Shimon Furstenberg

... אין דער קהלה־פארוואלטונג זענען געוויילט געווארן : ד״ר ש . וויינציהער (פארזיצער) , מ . י . פראווער (וויצע־פארזיצער) , שמעון פירסטענבערג, יחיאל קורלאנד , אברהם ליווער , שמעון פלעסנער , ל . באזשיקאווסקי, יעקב ניימארק , יצחק וויגאדזקי און דניאל פאנסקי . ...

... דער אינעווייניקסטער טייל אנטציקט דאס אויג פון באזוכער מיט דער ווירקלעך פראכטפולער אויסשטאטונג און אויפן ערשטן בליק דערקענט מען גלייך, אז דאס איז נישט קיין געוויינלעך וווינהויז, וואם איז צופעליק פארוואנדלט געווארן אין א שול, נאכאז דאס איז אין א ספעציעל געבויטע אנשטאלט פאר וויסנשאפט און דערציונג, פונוואנען עס שפרודלט מיט אמתער לעבנס־פרייד. עס איז נישט לייכט צו באשרייבן די שיינקייטן פון די לערנזאלן, לאבאראטאריעס, ארבעט־ קאבינעטן, ביבליאטעקן, גימנאסטיק־זאל, ספארט־פלעצער, שול־גארטן, באד־אנשטאלט און פון אנדערע הערלעכע איינריכטונגען, דאס אלץ דארף מען אליין זען, כדי עס צו קענען באווונדערן. מיט איין ווארט, די שול, וועלכע האט אלם דאנק פאר אירע בויער באקומען דעם נאמען: "קאעדוקאציע־גימנאזיע אויפן נאמען פון שמעון פירסטענבערג און פרוי׳/ איז איינע פון די שענסטע יידישע לערנאנשטאלטן אין פוילן און שטעלט מיט זיך פאר אן אמתדיקן גן עדן פאר דער יוגנט, וואס ווערט דארט דערצויגן.

אין דער פאבריק האב ן געארבע ט 1.500—1.200 ארבעטער, פו ן זיי 250 יידן, חוץ 100 יידישע ביורא־אנגעשטעלטע. שמעון פיר־ סטענבערג(אויך די שיינם) איז געווען אן אויסנאם צווישן די יידישע פאבריקאנטן, וועלכע זענען געווען בדרך כלל ווייט פון יידישן לעבן, און נישט באשעפטיקט קיין יידישע ארבעטער אין זייערע פאבריקן. ער האט גענומען אן אקטיוון אנטייל אין יידישן געזעלשאפטלעכן לעבן אין שטאט. א גרויסער נדבן. איינער אליין אויפגעבויט די גרוי־ סע יידישע גימנאזיע, גישט געווען אין שטאט קיין סאציאלע אונטער־ נעמונג וואס זאל נישט געניסן פון זיין אונטערשטיצונג. ...

... אויך שמעון פירסטענבערג איז געווען איינער פון די פיאנער פון דער פוילישער אינדוסטרי. א פעאיקער סוחר און גוטער ארגאניזא־ טאר. אין 1920 האט ער אפגעקויפט ביי א דייטש אין קעניגסהוטע א קליין פאבריק ל פון צינק־וויאדרעס און עס איבערגעפירט קיין בעב־ דין, ווו ער האט שוין געהאט אפגעקויפט די צינק־פאבריק פון טולנזעס אפנחייט, און אין א קורצע צייט ארום אים אויפגעבויט אלס איינע פון די מאדערנסטע פאבריקן "די פוילישע אנשטאלטן פאר צינק אויס־ ארבעטונגעך איז געווען פון די ערשטע אין פוילן פון דעם סארט, ווו ס׳איז פראדוצידט געווארן: פארצינקטע בלעך, און פארצינקטע וויאדרעם. געהאט א אפזאץ מארק ווייט מחוץ די גרענעצן פון פוילן.

... אויף א ספעציעלער זיצונג אונטערן פארזיץ פון פרעזעס שמעון פירסטענבערג, האט די פארוואלטונג באשלאסן אדורכצופירן א ווערבירונגס אקציע פון מיטגלידער פון דער דאזיקער געזעלשאפט אין בענדין. ...

... אט קומט ער צום באקאנטן אין בענדער אייזן סוחר ר׳ יעקב גוטמן, וועלכער פלעגט איר גלייך פרעגן: ר׳ מענדל וויפיל וועגעלעך ברויכט איר דערויף האט ער געענטפערט: ״דערווייל א 15 וועגעלעך קוילן, אז כ׳וועל ברויכן נאד וועל איך ווידער קומען. אט איז ער ביים גרויסן נדבן שמעון פירסטענבערג, וועלכער האט תמיד געגעבן ביד רחבה, און דערביי שטארק הנאה געהאט פון ראזענזאפטס קוילן אקציע.

... * שמעון פירסטענבערג ...

די "יבנה״־שול, מאס האט ארויסגעגעבן טויזנטער אביטוריענטן (פיל פון זיי פראמינענטע אנשי־רוח: דיכטער, שרייבער, מעדיקער, אוגימער־זיטעט־פראפעסארן, קינסטלער, דענקער) האט געטראגן דעם נאמען פון די מעצענאטן "שמעון פירסטענבערג און פרוי". דאס האט ארויסגערופֿן א פארומרף, א פארדרוס און א דיסקוסיע ביי א טייל פון דער געזעלשאפט, וואס האט געזען דערין א הלול השם פין דער פריערדיקן, היסטארישן אזוי סימבאלישן נאמען "יבנה". פירסטענבערג האט א גערירטער באגרינדעט זיין פארלאנג, מאס אן אמת, מיט א קגאף איבערצייגענדיקן ארגומענט, אבער מיט א מין ודוייטאן, ווי ער מאלט פאראויס געזען דעם ביטערן עתיד, מאס איז טאקע, מקוים געווארן: "היות ווי איך האב נישט קיין נחת און קיין שליטה איבער מייגע אייגענע קינדער, וועלכע דערמייטערען זיך פון יידישקייט, פון נאציאנאלער דערציאונג, שפראכלעך און קולטורעל, פון יידישע נייגונגען, זאל מיר לכל הפחות באשעפט זיין צו האבן א ביסל גייסטיקן תענוג פון פרעמדע יידישע קינדערלעך פאר וועלכע איך האב געבויט די שול, מאס מעט אויסשטראלן איר געבענטשטע ווירקונג אויף די תלמידים, וועלכע מעלן באקומען א חינוך אין ליכט פון נאציאנאלן אידעאל און באומסטזיין. זאלן זיי מיך אמאל געדענקען צום גוטן, מייל איך האב עפעס מיטגעווירקט פאר זייע ...

... 168 169 171 171 173 שמעון פירסטענבערג 174 ...

... צווישן די אנדערע פארבן פאבריקן זענען געווען באקאנט די פון גיימארק גרינשפאן און פישל. נאך דער ערשטער וועלט־מלחמה, אנט־ שטייט די הוטע "פעניקס", וועמענס אייגגטימער: שפיגעלמאן — אינ־ וואלד האבן אויסגעארבעט צינקווייס, אויד דער באקאנטער אינדו־ סטריעלער שמעון פירסטענבערג האט שפעטער אנגעהויבן אויס־ ארבעטן צעקוויים. ...

... די קאעדוקאציע־גימנאזיע אויפץ נאמען פון שמעון פירסטענ־ בערג און פרוי(פריער "יבנה"), דאס יתומים־הויז "שעראטשיניעץ" (אויפגעבויט געווארן דורכן באקאנטן נדבן יעקב ג ו ט מ א ן). ...