיעניקע ציוניסטן וואט זענען דארט געווען לכתחלה פארטרעטן, און די אין וועמענס הערצער ס׳האט נאך געטליעט א נאציאנאלער פונק, געפינען זיך איצט אין מדינת ישראל. ...