Będzin Municipal Council

... אין ווינטער 1916 זענען פארגעקומען וואלן צום ערשטן שטאט ־ ראט. ס׳האבן דעמאלט עקזיסטירט 6 קוריעם . צו די ערשטע 5 קוריעם האבן אנגעהערט: די דיפלאמירט ע אינטעליגעגץ , גרויסע סוחרים , פאבריקאנטן און אנדערע פריווילעגירט ע שיכטן . צו דער לעצטער קוריע האבן אנגעהערט ארבעטער און סתם ארימע מענטשן . ...

... דער ערשטער וזינטער אונטער דער דייטשער אקופאציע איז זייערא שווערער. דעם 2־טן יאנואר1915 ווענדעט זיר די שפייז־ קאמיסיע ביים שטאט־ראט מיט אן אפעל צו דער באפעלקערונג אויס־ צובארגן געלט אויף איינצוקויפן שפייז־פראדוקטן. ...

... אין אפריל 1925 איז דער בענדינער שטאט־ראט אויפגעלעזט געווארן און אלס צייטווייליקער קאמיסאר איז באשטימט געווארן ה׳ מיכעל (שפעטערדיקער שטאט פרעזידענט). ...

... אין אקטאבער 1930 איז דער בענדינער שטאט־ראט אויפגעלעזט געווארן, און אלס קאמיסאר איז באשטימט געווארן דער רעפערענט פון דער סאסנאוויצער האנדלס־קאמער. אין די מאטיוון איז אנגעגעבן געווארן, אז צוליב דעם, וואס דער שטאט־ראט האט נישט געהאט קיין שטענדיקע מערהייט, האט זיך דאם שלעכט אפגערופן אויף דער ארבעט, ...

... שוין אויפן סמך פון דעם דעקרעט, זענען דעם 18־טן מאי 1919 אדורכגעפירט געווארן וואלן צום 4־טן שטאט־ראט אין בענדין . ...

... ביים סוף פונעם דאזיקן יאר זענען אין בענדי פארגעקומען נייע שטאט־ראט־וואלן. אינעם ניי־געוויילטן 6־טן שטאט־ראט פון 32 פערזאן זענען געווען 16 יידן . אלס פארזיצער פון שטאט־ראט איז דעמאלט אויסגעוויילט געווארן ש . פירסטענבערג און אלס וויצע־פארזיצער — יאקוב ערליך . ...

... דעם 3־טן יוני 1928 ווערט געפייערט דער 10 יעריקער יוביליי פון דער שול. אין דער פייערונג האבן אנטייל גענומען פארשטייער פון דער שול־מאכט, שטאט־פארוואלטונג, שטאט־ראט, ווי אויך פון פארשידענע אינסטיטוציעס. אין שייכות מיט דער פייערונג איז איע־ געארדנט געווארן אן אויסשטעלונג פון די שול־קינדערס ארבעטן.

... דער האנטווערקער־פאריין איז געווארן איינע פון די חשובסטע אינסטיטוציעם אין אונזער שטאט . ער איז שטענדיק בכבודיק פאר־ טרעטן אין דער קהלה , ווי אויך אין שטאט־ראט . דער פארזיצער פון פאריין ה . ל . גאלדשטיין איז געווען א לענגערע צייט לאווניק אין מאגיסטראט און אלס אזעלכער האט ער אויך אנגעפירט מיט דער שטאטישער זומער־קאלאניע פאר די יידישע קינדער אין בענדין .

... ביים היינטיקן טאג איז דער האנטווערקער פאריין פארטרעטן אין! שטאט־ראט דורך ה. ל. גאלדשטיין, א. ד. באלימאווטעקי און ה. יא־ קובאוויטש. אין דער עקזעקוטיווע פון צענטראלן האנטווערקער פאר־ באנהווי אויך אין דער פארוואלטונג פון דער האנטווערקער־קאמער איז פארטרעטן ה. ל. גאלדשטיין, אין ראט פון דער האנטווערקער קאמער — דניאל קילשטאק. ...

... אינעם זעלבן יאר קומען פאר וואלן צום בענדינער שטאט־ראט, ווו דער "בונד" פירט אריין אלס ראטמאן דעם חבר פסחזאן, און דאן ווערט דערעפנט דער "גראסער־קלוב׳ / וועלכער האט אנגעפירט א קולטורעלע טעטיקייט. ...

