Lakhva

... ראוי להדגיש, שהתפתחות מסילת-הברזל פסחה עד היום הזה, על דוד-הורודוק. עד היום איז לדוד"הורודוק קשר רכבת. תחנת הרכבת, הקרובה ביותר היתה בלכווה -- מרחק 25 ק"מ, מצד אחד של העיר, בהורין -- סטולין -- מרחק 35 קילומטר מן העיר -- מצד שני. ...

... לחבה היתה תחת שלטון כיבוש גרמני, סטולין -- תחת שלטון אנשי פטלורה.

כל זה הופקע. לא נמנעו, גם מלהסיר זוג נעליים מרגלי אדם. את הכל, היו התושבים חייבים להביא עד תחנות הרכבת בלכבה ולוניניץ. ...

... הגרמנים כבשו כבר את פינסק, לוניניץ, לאכווה, מיקשביטש, ולדוד-הורודוק טרם הגיעו -- העיר היתה בלי שלטון. ...

... שבועיים ימים נדדו על פני שדות ובדרכים לא דרך. התדפקו על שערי העיירות הסמוכות. אך למרות השתדלות יהודי העיירות האלה, לא ניתן להן להכנס אליהן. רק מאות ספורות, נשים וילדים, הצליחו להסתדר אצל קרובי משפחה בעיירות : לאכווה, סטולין ולוניניץ. אלפי הנשים הנותרות, עִם ילדיהן, המשיכו בנדודים, מופקרות לרעב. קור והתעללות האכרים -- מכות רצח ומעשי אונס. ...

... ארבע בנים וחמש בנות היינו -- ושתינו בלבד נותרנו מן ההרג הרב. הניצולים, מהם שנמצאים בארץ. מספרים על מעשי-ההצלה הרבים של אחינו הבכור משה. הוא התגורר בלכווה ופרנסתו על סירה שהשיטה בנהר. רבים היהודים שניצלו בזכות סירתו של אחי, אך הוא עצמו לא זכה. ...

כמנהל קואופרטיב החקלאים היהודיים בפינסק -- מיסודה של יק"א -- ביקרתי בעיירות הסביבה, חיפשתי את היהודים -- ומחוץ לתפקידי, את העברים שבהם. באביב 1932 הגעתי לתחנת-הרכבת בלכווה, והתחלתי תר בעיני אחרי עגלון. שיובילני להורודוק. מה רבה היתה הפתעתי הנעימה בשמעי את אחד העגלונים -- בחור צעיר -- קורא .בבקשה", לא האמנתי למשמע אזני והריני פונה לעגלון ואומר: ,האם הנך שומע עברית ?" ,אמנם כן", הוא עונה ומתפאר על היותו ,מבני יהודה". בהמשך הנסיעה, הסביר לי את מטרת האגודה, שהקימו בני הנוער בעיירה: ללמוד ולדבר אך ורק עברית, עלזמנת שתיהפך במרוצת הימים לשפת ההמונים, ולא נחלת חוג מצומצם -- ברובו משכילים -- כיום. לשאלתי, אם יוכל דבר זה להתגשם, השיב לי בבטחון עצמי, שהוא וחבריו גאים מאוד על ההישגים עד עכשיו, ולכשנגיע העירה יוכיח לג זאת -- ואמנם נוכחתי ושוכנעתי ! ...

אביב 1932. רוב הנוער מאורגן בתנועות-הנוער הציוניות, הבוגרים ברובם רשומים במפלגות הציוניות, ואנו מחליטים להפגין במשותף את כוחנו בעיירה בהפגנה עצומה, שתיערך בל"ג בעומר. הוזמנו גם תנועות-הנוער מן העיירות הסמוכות סטולין ולכווה. כמעט כל יהודי העיירה השתתפו בהפגנה, שבראשה צעדו תלמידי בית-הספר: אחריהם צעדו חברי המפלגות ותנועות-הנוער על דגליהן. היתה זו תמונה מרהיבת עין. דגלי הלאום התנוססו באויר, החולצות והעניבות בלטו מכל עבר. לאחר כמה נאומים, שהושמעו ממרפסת ביתו, של מרדכי רימר בשוק. פתחנו בהורה. ברנצ'וק שעמד במקרה על ידי, סח לי בהתרגשות : ,הרי זו תל-אביב ולא דויד- הורודוק. הנזכה לראות עוד את שמי התכלת של ארץ-ישראל?" ...

