Hashomer Hatzair

... ה״פאלקם פארטײ׳ בלוקו ב הית ה במנהיגות םשל אימש ה וחײ ם מאי ר הײבלום, מש ה ונתן צוקרמן • גוד ל ליכטנשטי ן וחײ ם מוט ל מנדלבוים. נוצר ה ג ם קבוצ ת ״פועל י צױן׳ שמאלײם ע ם מועדו ן משלהם. מנהיגי ה ה ױ: איטש ה קניגםברג, אליה ו גםטרודויטש, יד ל בורשטין ומוט ל פלדמן. כ ן הית ה פעיל ה מפלג ת פ.צ. ימנײ ם ע ם מועדו ן משלה ם ומועדו ן םפורט ״הפועל״ ובכל ל ה ם נהל ו פעול ה חימכי ת יפה. פעיליה ם ה ױ מש ה פלדמן, מש ה בורנשטין, יעק ב ליכטנשטין, מש ה פינקלשטי ן ודו ד גורצר. ג ם ״הצױני ם הכללײם״ נהל ו פעילות בראשו ת מגדל, בנדרמן, מוט ל קלינמ ן ואליה ו פלדמן. כ ן נום ד ה״מזרחי״ והנוע ר שלהם ״בנ י עקיבא״. מנהיגיה ם הי ו אברה ם ז׳יטו, בר ל םלושני • גרשו ן פל ן ושמוא ל חײ ם םירוקא. לבםו ף אנ י רוצ ה לצײ ן עבוד ת ״השומ ר הצעיר״ שרכז ו במועדונ ם חל ק גדו ל מהנוער. הארגו ן ניה ל פעילו ת תרבותית־חינוכי ת בםביב ה הצױנית. מצע ד ה״ל״ ג בעומר״ בתלבושת הכחול־לב ן עש ה רוש ם חזק. ״השומ ר הצעיר״ אירג ן ג ם הרצאו ת בהשתתפו ת מרצים מװרשה. מנהיג י ״השומ ר הצעיר״ ה ױ; הרש־לײ ב ולא ה ליכטר, שמוא ל הוברמ ן ואחרים.

... האט לוקאװ געפײערט אירע ססד־יאריקע עקזיסטענץ, לוהאװ, אײנע פון די עלטסטע שטעט אין פוילן איז אנטשטאנען אומגעפער אין יאר 1230, באלד אין די ערשטע יאח האבן דארט זיך שוין געפונען אײנצלקע ײדן, און מיט עטלעכעק יאר שפעטער האט דארט שוין געדארפט זײן א ײדישע קהילה. װארום װען לוקאװ איז געװארן אפגעברענט אין א קורצער צײט ארום (בײם אנפאל פון די טאטארן) איז אויך פארברענט געווארן א קלײן שולכל. מיר זענען נישט באלאנגט קײן דאקומענטן פון שפעטעדדיקן ײדישן לעבן אין לוקאװ — פון 14טן ביזן 19טן יארהונדערט — אבער פון ציפערן און דאטעם׳ װאם איך האב צוזאמען מיט אסתר סרעברניק געזאמלט א מאל אלס מדריכים פון ״השומר הצעיר״, װײסן מיר, אז אין יאר 1820, װען עס איז פארגעקומען א באפעלקערונג־ צײלונג אין לוקאװ, האבן דארט געלעבט 1259 יידן לגבי (^) 12 פאליאקן און עס האט שוין עקזיסטירט א גאנץ אלטער בית־עולם. אין די שפעטערדיקע סס1 יאר איז דער ײדישער ישוב נאך גרעסער געװארן. אין 1910 האבן אין לוקאװ געװוינט 8070 ײדן און 3700 פאליאקן. אבער אין דער מלחמה־צײט האבן אסך ײדן פארלאזט לוקאװ - ארויסגעפארן אין אנדערע שטעט אדער עמיגרירט. אויך די שטערבלעכקײט איז געװען א גרויסע. אין יאר 1921 האבן אין לוקאװ זיך געפונען בלויז 250< ) ײדן, דאקעגן ...

