Moscow

... גדושי עלילה ועתירי מעש היו חייו. מגיל רך דוהרת רכבת חייו על פני תחנות רבות, ללא היעצר כמעט. אכסטרן בעירתו דוידדהורודוק, מביאתו שאיפתו להשכלה עד למוסקבה הרחוקה : והנה באה תבערת מלחמת העולם הראשונה ושפר נקלע לצבא הרוסי, וממנו -- לשבי הגרמני. בשובו מהשבי, הוא תוקע יתדו בוארשה, שבתי אולפניה, עברו מלשון רוסיה המשעבדת ללשון פולין המשוחררת. והם אבן שואבה לצעירים שוחרי דעת. אכן, עד שיוציא מחשבתו מן הכוח אל הפועל הוא עוסק בהוראת עברית ונכנס בהיסח הדעת, לתחום הפקידות-העסקנית, עד שהוא עוגן במשרד הארצישראלי ועד שההנהלה הציונית מפקידה בידיו -- והוא אז כבן ל' בסך הכל -- את הגה המשרד הארצי-ישראלי בגדול המרכזים היהודיים באירופה.

... את התפלה ואמר : ,רבותי, אל לכם לבכות, הן כולנו חיים ואין החיים צריכים לבכות. מהלומות הצבא האדום שנותכו על הגרמנים בכל החזיתות אילצום לסגת. לא רחוק היום שהחייל הרוסי יטייל על חורבות גרמניה המקוללת ועל פגריהם של הרוצחים. יום הנקמה קרב ובא. אולם דוקא עכשיו עלינו לחזק את ערנותנו. כל הגשרים ומסילות הברזל נהרסו על ידינו ועל ידי פלוגות פרטיזנים אחרות. הנסיגה, איפוא, קשה עליהם וביודעם שאנחנו הפרטיזנים מהוים סכנה גדולה להם, הם שלחו דיויזיות מיוחדות מצד מזרח ומערב כדי להשמידנו. אוירונים רוסיים מצניחים לילה, לילה קבוצות פרטיזנים שתפקידם למקש את דרכי הנסיגה לאויב. אנחנו מפילים חללים רבים ביניהם. אפס, גם קרבנותינו אנו רבים הם. מפינסק ועד מוזיר וזשיטומיר השאירו הגרמנים אדמה חרוכה. על פי הוראות המטה הראשי במוסקבה, יש להשמיד ללא רחם את כל גרורי הגרמנים והבוגדים. במחנה הפליטים שלי נתגלתה משפחה של מרגלים גרמנים. למעלה משתי עשרות בחורים יקרים שלי ניספו בגללם. הלילה תשיגם ידנו הנוקמת, כל המשפחה -- שמונה אנשים במספר ייתלו על חבל. ...

... ערב ראש השנה שנת 1943 פנה אחד מיהודי המחנה בבקשה אל מפקד הפלוגה להרשות סידור ,מנין" בראש השנה ותפילה בצבור. מקום התפילה -- גורן, אשר בסמוך ליער. המפקד -- גבר נאה, צעיר ובריא. כותב ומדבר פולנית רהוטה -- הגיע לפלוגה לפני חודש ימים יחד עם כמה עשרות צנחנים שהוצנחו מאוירון שהגיע ממוסקבה, ממעט בדבור ופניו חמורים. איש עוד לא ראה חיוך על פניו הנאים. פקודותיו לפרטיזנים ולפליטים שבמחנה -- קצרות, חריפות וברורות, ללא רחם היה משמיד מלשינים ובוגדים. ...

... 1 ממוסקבה ללאכווה ...

