Jewish Council

די נויט איז נאד מער פארשארפט געװארן מיטן אנקומען קײן כמיעלניק — װי אין א מקום מקלט — מאםן פליטים פון פיל עוואקואירטע שטעט ביי דער דייטשער גרענעץ. עס זענען אנגעקומעז אין װינטער פלאצקער און גלאװנער ײדן װי אויך ײדן פון לאדזש. דאס ײדישע כמיעלניק האט אויך אויפגענומען די ארויםגעיאגטע ראדאמער פליטים. די פלאצקער פליטים זענען אנגעקומען אין מערץ 1941 אן קײן שום באגאזש און מיטלען צום לעבן• נאכן דורכגײן קודם דעם שװערן דורכגאנגס־ לאגער דזשאלדאװא• אזוי ארום האט זיך די ײדישע באפעל־ קערונג אין שטאט פארגרעסערט א סד מער׳ װי די אפיציעלע ציפערן׳ װעלכע עם האט בשעתו אנגעגעבן דער ױדנראט׳ װאם איז געװען פאראינטערעסירט צו פארקלענערן אין די אויגן פון דער מאכט די צאל ײדן אין כמיעלניק. לויט די דאזיקע ציפערן זענען געװען אין כמיעלניק אין אויגוסט 1940 — 6950 ײדן׳ דערונטער 1150 פליטים : אין מאי 1941 — 7850, דערונטער 2350 פליטים און גולים׳ בעיקר פון פלאצק׳ אין םעפטעמבער 1941 — 8292 נפשות׳ דערונטער 2176 פליטים׳ אין ױני 1942 — 8954 נפשות.

... 4♦ דער ױדענראט איז באשטאנען פון פאלגענדע פערזאגען : אברהם לאגגװאלה ױסף קלײנערט, אנשל םציזאריק׳ דוד זאלצמאן, אפרים זאלצבערג, משה לעװענשטײן, יחיאל סטאשעװםקי, שמחה יעדװאבני, מרדכי מארקאװיעצקי, לײבוש שולזינגער, יאסל פעפער, משה װײסגאלד (פון לאדזש) און אנדערע♦ דער ױדעגראט האט זיך געפונען אין לאגגװאלדם הויז און שפעטער אויך אין אנדערע הײזער. מאנצאזש דארטן♦ אין אויגוסט 1941 איז ױםף קלײנערט גערדען װיצע־פרעזעס פון ױדגראטי

דער דאזיקער פאל פון קעגנשטעלן זיך מצד דער ױגגט דעם דײטשן באפעל האט ארויםגערופן גרויס כעס בײ די דײטשן. באלד זענען אנגעקומען ם.ס.־לײט פון קעלץ מיט היגט, װעלכע האבן מיט כוח צונויפגעזאמלט די ױגנטלעכע אויפן פלאץ פון קאשטשיאל. די היגט האבן זיך געװארפן אויף די מענטשן, הערנדיק דאם װארט ״ױדע״. מיט דער הילף פון דער ײדישער פאליצײ זענען אלע אװעקגעשיקט געװארן קײן ביאלא־פאדלאםק צו שװערער קאטארגע־ארבעט. זײ האבן געליטן נויט און הונגער, געארבעט אונטער דער אויפזיכט פון מיליטער־לייט. אין א צייט ארום זענען צו זיי געקומען אויף א באזוך שמחה יעדװאבני און ױסף קלײגערט, װעלכע האבן געזען אויפן ארט דאם אומגליק. צוריקקומענדיק האבן זײ דעם ױדנראט אלץ איבערגעגעבן. נאך א גרויםער אינטערװענץ, װאס האט געקאםט פיל געלט זענען דער רוב באפרײט געװארן. צוריקקומענדיק זענען אלע קראנק געװארן אויף טיפוס און נאך אנגעשטעקט אנדערע• פיל זענען טאקע פון דעם טיפום געשטארבן.

... מיט איבערנעמען די ארבעט אין הילפס־קאמיטעט האבן זיך ױםף קלײגערט און שמחה יעדװאבנע אפגעזאגט פון ױדן־ ראט. ...

... אין הילפם־קאמיטעט האבן זיך געשאפן פארשידענע רײבונ־ גען. אין דער זעלבער צײט האט זיך א גרויסער טײל פון ױדנ־ ראט און פון הילפם־קאמיטעט זיך קעגנגעשטעלט אברהם לאנג־ װאלד און ער האט געמוזט דעמיםיאנירן לטובת שמואל זאלצ־ מאן׳ װעלכער איז געװארן פרעזעס פון ױדנראט. צו יענער צײט זענען אויםגעבראכן טיפוס־עפידעמיעם אין שטאט א־ן עם איז געשאפן געװארן א שפיטאל׳ װאס האט נישט געהאט די מעגלעכקײט אויפצונעמען אלע קראנקע פון שטאט׳ אויך דער לאדזשער װײסגאלד װאם איז געשטאנען בראש פון שפיטאל איז צום סוף קראנק געװארן אויף טיפוס.

מיטװאך, דעם 30־טן סעפטעמבער, איז געקומען א באפעל צום ױדנראט, אז אויף דאנערשטיק, 6 א זײגער פרי, דארפן זיך .אלע מענער און פרויען פון עלטער 30—18, זיך צושטעלן אויפן מארק־פלאץ. װער עס װעט זיך נישט שטעלן, װעט װערן גלײך דערשאסן. זײער כװנה איז געװען די ױנגע קרעפטיקע כוחות אװעקצושיקן צו שקלאפן־ארבעט און די רעשט אויס־ צוזידלען צום טויט. אזוי איז טאקע געשען. זײ האבן ארויס־ גענומען בערך 1200 מאן און זײ גלײך אװעקגעשיקט מיט לאםט־אויטאס נאך סקארזשיםקא אויף .ארבעט אין פאבריקן פון אמוגיציע. דער רוב פון זײ זענען שפעטער אומגעקומען פון הונגער. ...

... ױדנראט. ער האט גוט געקאנט מײן פאטער, װײל זײ זענען אמאל געגאנגען אין אײן חדר ארײן. מײן באבע פעםל און די מוטער האבן געװײנט, זיך געריםן די האר און געבעטן : ״העלפט, העלפט, װײל עס װעט זײן שפעט. דערבארעמט אײך אויף מײנע פינף קינדער ן״ מ׳האט געשיקט ײדישע פאליצײ, זײ זאלן זעען עפעם טאן פאר מײן פאטער. דערװײל האבן די דײטשן צוגעשטעלט דעם פאטער מײנעם צו דער װאנט פון צמענטאזש און אים צעשמיםן דאס גאנצע פנים מיט זײערע קאנטשיקעס. זײ האבן ארויסגענומען די פיםטאלן׳ זיך ארויפגעזעצט אויף די פערד און געהײםן מײן פאטער זאל זאגן װידוי, אײדער זײ גײען אים דערשיסן. ער האט אויך געמוזט ארויםנעמען זײן טלית־קטן, און זײ האבן אים באפוילן צו זינגען דעם ײדישן הימן. ...