... באזונדער מלא וגדוש מיט טעטיקײט איז געװען דער פרײטיק צו נאכטס. אין דער ביבליאטעק פלעגט תמיד פארקומען א רעפעראט אויף א װיסנשאפטלעכער אדער ליטערארישער טעמע. אין פראפפאראײן פלעגט מען דיסקוטירן װעגן רוסלאנד, װעגן דער ארבעטער־באװעגונג. אין דער צױניסטישער ארגאניזאציע זענען פארגעקומען רעפעראטן װעגן צױניזם און ארץ־ישראל. אין ״השומר הצעיר״ פלעגט מען זיצן ביז שפעט בײ נאכט. די עלטערע האבן צוגעגרײט ארבעט פאר די ײנגערע. טײל מאל פלעגט מען ארויס אויף א נאכט־שפאציר אין שכנותדיקער שטאט — קײן ראדזין אדער קײן שעדלעץ. אין ״החלוץ״ האט מען

... אפט אײנגעארדנט ״טיײאװנטן״. די הכנסה איז געגאנגען אויף ד׳כשרה אדער אויף עליה פאר עמעצן וואס האט אים דעם זיך געגײטיקט. א מאל פלעגט א גדוד פון ״השומר הצעיר״ ארויס אויף א גאנצער נאכט אין װאלד. מ׳הא ט דארט אױפגעשטעלט א שטיקל געצעלט פון קאלדרעס. דער מנהל האט דערצײלט װעגן לעבן אין קיבוץ אדער װעגן דער מסירת־נפש פון השומר. די העלדן, װאס האבן אפגעגעב ן זײערע לעבנס בײם היטן דעם ישוב. דאן האט די חברה געזונגען ארץ־ישראלדיקע לידער, טרויעריקע און בענקענדיקע י ...

... כשנסעתי לארץ ישראל בראשית שנות השלשים, חגגה לוקוב את 700 שנות קיומה. לוקוב, שהיא אחת הערים העתיקות בפולין, הוקמה ב־1230. כבר בשנים הראשונות נמצאו בה מספר יהודים ומספר שנים אחרי כן נמצאה בה הקהילה היהודית, מאחר וידוע שעם שריפת לוקוב זמן קצר אחרי כן (בהתנפלות הטטרים) נשרף גם בית הכנסת הקטן. לא ידוע לי על תעודות מחיי היהודים מתקופה מאוחרת יותר בלוקוב — מהמאה ה־14 עד המאה ה־19 — אבל מתוך מספרים ותאריכים שפעם אספו מדריכי ״השומר הצעיר״ יחד עם אסתר סרברניק, יודעים אנו שב־1820, כשהיתה ספירת אוכלוסין בלוקוב, גרו שם 1259 יהודים לעומת 1200 פולנים ורק היה בית קברות ישן. במאה השנים הבאות גדל הישוב. ב־1910 גרו בלוקוב 8070 יהודים ו־3700 פולנים. אך בשנות המלחמה עזבו הרבה יהודים את לוקוב ויצאו לערים אחרות או היגרו. כן גדלה גם התמותה. בשנת 1921 נמצאו בלוקוב רק 6250 יהודים לעומת 6400 נוצרים. ...

ב״ד, שומר הצעיר״ היו יושבים עד לשעות המאוחרות בלילה. הבוגרים הכינו עבודה לצעירים לפעמים היו יוצאים לטיול לילה, לעיר השכנה — לרדזין או שדלץ. ב״החלוץ״ ארגנו ״ערבי תד,״. ההכנסה הלכה לד,כשרה או לעלי ה של מישד,וא, שד,יד. צריך לזר,. לפעמים היה גדוד של ״השומר הצעיר״ יוצא ללילה שלם ליער. היו מקימים מעין אוהל משמיכות, המנד,ל היה מםפר על החיים בקיבוץ או על מסירות הנפש של השומרים,

... אין דער זעלבער צײט האבן אויף דער ײדישער גאס אין לוקאװ זיך געשאפן אויך אנדערע פארטײען׳ װי רעכטע און לינקע פ.צ.׳ צױניסטישע און פאלקיסטישע ארגאני־ זאציעס׳ ״מזרחי״, ״השומר הצעיר״ — יעדער פון זיי האט געפירט זײן טעטיקײט אין די אײגענע לאקאלן. פראפ׳־פאראײנען זענען געװען נאר בונדישע׳ הגם אין זיי זענען געװען א סך ארבעטער, װאם האבן געהערט צו אנדערע ריכטונגען. ...