... ועד הורים ליד העיריה. ...

נאכן אויסברוך פון דער ערשטער וועלט־מלחמה איז וויינציהער געווען טעטיק אויך אויפן פאליטישן געביט. בעת דער אקופאציע פון די דייטשן, זענען אין בענדי ן פארגעקומען די ערשטע שטאט־ראט וואלן, וואס זייער אויסגאנג איז געווען א יידישע מערהייט. די וואל־רעזולטאטן האבן שטארק באומרוהיקט די פאליאקן, וועלכע האבן נישט געוואלט ליידן קיין יידישע מערהייט אין שטאט־ראט, האבן זיי זיך דאן געוואנדן מיט א חוצפהדיקן פארשלאג, אז די יידן זאלן זיך אפזאגן פון זייער מערהייט לטובת דער פוילישער באפעלקערונג. די יידישע ראטמענער, אנגעפירט דורך ד״ר ודיני ציהערן, האבן אפגעווארפן מיט שטאלץ דעם אומגעהערט ן פארשלאג, א ץ איבערגענומען די פימנ ג פון שטאט־ראט. ד״ר וויינציהער איז אויסגעוויילט געווארן אל ם פארזיצער. דער פאל איז רא ן געווען א גרויסע סענסאציע אין לאנד: א יידישער שטאט־ראט — איי ן אויסנא ם אין גאנץ פוילן. און ווען יצחק גרינבוי ם איז נאך פוילנ ם באפרייאונג צוריקגעקומען קיין פוילן, האט ער מיד געזאגט: "אייעד בענדינער סנהדרין איז געווען פאפולער, אפילו אין רוסלאנד האט מען וועגן דעם גערעדט".

איז זי אויסגעוויילט געווארן אלס ראטמאן אין שטאט־ראט, אלס פארשטייערין פון דער ציוניסטישער ארגאניזאציע. אויך אין שטאט״ראט האט זי אנטפלעקט איר ענערגיע, איר גוטע אריענטאציע אין שטאט״ענינים. אירע זאכלעכע רעדעס פלעגן אויסגעהערט ווערן מיט פולן ערנסט. איר געלאסנקייט און פארשטענדניש פאר שטאטישע פראבלעמען האבן ביי אלע, אפילו ביי די ...

... ייטונ ג אי ן שטאט, או ן חיי ם דו ד הא ט זי ך פארנומען מי ט פאריכט ן ד י ברונע ס אי ן שטאט, פו ן וואנע ן ד י בענדינע ר וואסער״טרעגער האב ן פארזארג ט ד י הייזע ר מי ט וואסער. ערש ט שפעטער, ווען ד י שטא ט הויב ט זי ך א ן בויען, או ן ע ס אנטשטייע ן ניי ע גאס ן מי ט מאדערגע הייזער, ווער ט חיי ם דו ד דע ר ערשטע ר וואסער״אינסטאלאטאר. ער אי ז אוי ך געווע ן טעטי ק געזעלשאפטלעך, מיטגרינדע ר פו ן דע ר "דייטשער" שול, ערשטע ר קאמיטעט״מיטגלי ד אי ן "הזמיר". באזונדער ם אי ז ווער ט אונ ~ טערצושטדיכן זיי ן ארבע ט פא ר דע ם האנטווערקער״פאריין, או ן ווא ס ע ר איז געווע ן פו ן זיינ ע גרינדע ר או ן טעטיק ע מיטגלידע ר בי ז זיי ן לעצט ן לעבנכדטאג. אי ן 1919 אי ז ע ר אויסגעווייל ט געוואר ן אל ס האנטווערקער" ראטמאן אי ן בענדינע ר שטאט״ראט.

"הרב העירי ה מוזר ביות ר והו א מכבי ד ע ל העבודה. נבחר ו סך־הכל 32 ציר, מהאזרחי ם — 10 יהודי ם ו־6 "אנדקים", (מפלג ת נ. ד. ״לאומיי ם דמוקרטיים״ — אנטישמית), מהפועלי ם — 9 צירי ם מס. פ. ם., 6 קומוניסטי ם ואח ד שלנו. בדר ך כ ך מתחלק ת העירי ה למחצית אזרחי ם ומחצי ת פועלים, שוו ה בשווה. קש ה הי ה להרכי ב ...