... בחוץ לארץ נשארו שני בניו רבנים בקהלות ישראל. אחד ר' איטשה, רב בלחבה הסמוכה לק. הורודוק והשני, והוא הגדול, ר' דודל בהורודוק. ...

... עד הדניפר אין הנסיעה מענינת ואפשר לשקוע בשקט בקריאת ספר או עתון, ולגלגל שיחה עם הנוסעים בקרון. 6 -- 7 שעות לפני גשר הדניפר מורגשת עצבנות בקרב הנוסעים. השנה היא 5. הגשר על פני הדניפר הוא ארעי והימים ימים ראשונים לאחר המלחמה. פחד תוקף את הכול, בעבור הרכבת על המסילה שמעל לרצפת הגשר חסר-המשענות. אך סוף-סוף הגענו לתחנת- הרכבת בהומל. בקושי אפשר להחתים את הכרטיס לרכבת היוצאת לעבר בריסק. מאז גובר והולך הרצון להימצא כבר בתחנת לאכווה. בתחנת מיקאשביץ' מתחילים להסתכל בעיני הנכנסים והיוצאים תוך חיפוש אחרי פרצופים מוכרים, וכבר נשמעים סיפורים ראשונים מפי עדי-ראיה על ההריגות בסביבה. לפנות בוקר הגענו ללאכווה. ...

... ס'איז וויכטיק אגב צו אונטערשטרייכן, אז די אנטוויקלונג פון באן-וועזן האט ביז היינט- צו-טאג אויסגעמיטן דאוויד-האראדאק. די שטעטל האט ביז היינט ניט קיין באן-פארבינדונג. די נאענטסטע באן-סטאציע איז פון איין זייט געווען לאכווע -- 25 קילאמעטער ווייט פון דאוויד-האראדאק און פון דער צווייטער זייט הארין-סטאלין -- העכער 30 קילאמעטער פון דאוויד-האראדאק.

די בעלי-עגלות אין דאוויד"האראדאק זענען געווען גוט ארגאניזירט. זיי זענעז געווען איינגעטיילט אין 2 גרופן. איינע, וועלכע האט געארבעט אין שטאט, איבערהויפט ביים פאנאנדערפירן די סחורות, וואס פלעגן אנקומען מיט די פאראכאדן אין די געשעפטן און סקלאדעס. און די צווייטע גרופע פלעגט פארן צום באן קיין לאכווע און סטאלין און ווינטער פלעגן זיי אויך פארן קיין פינסק. זיי האבן אלע געארבעט בשותפות און מיט די פארדינסטן, פלעגט מען זיך יעדע וואך טיילן. ...

... די באלשעוויסטיש-מיליטערישע כוחות האבן פארנומען לאכווע און לוניניעץ און דאן האט פאסירט א געשעעניש וועלכע האט אויפגעטרייסלט און איבערגעריסן די אידיליע אין דאוויד-האראדאק.

... לאכווע, פון איין זייט, איז געווען פארנומען דורך די דייטשן, סטאלין, פון דער צווייטער -- דורך די פעטלוראווצעס, בלויז דאוויד"האראדאק איז געווען אֶן א מאכט. די ענינים פון שטאט זענען געפירט געווארן דורך דער ארטיקער מוניציפאליטעט צו וועמענס הילף ס'זענען געשטאנען עטלעכע פאליציידלייט. ...

וואס ס'האט זיך נאר געלאזט ארויספירן. ס'זענען דאן געווען אין שטעטל פיל שפייזדרעזערוון, וואס מ'האט איבערן זומער אנגעפירט פון אוקראינע. דאס אלץ איז רעקוויזירט געווארן. מ'האט אפילו אראפגענומען שיינע שיך פון די פיס. די אלע רעקוויזירטע זאכן איז די דאוויד"האראדאקער באפעלקערונג געווען פארפליכטעט אליין צושטעלן צום באן אין לאכווע און לוניניעץ. ...

