Kielce Governorate

... בחלוקה השלישית של פולין — 1795 — עברה חמילניק לידי אוםטריה ונשארה תחת שלטונה עד 1809, ובאותה שנה סופחה לגסיכות ורשה. בשנים 1815 עד 1837 גכללה חמילניק ב״װיאבודזטבו״ סנדרומיז׳ של ממלכת פולין, ובשנים 1837— 1914 בגוברניה קילצה. נעשו נםױנות להפוך את חמילניק לעיר תעשיה, אולם לא הצליחו. גם במחצית הראשונה של המאה ה־19 — דװקא בתקופה שתיעוש פולין הלך וגדל, בניגוד ליתר הערים בפולין שהרחיבו את שטחן וםיתחו בגיה מורחבת, התעכבה ״הװיאבודזטבו״ םאנדומיז׳ ובכללה חמילניק, בפיתוחה החיצוגי.

... אין 1815 איז כמיעלניק געװארן א באשטאנדטײל פון דער צויזמערער װאיעװאדשאפט אין גײ־געשאפענעם א״ג קאנגרעם־ פוילן, און אין 1837, נאכן אפשאפן פון די װאיעװאדשאפטן — פון דער קעלצער גובערניע. ...

װי מיר זעען פון דער טאבעלע האבן 35% פון דער ײד׳ באפעלקערונג געלעבט פון מלאכה און אינדוםטריע און קנאפע 44% פון האנדל און קרעדיט. די דורבשניטלעכע פראצענטער פאר דער ײדישער באפעלקערונג אין דער גאנצער קעלצער גובערניע זענען אין דעם יאר געװען: פאר מלאכה און אינדוםטריע — 27.9% און פאר האנדל און קרעדיט — 48.1%. ...

און װען עם איז אין יענער צײט, טאקע צום ערשטן מאל £ין כמיעלניק, דערשינען א גרויםער פאםאזשיר־אויטאמא־ ביל, װאס האט אנגעהויבן קורסירן אויף דער ליניע קיעלץ- כמיעלניק־בוםק (דאם איז געװען א בארימט קורארט, װוהין מען איז אהינגעקומען אױך פון גאר װײט אפילו ובפרט פון גאנץ קעלצער גובערגיע) — און םטאפניץ, װו עם איז געװען דער פאװיאט, און דער אויטאמאביל האט זיך געמאכט זײן סטאציע פאר לעשמאנם האטעל אין מארק, — האט עם געמאכט א גװאלדיקן רושם אויף דער גאנצער שטאט בכלל, און א דערשיטערנדיקן רושם אויף די בעלי־עגלה׳ם בפרט... איך געדענק װי הײנט־ דער גאנצער מארק איז געװען פול מיט גאפיענדיקע מענטשן, װאם האבן זיך צונויפגעזאמלט קוקן דעם בײזן װונדער װי : א פארמאכטער שײנער קאססן, מיט געפאלםטערטע געזעסן אינעוױיניק — און האט בלויז פיר גומענע ךעדער... און נישט מער... און לויפט אליץ, אן אײן פערד אפילו, — אזוי פון קעלץ אן... א קלײניקײט עפעם, מ׳זעט מיט די אײגענע אויגן װי דער קאםטן לויפט אלײן פון קעלץ ביז אהער, והראיה, ער איז דאך אזוי ״נארמאל״ פארקארזשעט און פארשטויבט פון װעג, און ״סאפעט״... טאקע װי פון נאך אזא שװערער נסיעה און כאטש דו זעסט נישט קײן לעבעדיק באשעפעניש צוגעשפאנט דערצו, הערםטו װי ער סאפעט און אכצעט, אץ ם׳גיםט זיך עפעם פון אינעװײניק ארוים אויפן ברוקירטן שאםײ אזוי װי גאװער פון אומגעזע ...