... מיר האבן זיך געװענדעט צו עלטערע צױניסטן אין לוקאװ נאך הילף בײם שאפן א גרופע פון ״השומר הצעיר״, אבער זיי האבן זיך ארויסגעדרײט. מיר האבן זיך געװענדעט צו די ״צעירי־ציון״, האבן זיי אונדז פארבעטן צו זיך אין לאקאל, ערגעץ הינטער דעם שעכטד׳ויז. דארט האט גאטעםדינער אונדז גענומען אגיטירן, אז מיר זאלן ארײנטרעטן אין ״צעירי־צױן״. װען מיר האבן געטענהט, אז מיר װילן זיך ״השומר הצעיר״, האט ער געעגטפערט: ״גוט, װעט איר זיץ ״ד׳שומר הצעיר—צעירי ציון״. מיר זענען אװעק מיט גארנישט. ...

דאס איז געװען שבת־צו-נאכטם. דער טאט ע איז ארײן אין שטוב, און נא ו אײדער ער האט געזאגט ״גוטװאך׳ האט ער גענומען שרײען־ ״וו איז ער, דער קעלבאס, דער לאבו ז? ער װעט דאך מיר ברענגען אין קבר״. איך האב באלד פארשטאנען, אז דאס מײנט מען מיך. האב איך, קודם כל, זיך אפגערוקט אביםל, אז ער זאל מיד נישט קענען אנכאפ ן און זיך דערנענטערט צו דער מאמען. װען מײן מאמע האט אים געפרעגט, װאם עס איז געשען אויף דער פולער װאך׳ האט ער דערצײלט, אז מען װעט לײגן אין חרם די עלטערן פון די קינדער, װאם געהערן צום ״השומר הצעיר״. אז איך האב דאס דערהערט, האב איך געקריגן לשם און אנגעהויבן שרײען, ...

... צוליב די צװײ שוועסטער סרעברניק. זייער פאטער איז געװען ן) םרומער ײד׳ א חסיד. װען זײ פלעגן געהײמערהײט קומען אויף אונזערע אסיפות׳ האבן מיר אװעקגעשטעלט אין דרויסן א םפעציעלע שמירה. א 2—3 חברים זענען געשטאנען אויף דער װאױ פארן קן, אויף א באשטימטער דיסטאנץ איינער פון צװייטן. װען מען האט דעתען גיץ דעם פאטער םרעברניק, האט מען אנגעהויבן פייפן אדער געבן אנדערע סימנים, און די מיידלעך זענען געשפרונגען פון פענצטער. דער זעלבער סרעברניק האט גערוסן אן אםיפה אין בית־מדרש אץ געהאלטן א פײערדיקע רעדע װעגן די מיידלעך און יינגלעך, וואס זיצן צוזאמען, רחמנא לצלן׳ איז י י יייילע קע ם א מ מען עס מ טרפות. ער האט געפאדערט, אז מען זאל ארײנלײגן אין חרם די עלטערן פון די קינדער, װאם געפינען זיך אין ״השומר הצעיר״.

גערעדט און געטאן וישראל ראזענצוױיג איז גלײך צוגעטראטן צו דער ארבעט, ער איז אװעקגעפארן קיץ װארשע, זיך געװענדט צום פירער פון השומר־הצעיר אין ווארקוע, יהודה גאטהעלף, און ער האט געברענגט פעקל מיט ליטעראטור אץ אנװײזונגען ווי אזוי ...

... ההנהגה הראשונה של קן השומר הצעיר היתה מורכבת מ: 1) ישראל רחנצױיג (ראש הקן), 2) מ. בורנשטין, 3) זיסל פלדמן, 4) שרה גולדשטין, 5) משה איזנר, 6) צבי ליכטר. ...