די דייטשן האבן שוין פארנומען פינסק. לוניניעץ, לאכווע, מיקאשעוויטש, און אין דאוויד- האראדאק זענען זיי נאך ניט געווען. די שטאט איז פאקטיש געווען אַן א מאכט. דאוויד"-האראדאק איז ניט פארנומען געווארן דערפאר, וואס זי איז ניט געלעגן ביי קיין באן-ליניע און ניט ביי קיין שאסיי. די ,האראדטשוקעס" האבן זיך ניט געקענט דערווארטן ביז די דייטשן וועלן אליין אריינקומען און זיי האבן ארויסגעשיקט קיין פינסק צו דער דייטשישער מיליטערישער מאכט א דעלעגאציע מיטן פעלדשער מארייקא אין דער שפיץ, וועלכע האט פארלאנגט, אז די דייטשן זאלן וואס גיכער אריין אין שטאט. דערביי האבן זיי געמאלדן די דייטשן וועגן דער גרייטקייט פון די ,האראדטשוקעס" מיטצוארבעטן מיט זיי. זיי האבן פארלאנגט, אז מ'זאל מאכן א שנעלן סוף צו דער יידישער באפעלקערונג פון דאוויד-האראדאק. ...

... 2 וואכן האבן זיי געוואנדערט איבער פעלדער, וועגן און אומוועגן. קיין איין שטאט האט זיי, טראץ די באמיאונגען פון יענע יידן, ניט געוואלט אויפנעמען. בלויז עטלעכע צענדליק פרויען און קינדער האט זיך איינגעגעבן איינצוארדענען ביי זייערע קרובים אין די ארומיקע שטעטלעך ווי: לאכווע, סטאלין און לונינעץ. די איבעריקע האבן 2 וואכן געוואנדערט, אויס- שטייענדיק הונגער, קעלט און פייניקונגען פון די פויערים, וועלכע פלעגן אויף זיי אנפאלן. שלאגן, פארגוואלטיקן א.א.וו. ...

בערך אנהויב פון 19-טן יארהונדערט איז אין שטעטל דאוויד-האראדאק, נעבן פינסק., און נאך נענטער צו סטאלין, געגרינדעט געווארן א זעלבסטשטענדיקע חסידישע דינאסטיע. אירע אנהיינגער זענען אין דער סביבה פון פינסק געווען באקאנט מיט דעם נאמען ,האראדאקער חסידים" (צו אונטערשיידן פון ר' מנחם מענדל וויטעבסקער, וועלכער האט אויך געטראגן דעמזעלבן נאמען). דאס איז געווען דער קלענסטער צווייג פון די חסידישע דינאסטיעס אויף פאלעסיע און האט געהאט זיינע חסידים אין דעם איינגן קרייז : דאוויד"האראדאק -- לאכווע -- לונינעץ -- פינסק, קאז'אנהאראדאק. גענוי ווי די לעבעשייער חסידים האבן געפונען זייער ארט מערבדיק פון פינסק, צווישן פינסק און קאברין, איז די קליין גרופע פון האראדאקער חסידים געווען מזרחדיקער פון פינסק, צווישן פינסק און לאכווע. דער גרינדער פון דער דינאסטיע איז געווען ר' וואלף, געשמט ביי די חסידים מיט דעם נאמען: ר' וואלפצ'י (גינזבורג), א זון פון צדיק ר' שמואל הלוי פון קאשיווקע (א שטעטל אין וואלין, ניט ווייט פון באקאנטן חסידישן צענטער נעסוויזש) (368). ר' שמואל איז געווען א נאענטער חבר פון באקאנטן צדיק פון וואלין ר' מרדכי פון נעסוויזש. (369) ווי עס איז צו זען פון א בריוו צו אים פון ר' אשר פון סטאלין (370) און וועלכער שטאמט פון ערשטן פערטל פון 19-טן יארהונדערט (צווישן תקס"ב/1802 און אנהויב תקפ"ז/1826) זענען די ביידע צדיקים געווען אין פריינדליכע באציונגען און געווען מחותנים. אויף וועלכען אופן האט ר' וואלף געגרינדעט א זעלבסטשטענדיקע דינאסטיע אין צענטער פון ,קארלינער געביט" פעלן פרטים. דער איינצ ...

העגלונים בדוד"הורודוק היו מאורגנים היטב, מחולקים בשתי קבוצות : האחת, שעבדה בעיר, בעיקר בהובלת הסחורות, לחנויות ומחסנים -- שהיו מגיעות בספינות הקיטור. הקבוצה השנייה, בנסיעות לתחנת הרכבת בלכווה וסטולין. בחורף -- בנסיעות לפינסק. שתי הקבוצות עבדו בשותפות וחילקו ביניהן את הרווחים בסוף כל שבוע. ...