Old Town

גערופן אלטשטאָט, אַ פירקאַנטיקער מאַרק מיט קראָמען און די זייטן-גאַסן זיינע, האָבן פון איין זייט נעהייסן: סטאַראַ וויעש -- דאָס אַלטע דאָרף -- און פון דער צווייטער זייט: דרעװונאָווסקע (פּוילישע גאָס) און אַראָפּצו אַ ראָג די פּאָדזשעטשנע (די יידישע גאָס). באַזעצט צוישן יידן פון אַלטשטאָט, האָט ישראל קלמנס מיט ישוב הדעת, מיט באַ- דאַכטקײט זיך איינגעקוקט אינעם געטועכץ פון לאָדזש, װאָס האָט בשעתו געיוירן אויף דעם הייוון פון דער אינדוסטריאַ- ליזאַציע, אויף וועלכער עס האָט זיך פאַרמאָסטן דער צאַרי- שער קאַפּיטאַליזם, אין זיין פּוױלישן הינטערלאַנד. צוגעזען װי די דייטשן, װאָס די רוסישע מושלים האָבן אַראָפּגעבראַכט פון שלעזיע און פון פּריײיסן, פאַרנגרעסערן זייער אַרבעט אויף די וועבשטולן, זייערע פייוונטן און צייגן װערן צעפלאַמט פון פאָלק װאָס מערט זיך אין לאָדזש און סביבה, האָט ער זיך מתקנא געווען אין זיי. אָנגעזאַמלט אַ ביסל געלט, האָט ער געפּרנווט אַליין וועבן פאַרשײידענע סיצן, אַליין זיי געפאַרבט און ווידער ...

... דזשען" --- צו מאָל װוי אויף טשיקאַװעס -- אויך די דיכ- טער-קאָלעגן פון שטאָט גופא, ס'הייסט פון דער ווייט. ס'קומען משה בראָדערזאָן מיט די גרויסע באַקנבערד, מיט דער שווע- רער, ביינערנער שפּילקע אין קראַװאַט, ס'אַװועט זיך אהער יצחק קאַצענעלסאָן מיט בעל הבתישן טראָט, א מאָל אפילו מרימ?, וי חיים רופט ליבלעך מרים אולינאָװערן. פון באַלוט איז דעם וועבער-זינגער נאָענט ישראל רובין, וועלכער האָט שפּעטער איבערגעאַנדערשט זיין דיכטער-נאָמען אויף ראַבאָן; אויך ישעיהו שפּיג? קומט צו אים פון באַלוט. שייע, װאָס איו א שטילער, בכבודיקער בחור מיט ענגליש-סענטעניש אין מויל, מיט נטיה צו מאָדערנער דיכטונג, איז נערן צו שמועסן מיט סרולן וועגן דער דאָרפישער שלווה פון די ראַדאָגאָשטשער הייזקעס. און יחזקאל משה ניימאן פון אַלטשטאָט, װאָס לינט

אין רויש פון גרויסן האַנד? ביי נאַָװאָמיעיסקע, וייזט זיך צו קרולן מיטן חברישער ויכטיקייט. די ביידרע געסט פון באַלוט און אַלטשטאָט זענען מער צוריקנעצוינענע מענטשן., י, מ. ניימאַן איז אָבער א מענטש מיט אַנדערע אַמביציעס וי דער רוב קומערס. ניימאַן קלעפּט צו פּלאַסטישער קונסט, כאָטש ער איז נישט קיין מאָלער װוי איטשע ברוינער; ניימאַן שניירט זיך נאָר װי א קונסט-מפונק, ער באַלעקט זיך מיט איעדן פיי- נעם שטריך, מיט אַ פאַרבן-פלעק. און ער האָט א שפּירעװדיק אויער פאר דער מוזיק פון געמעלן וי פון דיכטונג. יחזקאל משה ניימאַן, װאָס האָט מיט טאַטע-מאַמע געוווינט אויפן אַלט- שטאָט, פלעגט וייכן פון דעם קאַנט װאָס איז באַװױינט פון המון-לייט, האָט זיך געטוליעט צו בעסערע לויטע, וי מ'פלעגט זאָגן אין לאָדזשער דייטשמעריש (געווען פון תמיד אָן א מקום פון אַ סך דייטשן, װאָס פאָניע פון פּעטערבורג פלעגט אַרױס- רופן אין אָקופּירטן צאַרישן פּולן; דייטשישע השפּעה האָט זיך דערפאַר געשפּירט אין לאָרזש אויך שפּעטער, ווען ,נאַשאַ פּאֶל- סקאַ" האָט אַלֵיין אויפגעהויבן דעם קאָפּ); ניימאַן האָט מעשה אריסטאַקראָט זיך אויסגעפיינט מיט זיין שרייבן אין ישעיהו אוגערס , לאָדזשער טאַגעבלאָט". אַן אמביציעזער געווען י. מ. ניימאַן, אים האָט געצויגן צו דער וועלט, און לסוף זיך אינ- גאַנצן אריבערגעקליבן קיין ווארשע, געװאָרן א רעדאקציע- מיטגליד אין גרויסן בלאַט ,היינט". צו חיים קרולן האָט ניימאַן געפילט א ליבע נאָענטקייט און פלעגט צו אים זיך אַראָפּכאַפּן, טיי? מאָל אויך מיט לאַזאַר קאַהאַנען, דעם רעדאק- טאָר פון , פאָלקסבלאַט", וועלכער האָט ארויסגעוויזן א תשוקה צו שיינער ליטעראטור. אנב האָט לאַזאַר ...

... א צען יידישע אַפּטײיקן זענען געווען אין לאָדזש. די באַ- קאַנטסטע: זונדעלעוויטש, פּיעטריקאָװער 28, פּערעלמאן און ראָזענבלום, אויף צענעלניאנע, און אין אַלט-שטאָט, די פֹּאַ- פולערע אַפּטייקן פון יאַנקעלעװויטש און קאָן (פריער פּאָטאַש). פון די אלע אַפּטײיקן האָט אויך גערן גענאָסן די קריסטלעכע באַפעלקערונג. ...

... דעם 2 פּעברואַר 1940 ווערט אין דער , ליצמאַנשטאַדטער צייטונג" נעמאָלדן, אז אויפן נעביט פון באַלוט און אלט- שטאָט, ווערט געשאַפן א ספּעציעל וווינפערטל פאר יידן. ...