Moses Pasternak

... אין פיערשניצע — געניע ראזענבלום׳ אין בזשעזאװקע — משה מעלמאנם קיגדער׳ אין שלאדקעװ — 13 ײדן׳ צװישן זײ די גאנצע משפחה פון מאטל שפיגעל. 13 ױנגע מענטשן זענען דערמארדעט געװארן בײ משה פאםטערנאק אין הויז־קעלער׳ צװישן זײ בעריש קויפמאן. אין פשעדװארזשע׳ אויפן צמענ־ טאזש׳ זעגען אומגעקומען עטלעכע פיעטקאװיצער און שיד־ לעװער משפחות. בײ דער אלמנה םטראדאװסקי זענען אומגעקומען מלך קוקיעלקע מיט זײן משפחה און מאיר פאםטערנאקם זון. נאך פיל זענען געפאלן אויף די װעגן אין דערפער. דאם בלוט פון כמיעלניקער ײדן האט באפרוכפערט די פעלדער אין דער גאנצער געגנט... ...

די צוױיטע ״אויסזידלונג״ האט זיך אנגעהויבן פלוצים, דאנערשטיק דעם 5־טן נאװעמבער 1942 (פונדעםטװעגן האבן אין דער נאכט פאר דער ״אקציע״ באװיזן יחידים צו אנטלויפן אין װאלד ארײן) מיט א שיסערײ און בהלה. די רעשטלעך פון די כמיעלניקער ײדן זענען צונויפגעזאמלט געװארן און ארומגערינגלט דורך דער דײטשער זשאנדארמעריע אויף א פרײען פלאץ היגטערן הויז פון משה פאםטערנאק. פון ארום 500 ײדן זענען װידער אויםגעקליבן געװארן 75 מענער און די איבריקע האט מען ארויםגעשיקט אין דער נאכט אויפן 6־טן נאװעמבער, אויף פויערישע װאגנם, קײן םטאפניץ (35 ק״מ). אבער נאכן אנקומען אין ערשטן דארף, האבן די מענטשן אנגעהויבן צו אנטלויפן אין נאענטן װאלד ארײן. בײנאכט ...

אזוי ארום האבן זיך װידער צונויפגעזאמלט — נאך דער צװײטער *אקציע״ — עטלעכע הונדערט ײדן. די פרױוילי־ גירטע — עטלעכע צענדליק פאכמענער צוזאמען מיט דער ײדישער פאליצײ — זענען קאנצענטרירט געװארן אין הויף פון משה פאםטערנאק, .אלע אנדערע האבן געלעבט אין פערמאנענטער שרעק פאר א נײער ״אקציע״. דעריבער האבן זיך א טײל ײדן אויסבאהאלטן; אבער די באװוסטע ײדישע פארעטער פאםטאק און םאבקאװסקי זענען געװען זײער אקטױו אין אויסגעפינען באהאלטענע ײדן. אינצװישן איז געקומען אן אויטא פון קיעלצער ״האסאג״ מיט דעם באפעל צו דער ײדישער פאליצײ אז אלע באהאלטענע און נישט באהאלטענע ײדן זאלן זיך צושטעלן אין דאזיקן לאגער. ...

... נאך לאנגע חדשים זוכענישן אן דערפאלג איז אוגטערגעקו־ מען די ערשטע גרויםע אויסזידלונג. שוין פאר דער אקציע בין איך געקומען צו א קאטעגארישן באשלוס : פון כמיעלניק װעל איך נישט ארוים. בעסער דערשאםן צו װערן דא, װי גײן אין א גאז־קאמער. מײן פרוי איז מסכים געװען צו דעם. װעגן דאזיקן באשלום האב איך איבערגעגעבן מײנע פרײנט און באקאנטע. צװישן זײ הערשל האראװיץ, דעם אײדעם פון משה פאםטערנאק. צװײ טעג פאר דער אויםזידלונג קומט צו מיר הערשל און זאגט מיר : איך׳ מיין פרוי און משפחה האבן באשלאםן דאס זעלבע. נעם שוין דיץ משפחד״ קום צו אונדז אין אונדזער בוידעם• װאם עם װעט געשען — װעט געשען מיט אונדז אלע צוזאמען.

היגטער כמיעלניק׳ ביים טארטאק׳ האט ער אונדז אראפ־ געלאזט. דורך הינטערגעסלעך האבן מיר זיך צוגעכאפט צו מײנע קינדער. מיר האבן זיך זײער געפרײט און גלײכצײטיק זײער געװײנט אויף אונדזער אומגליק. אין כמיעלניק איז שיין מער נישט געװעזן װי נאר דער קלײנער געטא בײ משה פאםטערנאק אין הויף. דארט האבן זיך געפונען עטלעכע צענדליק פרױוילעגירטע כמיעלניקער ײדן צוזאמען מיט דער יידישער פאליציי, באלד ווי זיי האבן מיך דערזען׳ האבן זיי מיך געװאלט פארשפארן אין דער כמיעלניקער ״קאזע״• זײ האבן געטענהט, אז די דײטשן פאדערן׳ אז אלע צוריק־ געקומעגע ײדן פון דער ״װישעדלעניע״ זאלן פארשפארט װערן און יעדע צען מענטשן ארויםפירן און שיסן. איך האב זיך קעגנגעשטעלט מיט די לעצטע כוחות קעגן דער ײדישער פאליצײ׳ װעלכע האבן מיך געװאלט מיט כוח אהינשיקן. די זעלבע נאכט האב איך גענעכטיקט בײ גרשון מענטליק׳ װעלכער האט זיך אויף מיר דערבארעמט. ער איז דארט געװעזן פון די פרױוילעגירטע. במשך א גאגצע װאך האט מיך אויסבאהאלטן מײן שכנטע די בעקערין׳ די קריםטן׳ מאנקע לענארטאװיטש. זי האט מיך זײער גוט באהאנדלט. איך האב אבער מער נישט געקאנט דארט בלייבן, װײל די פאליצײ האט זי געװארנט. דעם צװײטן זונטיק האבן מיר זיך געלאזט אין װעג ארײן קײן זשידאװ צו א באקאנטן גוי, דער װעג איז געװען א געפערלעכער. איך בין געגאנגען אין שײנעם העלן טאג. ...