... אין ס. א. בערשאדסקיס היסטארישן איבערבליק איבער דער געשיכטע פון ליטווישן יידנטום, וואס איז ארויסגעגעבן געווארן אין יאר 1883 אין פעטערבורג און אין י. שיפער'ס ,געשיכטע פון יידן אין פוילן ביזן סוף פון 18-טן יארהונדערט", וואס איז אין יאר 1914 ארויס- געגעבן געווארן אין מאסקווע ווערט אנגעוויזן, אז די יארן 1550--1500 זענען געווען יארן פון וווקס פון יידישן ישוב אין ליטע. אין דער דאזיקער צייט, זענען געגרינדעט געווארן פיל נייע ישובים און די שוין עקזיסטירנדע זענען שטארק פארגרעסערט געווארן.

... עס פארבלייבט א געהיימניס פון דער נאטור, וויפיל מענטשלעכע שיינהייט און אנשטענ- דיקייט, וויפיל ליבע און פריינטשאפט, וויפיל שעפערישע איניציאטיוו און צוקונפטיקע פייאיקייטן זענען אזוי אומשולדיק, גרויזאם, מערדערליך און פריצייטיק אוועק אין דער אייביקער רו. דא האבן אויסגעהויכט טויזנטער פרויען, מענער און קינדער זייערע לויטערע נשמות., און אונטערז קלאנג פון מערדערס מאשין-געווער געלאזט הערן זייער לעצטן פראטעסט -- א קללה -- א קללה אויף דער ,קולטור" און אויף די קעפ פון די מערדער, ווי אויך אויף די פירערס און פרעזידענטן, סאציאליסטן און דעמאקראטן אין מונדירן און אין פראקן... א קללה אויף די קעפ פון די, וועלכע האבן רייזנדיק קיין מינכען, לאנדאן, פאריז אדער מאסקווע פארקויפט אין ווייסע הענדטשקעס קינדערשע נשמות און געהאנדלט מיט אומשולדיק מענטשליך בלוט און פלייש. ...

... די פרוי פון אונדזערן אן אפיציר, וועמענס פורמאן איך בין, דערציילט מיר בסודי-סודות, אז מ'ווארט אויף אן אעראפלאן מיט גרויסע לייט, וועלכע דארפן אהערקומען פון מאסקווע. מיט פיר טעג צוריק האבן זיי שוין באדארפט זיין און מ'קאן ניט פארשטיין די סיבה פון זייער פארשפעטיקונג. ...

... איינער פון די פארטיזאנער האט אויף זיך ארויפגעצויגן א מונדיר פון א דייטשישן יעפרעיטאר. ער איז איינער פון די 10 פארטיזאנער, וואס זענען נאר וואס אנגעקומען פון מאסקווע און ער באהערשט פערפעקט די דייטשישע שפראך. ...

דער קאמאנדיר, א יונגער, געזונטער און שיינער מאן, רעדט און שרייבט גוט פויליש -- איז ערשט מיט א מאנאט צוריק אראפגעלאזט געווארן מיט נאך א צענדליק פוילישע פאראשו- טיסטן פון אן אעראפלאן, וועלכער איז אנגעקומען פון מאסקווע. ...

,פון פינסק ביז מאזיר און זשיטאמיר איז אלץ דורך די דייטשן פארברענט געווארן. ס'איז דא א באפעל פון דער מאסקווער העכסטער ארמיי-אנפירונג צו פארניכטן אן רחמנות אלע דייטשישע נאכשלעפער און פאררעטער. אין מיין פליטים-,אבאז" האבן מיר אנטדעקט א גאנצע משפחה דייטשישע שפיאנען -- העכער צוויי צענדליק פון מיינע טייערע פארטיזאנער בחורים זענען צוליב זיי אומגעקומען. היינט באנאכט ווערט די גאנצע משפחה פון אכט פערזאן געהאנגען, כאטש שולדיק בעיקר און אומדירעקט איז נאר זייערע א טאכטער. ס'איז אבער אנצונעמען, אז די גאנצע הינטישע משפחה האט וועגן פארראט געוווּסט. לאמיר האפן, אז מיר וועלן בייקומען אלע שוועריקייטן. זאל לעבן די רויטע ארמיי! ...