"חברנו בעיריה ארליך הציע, שכל המודעות של העיריה תתפרסמנה גם ביידיש למען יבינו האזרחים היהודים: הצעה זו הוצעה על ידו עוד בעיריה הקודמת, אך נפלה בקולות האנטישמים ופ. פ. ם., ועתה חידשה בועד הכספים בקשר עם הדיון על התקציב והוצאות העיריה. הוא עמד במלחמה קשה, אך הצליח, בי הצביעו בעד הצעתו נבחרי פ. פ. ם., צירי ה״סאנאציה" והאנדקים, שלא היו מרוצים מקבלת ההחלטה צעקו: "בוז לפ. פ. ם.!" "בגדתם באינטרסים הפולניים!״, "היהודים עוד עתידים לדרוש, שגם השלטים ייכתבו ביידיש!". הם הודיעו שיפנו בענין זה למליאת העיריה ויערערו על ההחלטה. האם זה יעזור להם? — ספק רב, כי פ. פ. ם. והיהודים מהווים רוב בעיריה". ...

... אויף מערץ 1919 זענען באשטימט געווארן די וואלן צום בעג־ דינער שטאט־ראט. צווישן די יידישע בירגערלעכע פארטייען און די קריסטלעכע איז געשלאסן געווארן א אפמאך, [לויט וועלכן די יידן האבן רעזיגנירט פון זייערן געזיכערט וואל־נצחון און ט׳איז פון פריעראויס באשטימט געווארן א פראפארץ פון 13 יידן און 14 קריטטן. ס׳דארף באמערקט ווערן, אז לויט דער דעמאלטיקער וואל־ ארדינאציע וואלטן יידן אדורכגעפירט אן ערך פון 20 ראטמענער. ...

... אטשאווער, וואס האט זיך געפונען אויף דער מאנזשעווער גאס, אץ היטעלמאכער׳ס הויז. בענדץ האט געהאט שיינע יידן און גבירים איינצוטיילן פאר אלע שטיבלעך, אבער די סאכאטשאווער האבן זיך אויסגעצייכנט מיט די גרויסע למדנים און שארפע קעפ, בני־תורה. פון די פארצענטליכע מנינים וואס האבן געדאוונט אין דעם שטיבל וועל איך דערמאנען נאך עטליכע — די גבאים: ר׳ יעקב מ. גוטמן. ר׳ יוסף גרונדמאן, אץ ר׳ העניך יונגסטער, די בעלי תפילה: יעקב מ. גוטמאן, ר' יוסף פראווער, ר׳ חיים דוד רייך, ר׳אהרן חיים מאנהיימער דאן ר׳ ידידיה פערענס, ר׳ העשל לופטיג, יעקב לאנדוי, חנוך יונגסטער, דעם נאשעלטקער רבס זון, ר׳ אברהם ארנער, יוסף גרונדמן, ר׳ הירש יוסף האלענדע ר און זיין זון פייוול, ר׳ יוסף הירשבערג (קולישער), ר׳ הערשעלע ארליך ראטמאן אץ בענדינער שטאט־ראט, ר׳ מאירל הערשקאוויץ, דוד ארליך, מנדל ארליך (פאניא) און נאך. ווער קען אויסרעכענען די אלע טייערע יידן! זעלבסטפארשטענדלעך, האבן אויך אנדערע חסידים שטיבלעך געהאט יידן בני־תורה, אבער ס׳איז נישט מעגלעך זיי אלע דא דערמאנען. מיר וועלן נאך אנרופן די נעמען פון די שטיבלעך וואס זענען געווען ביי אונז אץ שטאט, וו ו טויזנטער יידן פלעגן קומען אויסגיסן זייערע פארווייטיקסטע הערצער אין א עת־צרה: דאס קרימילאווער שטיבל, אמשינאווער, ראדאשיצער, פילצער, סוכעדניאווער, פינטשעווער, ראספשער, כענעטשינער, קאצקער, סאקאלאווער, וואלבארזשער, זשורעקער און אפילו א שטיבל פון ווייטן באיאן, וואס האט זיך געפונען ביי דער אונגארישער גרענעץ וו ו ס׳האט געוווינט דער באיאנער רבי פץ דער סאדעגורער דינאםטיע < נאך אין יאר 1870 האט דער אנגעזעענער בענדינער תושב מנל ה לאסקער געגרינדעט דאס באיאנער שטיבל, וו ו ס׳האבן געדאוונט דער דאמאלסדיקער רב ר׳ איטשע