הנהגה הראשוב של ״השומר הצעיר״ בלוקוב

ודאמ מען דאר ף האב ן בײ ם צוגרײט ן מלבושים. אפיל ו ד י שנײדער ם האב ן דאר ט אפ ט געקויפט, אנשטא ט צ ו פאר ן קײ ן װארשע , װ י מ׳הא ט זי ך א מא ל געפירט . נעב ן פרומקינ ם געשעפט זענע ן געװע ן נא ך עטלעכ ע מאנופאקטור־קראמען , צװיש ן ז ײ — פו ן ר ׳ אש ר ראזען׳ א ן עלעגאנטע ר מענטש . ע ר אי ז געװע ן א ן אגודד׳שע ר דאזא ר אי ן דע ר קהילה . זײ ן טאכטער מאש ע אי ז געװע ן א חבר ה אי ן ״השומ ר הצעיר״ . ז י הא ט זי ך געהיט ן פאר ן פאטער, א ז ע ר זא ל זי ך דא ם ניש ט דערװיםן . אבע ר ע ם אי ז מי ט דע ם מײד ל געשע ן א ן אומגליק: ז י אי ז משוג ע געװארן . דע ר פאטע ר הא ט זי ך געשעמט , מור א געהא ט א ז ד י שטאט זא ל זי ך ניש ט דערװיםן , הא ט ע ר זי ך געװענדע ט צ ו ״השומ ר הצעיר״ , א ז מע ן זא ל אים העלפן . ז י באקומ ט אפ ט אנפאל ן פו ן װילדקײ ט או ן מע ן מו ז ז י בינדן , מי ר פלעג ן גיץ אוי ף גאנצ ע נעכט , כד י צ ו װאכ ן ב ײ איר , בי ז מע ן הא ט ז י אװעקגעפיר ט אי ן א ן אנשטאלט פא ר גײסטיק־קראנק ע אי ן װארשע , ...

... שבת פלעגט יונג און אלט גײן צום זאפאװיעדניקער װאלד. ױגנט־קרײזלעך פלעגן דארט אפהאלטן אומלעגאַלע ״מאסװוקעס״ און פארזאמלונגען. א פרײדיק געזאנג האט זיך געטראגן פון דארט — לידער פון קאמוניםטן, השומר־הצעיר, ״בונד״, פון דער חלוצישער ױגנטן לידער פון פרײהײט, פץ בענקשאפט צו ארץ־ישראל. ...

... ר׳ אלטער איז געװען א הײמער ציוניםט. ער האט נישט אנגעד.ערט צו קײן שום צױניםטישער גמפירונג, אבער ער האט געהאלטן פון זשאבאטינםקין. װען ער פלעגט הערן, אז ערגעץ אין ארץ־ישראל האט מען געהרגעט א ײד, האט ער זיך אויפגעקאכט און געשריגן, אז װען ער קען, װאלט ער געשאםן פון לוקאוו. ער האט מיך געװאלט איבערצייגן, אז איך זאל אװעק פון ״השומר הצעיר״, וועט ער זען, אז איך זאל ווערן א ...

... די יוגנט אין לוקאװ שטורעמט און ברויזט. א םך םארלאזן די בתי־מדרשים און ״שטיבלעך״ און װארפן זיך אריץ אין די לינק־געשטימטע באװעגונגען. אױך די צױנים־ טישע ארגאניזאציעם זיצן נישט מיט פארלייגטע הענט * די יוגנט רײםט זיך קײן ציון, גייט מען אין ״השומר הצעיר״, אין ״החלח״, און דאם ערשטע װארפט מען אראפ דאס היטל... די ארטאדאקםיע גייט ארוים אין א קעגן־אנגריף. זי ארגאניזירט די בחורים אץ די צעירי־אגודה, די מיידלעך און די בנות אגודה אץ בית־יעקב. די אגודה גרינדעט אן אײגענע ביבליאטעק על טהרות הקודש, ארגאניזירט שיעורים און סאר־ טראגן, צוזאמענטרעפץ אץ אויםפלוגן אץ ראטעװעט אפ פארן רעליגיעזן יידנטום א גרויסעט טייל פון דער יוגנט, זײ זאלן גיין אין די װעגן פון די עלטערן אץ ממשיך זיץ די טראדיציע פון תורה־פאלק. ...

די היגע ארגאניזאציע ״השומר הצעיר״, האט אנגעהויבן אן אקציע לטובת ״תרבות״. ...

... פלאן און שמואל חײם םיראקא. צום םוף װיל איך באזונדער אונטערשטרײכן די ארבעט פון ״השומר הצעיר״, װעלכע האט גרופירט ארום זיך אין זײער לאקאל א גרעסע ת טײל פון דער ױגנט. די ארגאניזאציע האט געפירט א קולטור־דערציערישע טעטיקײט אין דער ציוניםטישער םביבה. דער ״ל״ג־בעומר״־מארש אין דער בלוי־ווייםער קליידונג האט געמאכט א שטארקן אײנדרוק. ״השומר הצעיר׳ האט אויך אײנגעארדנט דיםקוםיעם און רעפעראטן מיטן אנטײל פון װארשעװער רעדנער. די פירער פון ״השומר הצעיר* זענען געװען הערש לײב און לאה ליכטער, שמואל הובערמאן א׳א. ...